Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Cytarabina

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania cytarabiny

Cytarabina, substancja czynna zawarta w produktach leczniczych Alexan, Cytarabina Accord, Cytarabine Kabi oraz Cytosar, została poddana licznym badaniom przedklinicznym, które dostarczyły istotnych informacji na temat jej profilu bezpieczeństwa. Dane te obejmują informacje dotyczące toksyczności ogólnoustrojowej, genotoksyczności, wpływu na rozrodczość oraz potencjału rakotwórczego substancji.¹

Toksyczność ogólnoustrojowa

Głównym działaniem toksycznym zależnym od dawki cytarabiny, obserwowanym u wszystkich badanych gatunków zwierząt, jest mielosupresja, która objawia się megaloblastozą, retikulocytopenią, leukopenią i trombocytopenią. Wśród narządów docelowych szczególnie narażonych na toksyczne działanie cytarabiny wymienia się wątrobę, nerki oraz mózg.²

Genotoksyczność

Badania wykazały, że cytarabina w dawkach istotnych klinicznie podawana ciężarnym samicom ssaków w okresie organogenezy ma działanie genotoksyczne zarówno w warunkach in vivo, jak i in vitro. Substancja wykazuje działanie mutagenne i klastogenne, powodując złośliwą transformację komórek gryzoni badanych in vitro.³⁴⁵

Cytarabina wywoływała rozległe uszkodzenia chromosomów, włącznie z pęknięciami chromatyd, co dodatkowo potwierdza jej potencjał genotoksyczny.⁶

Wpływ na rozrodczość i rozwój

Cytarabina w dawkach istotnych klinicznie podawana gryzoniom w okresie organogenezy wykazuje działanie embriotoksyczne i teratogenne. Efekty te były obserwowane u różnych gatunków zwierząt.⁷⁸⁹¹⁰

Istnieją również doniesienia, że cytarabina powoduje toksyczność rozwojową, w tym uszkodzenie rozwijającego się mózgu, kiedy jest podawana w okresie okołoporodowym i poporodowym. Szczególnie istotne są obserwacje dotyczące uszkodzenia rozwijającego się mózgu u nowonarodzonych ssaków, którym podawano cytarabinę w okresie odpowiadającym trzeciemu trymestrowi ciąży u człowieka.¹¹¹²¹³

Wpływ na płodność

Mimo braku formalnych badań dotyczących wpływu cytarabiny na płodność, zaobserwowano nieprawidłowości dotyczące nasienia u myszy leczonych tą substancją. W badaniach in vivo u myszy stwierdzono zwiększoną częstość wytwarzania nieprawidłowych plemników oraz anomalie dotyczące główki plemnika.¹⁴¹⁵¹⁶

Potencjał rakotwórczy

W badaniach na zwierzętach wykazano, że cytarabina ma działanie rakotwórcze. Ryzyko podobnych działań u ludzi należy wziąć pod uwagę przy doborze strategii długotrwałego leczenia danego pacjenta.¹⁷

¹⁸

Wnioski z badań przedklinicznych

Dane przedkliniczne wskazują na szeroki zakres działań niepożądanych cytarabiny, które mogą mieć potencjalne znaczenie kliniczne. Mielosupresja, działanie genotoksyczne, embriotoksyczne, teratogenne oraz potencjalne działanie rakotwórcze powinny być brane pod uwagę podczas stosowania produktów zawierających cytarabinę u pacjentów. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku stosowania jej u kobiet w wieku rozrodczym oraz mężczyzn planujących potomstwo, ze względu na udokumentowany wpływ na płodność i rozwój zarodka/płodu.¹⁹