Dawkowanie i sposób podawania
Cytarabina

Dawkowanie i sposób podawania cytarabiny

Cytarabina jest substancją stosowaną w leczeniu onkologicznym, podawaną różnymi drogami w zależności od wskazania i schematu terapeutycznego. Podawanie cytarabiny powinno odbywać się wyłącznie w specjalistycznych klinikach, przez lekarzy z dużym doświadczeniem w chemioterapii, którzy mogą zapewnić odpowiednie leczenie wspomagające.¹ Przed rozpoczęciem terapii lekarz powinien zapoznać się z fachową literaturą, działaniami niepożądanymi, środkami ostrożności, przeciwwskazaniami i ostrzeżeniami dotyczącymi włączanych do programu leczenia produktów.²

Drogi podania

Cytarabina może być podawana następującymi drogami:³⁴

• Dożylna (w postaci infuzji lub wstrzyknięć)
• Podskórna
• Dokanałowa (dooponowa)
• Domięśniowa (dla niektórych preparatów)

⁵

Należy zauważyć, że cytarabina podana doustnie jest nieaktywna.⁶⁷

Przygotowanie roztworu

Cytarabina może być rozcieńczana za pomocą:⁸⁹

• 0,9% roztworu sodu chlorku (soli fizjologicznej)
• 5% roztworu glukozy
• Wody do wstrzykiwań (dla niektórych preparatów)

W przypadku podawania dokanałowego lub stosowania dużych dawek, należy stosować wyłącznie rozcieńczalniki niezawierające konserwantów.¹⁰¹¹

Dawkowanie w różnych wskazaniach

Leczenie indukujące remisję

W leczeniu indukującym remisję ostrej białaczki nielimfocytarnej zazwyczaj stosuje się cytarabinę w dawce 100 do 200 mg/m² pc. na dobę, najczęściej w ciągłej infuzji dożylnej lub w szybkiej infuzji przez 5 do 10 dni.¹²¹³

Alternatywne schematy dawkowania w leczeniu indukującym remisję:

• Leczenie ciągłe:
  • 2 mg/kg mc. na dobę w szybkim wstrzyknięciu dożylnym przez 10 dni. Jeśli po 10 dniach nie wystąpi odpowiedź terapeutyczna lub toksyczność, dawkę można zwiększyć do 4 mg/kg mc. na dobę.¹⁴
  • 0,5-1,0 mg/kg mc. na dobę w infuzji trwającej 1-24 godzin przez 10 dni, a następnie dawkę 2 mg/kg mc. na dobę do wystąpienia toksyczności.¹⁵
• Leczenie okresowe: 3-5 mg/kg mc. na dobę dożylnie przez 5 kolejnych dni, a następnie powtórzenie cyklu po 2-9 dniach przerwy.¹⁶

Czas trwania leczenia zależy od wyników badań klinicznych i morfologicznych (badań szpiku kostnego). Leczenie może trwać do 7 dni, po czym następuje 7-9 dniowa przerwa, aż do uzyskania remisji w szpiku kostnym.¹⁷ Przed powtórzeniem cykli terapii należy zapewnić przerwę w leczeniu trwającą 14 dni, a najlepiej do chwili uzyskania normalizacji obrazu szpiku kostnego.¹⁸

Pierwsze objawy poprawy czynności szpiku kostnego obserwuje się zazwyczaj w ciągu 7-64 dni (średnio 28 dni) po rozpoczęciu leczenia.¹⁹

Leczenie podtrzymujące remisję

W celu podtrzymania remisji można stosować następujące schematy dawkowania:

• 70 do 200 mg/m² pc. na dobę w szybkim wstrzyknięciu dożylnym lub podskórnym przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz na tydzień.²⁰
• 1 mg/kg mc. we wstrzyknięciu dożylnym lub podskórnym raz lub dwa razy w tygodniu.²¹
• 100-200 mg/m² pc. w ciągłym wlewie przez 5 dni w odstępach miesięcznych, w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi cytostatykami.²²

Leczenie dużymi dawkami

W leczeniu dużymi dawkami stosuje się zwykle cytarabinę w dawce od 1 g do 3 g/m² pc. we wlewie dożylnym trwającym od 1 do 3 godzin, podawanym co 12 godzin przez 2 do 6 dni.²³²⁴

W przypadku terapii dużymi dawkami, nie należy stosować rozcieńczalników zawierających alkohol benzylowy – należy stosować wyłącznie rozcieńczalniki niezawierające konserwantów.²⁵

Całkowita dawka lecznicza nie powinna przekraczać 36 g/m² pc. w jednym cyklu.²⁶

Leczenie dokanałowe w białaczce z zajęciem opon mózgowo-rdzeniowych

W leczeniu dokanałowym (dooponowym) białaczek zlokalizowanych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) zaleca się następujące dawkowanie:²⁷²⁸

• Dawka od 5 do 30 mg/m² pc. podawana co 2 do 7 dni
• Najczęściej stosowana dawka to 30 mg/m² pc. raz na 4 dni, do czasu stwierdzenia normalizacji płynu mózgowo-rdzeniowego (braku zwiększonej liczby komórek złośliwych), a następnie jedna dodatkowa dawka

Do rozcieńczania roztworu do podania dokanałowego należy stosować wyłącznie 0,9% roztwór sodu chlorku (sól fizjologiczną) bez konserwantów.²⁹³⁰

Cytarabina była również stosowana dokanałowo w skojarzeniu z solą sodową bursztynianu hydrokortyzonu i metotreksatem w profilaktyce oraz leczeniu białaczki z zajęciem opon mózgowo-rdzeniowych. W tym schemacie dawka cytarabiny wynosi 30 mg/m² pc.³¹

Leczenie chłoniaków nieziarniczych (Non-Hodgkin’s lymphoma)

Leczenie dorosłych z chłoniakami

W leczeniu chłoniaków nieziarniczych u dorosłych cytarabina jest zwykle stosowana w ramach chemioterapii skojarzonej, np. w schemacie PROMACE-CYTABOM, gdzie cytarabina w dawce 300 mg/m² pc. na dobę jest podawana w 8. dniu cyklu leczenia.³²

Leczenie dzieci z chłoniakami

Zastosowanie cytarabiny w chłoniaku nieziarniczym u dzieci zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz jej typu histologicznego. Cytarabinę stosuje się w różnych protokołach leczenia i dawkach. Przykładowe schematy leczenia obejmują:³³

• 150 mg cytarabiny/m² pc. podawane w 1-godzinnej infuzji dożylnej co 12 godzin w 4. i 5. dniu terapii (w sumie 4 infuzje) w skojarzeniu z innymi lekami cytotoksycznymi (protokoły BMF dla chłoniaka z komórek B w stadium II i III lub w stadium IV).³⁴
• 75 mg cytarabiny/m² pc. w dniach od 31. do 34., od 38. do 41., od 45. do 48. oraz od 52. do 55. terapii indukcyjnej, w skojarzeniu z innymi lekami cytotoksycznymi (protokół BMF dla chłoniaków nie-B-komórkowych w stadium I i II).³⁵

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby i nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek należy zachować ostrożność i, jeśli to możliwe, zmniejszyć dawkę cytarabiny.³⁶³⁷

Cytarabinę można usunąć z organizmu metodą hemodializy, dlatego nie należy jej podawać bezpośrednio przed lub po dializie.³⁸³⁹

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w wieku powyżej 60 lat można podawać duże dawki cytarabiny wyłącznie po dokonaniu starannej oceny stosunku ryzyka do korzyści.⁴⁰ Brak jest danych sugerujących, że zmiana dawkowania u osób w podeszłym wieku jest uzasadniona.⁴¹

Należy jednak pamiętać, że pacjenci w podeszłym wieku nie tolerują toksyczności leku tak dobrze jak pacjenci młodsi, w związku z tym należy zwrócić szczególną uwagę na leukopenię, trombocytopenię i niedokrwistość wywołane przez cytarabinę, wdrażając odpowiednie leczenie wspomagające, gdy jest to wskazane.⁴²

Dzieci i młodzież

Dawkowanie cytarabiny u dzieci jest podobne jak u dorosłych. Dzieci wydają się lepiej tolerować większe dawki niż osoby dorosłe, dlatego przy podawaniu zakresu dawek, dzieci powinny otrzymywać dawki z górnej granicy zakresu, a dorośli z dolnej.⁴³

Przygotowując cytarabinę do podania u niemowląt i dzieci w wieku do 3 lat, nie wolno stosować rozcieńczalników zawierających alkohol benzylowy – należy stosować rozcieńczalniki niezawierające konserwantów. Produkt należy podać natychmiast po przygotowaniu.⁴⁴

Szczegółowa tabela dawkowania cytarabiny

Uwagi dotyczące sposobu podawania

Tolerancja i skuteczność różnych sposobów podania

Podawanie cytarabiny w postaci szybkich infuzji dożylnych jest lepiej tolerowane przez pacjentów niż podawanie cytarabiny w tej samej dawce w postaci ciągłych infuzji dożylnych. Wskutek szybkiego podawania następuje szybka utrata aktywności leku oraz krótkie narażenie na działanie znaczących stężeń leku zarówno w komórkach zdrowych, jak i nowotworowych.⁴⁵

Wstrzyknięcie podskórne jest ogólnie dobrze tolerowane i może być szczególnie zalecane w przypadku leczenia podtrzymującego.⁴⁶

Zgodność farmaceutyczna

Cytarabina pozostaje w zgodności farmaceutycznej z następującymi produktami w określonych stężeniach:⁴⁷

• Cytarabina 0,8 mg/ml i cefalotyna (sodowa) 1,0 mg/ml w 5% roztworze wodnym glukozy (przez 8 godzin)
• Cytarabina 0,4 mg/ml i prednizolon (fosforan sodowy) 0,2 mg/ml w 5% roztworze wodnym glukozy (przez 8 godzin)
• Cytarabina 16 µg/ml i winkrystyna (siarczan) 4 µg/ml w 5% roztworze wodnym glukozy (przez 8 godzin)
• Cytarabina jest również fizycznie zgodna z metotreksatem

Toksyczność dokanałowa

Cytarabina podawana dokanałowo może powodować objawy toksyczności ogólnej, przy czym konieczne jest staranne monitorowanie układu krwiotwórczego. Może być konieczna modyfikacja leczenia przeciwbiałaczkowego.⁴⁸

Gdy cytarabina jest podawana zarówno dokanałowo, jak i dożylnie w odstępie kilku dni, istnieje zwiększone ryzyko jej toksycznego wpływu na szpik kostny. Jednak w przypadkach ciężkiej, zagrażającej życiu choroby, jednoczesne stosowanie cytarabiny dożylnie i dokanałowo pozostawia się do uznania lekarza prowadzącego.⁴⁹

W przypadku ognisk nacieków białaczkowych w ośrodkowym układzie nerwowym, dokanałowe podanie cytarabiny może okazać się nieskuteczne. Korzystniejsze jest wówczas zastosowanie radioterapii.⁵⁰