Przedawkowanie
Adrenalina

Przedawkowanie adrenaliny (epinefryny) może wystąpić zarówno w formie bezwzględnej (podanie zbyt dużej dawki), jak i względnej (np. niezamierzone wstrzyknięcie do naczynia krwionośnego, szybkie wchłonięcie, opóźniony metabolizm). Objawy toksyczne rozwijają się stopniowo, obejmując układ nerwowy (niepokój, drgawki, śpiączka), sercowo-naczyniowy (ciężkie nadciśnienie tętnicze, przemijająca bradykardia, tachykardia, zaburzenia rytmu, niedokrwienie i martwica mięśnia sercowego), oddechowy (ostry obrzęk płuc, bezdech) oraz moczowy (niewydolność nerek). Krytyczne powikłania to krwotok mózgowy, zatrzymanie krążenia i ostry obrzęk płuc, wynikające z gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego i nadmiernej stymulacji układu współczulnego.

  1. Przedawkowanie adrenaliny. Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem
    1. Rodzaje przedawkowania
    2. Konsekwencje kliniczne przedawkowania
    3. Objawy przedawkowania
  2. Objawy kliniczne przedawkowania adrenaliny
    1. Leczenie przedawkowania
    2. Szczegółowe postępowanie w poszczególnych powikłaniach
    3. Zalecenia dotyczące postępowania ratunkowego
    4. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie adrenaliny. Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem

Adrenalina (epinefryna) jest katecholaminą o silnym działaniu na układ sercowo-naczyniowy i nerwowy. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do poważnych, zagrażających życiu konsekwencji. W praktyce klinicznej przedawkowanie adrenaliny może nastąpić podczas stosowania różnych preparatów, takich jak Adrenalina WZF, Adrenalina Aguettant, EpiPen oraz adrenalina będąca składnikiem leków złożonych stosowanych w stomatologii i anestezjologii.1

Rodzaje przedawkowania

Przedawkowanie adrenaliny może mieć charakter:2

  • Bezwzględnego – podanie zbyt dużej dawki leku
  • Względnego:
    • Niezamierzone wstrzyknięcie do naczynia krwionośnego
    • Nieprawidłowo szybkie wchłonięcie do krążenia układowego
    • Opóźniony metabolizm i eliminacja leku

3

W przypadku przedawkowania względnego objawy zazwyczaj pojawiają się w ciągu pierwszych minut, natomiast przy przedawkowaniu bezwzględnym objawy toksyczne mogą wystąpić później, w zależności od miejsca wstrzyknięcia.4

Konsekwencje kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie adrenaliny lub nieumyślne podanie dożylne może powodować ciężkie nadciśnienie tętnicze. W wyniku tego mogą wystąpić poważne zdarzenia mózgowe, sercowe i naczyniowe, potencjalnie zagrażające życiu.5

Nagły wzrost ciśnienia tętniczego wywołany przez adrenalinę może doprowadzić do krwotoku mózgowego, co stanowi jedno z najpoważniejszych powikłań.6 7

Zwężenie naczyń obwodowych i pobudzenie serca przez adrenalinę może prowadzić do ostrego obrzęku płuc, co w konsekwencji może skutkować zgonem pacjenta.8 9

Po przedawkowaniu adrenaliny może wystąpić charakterystyczny wzorzec zaburzeń rytmu serca: najpierw przemijająca bradykardia, a następnie tachykardia. W dalszej kolejności mogą rozwinąć się potencjalnie zagrażające życiu ciężkie zaburzenia rytmu serca.10

U pacjentów nadmiernie narażonych na działanie adrenaliny może dojść również do niewydolności nerek i martwicy mięśnia sercowego.11 12

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie adrenaliny charakteryzuje się występowaniem objawów o narastającym stopniu nasilenia, które obejmują kolejno układy: nerwowy, naczyniowy, oddechowy, a ostatecznie także układ sercowo-naczyniowy.13

Ponieważ pobudzenie wywołane przedawkowaniem adrenaliny może być przejściowe lub nieobecne, pierwszymi objawami mogą być senność przechodząca w utratę przytomności i zatrzymanie oddechu.14

Objawy kliniczne przedawkowania adrenaliny

Układ Objawy Mechanizm
Ośrodkowy układ nerwowy – Niepokój
– Pobudzenie
– Stan przedomdleniowy
– Omdlenie
– Ból głowy
– Stan splątania
– Dezorientacja
– Zawroty głowy
– Drżenie
– Stupor
– Głęboka depresja OUN
– Utrata przytomności
– Śpiączka
– Drgawki 		Bezpośrednie pobudzające działanie adrenaliny na OUN, wtórne do zaburzeń krążenia mózgowego
Układ sercowo-naczyniowy – Nadciśnienie tętnicze
– Przemijająca bradykardia
– Tachykardia
– Zaburzenia rytmu serca
– Zatrzymanie krążenia
– Depresja mięśnia sercowego
– Niedokrwienie i martwica mięśnia sercowego
– Bladość (miejscowa, regionalna, uogólniona) 		Działanie adrenaliny na receptory α i β, powodujące zwiększenie obciążenia następczego, częstości pracy serca i zapotrzebowania serca na tlen
Układ oddechowy – Bezdech (zatrzymanie oddechu)
– Spowolnienie oddechu
– Przyspieszenie oddechu
– Ziewanie
– Depresja oddechowa
– Ostry obrzęk płuc 		Działanie bezpośrednie na oskrzela, wtórne do zaburzeń hemodynamicznych i przeciążenia płucnego
Układ moczowy – Niewydolność nerek Zaburzenia perfuzji nerkowej, związane z nieprawidłową dystrybucją przepływu krwi
Manifestacje krytyczne – Krwotok mózgowy
– Ciężkie zaburzenia rytmu serca
– Ostry obrzęk płuc
– Zatrzymanie krążenia 		Skutek gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń elektrycznych serca i nadmiernej stymulacji układu współczulnego

Leczenie przedawkowania

W przypadku przedawkowania adrenaliny, postępowanie terapeutyczne powinno być wdrożone natychmiast. Działanie adrenaliny można neutralizować poprzez podanie następujących leków, w zależności od stanu pacjenta:15

16

Ze względu na krótki okres półtrwania adrenaliny, leczenie tymi lekami może nie być konieczne. Jednakże w razie wystąpienia długotrwałego niedociśnienia, może być konieczne podanie kolejnego leku zwężającego światło naczyń krwionośnych, takiego jak noradrenalina.17

Szczegółowe postępowanie w poszczególnych powikłaniach

W przypadku ostrego obrzęku płucnego z zaburzeniami oddechowymi, który występuje po przedawkowaniu adrenaliny, należy podać szybko działający lek blokujący receptory α-adrenergiczne, np. fentolaminę i (lub) zastosować wentylację przerywanym ciśnieniem dodatnim.18 19

Zaburzenia rytmu serca, które mogą wystąpić po przedawkowaniu adrenaliny, leczy się za pomocą leków blokujących receptory β-adrenergiczne. Przed ich podaniem lub jednocześnie z nimi należy podać lek blokujący receptory α-adrenergiczne w celu utrzymania pod kontrolą działań na krążenie obwodowe zachodzących za pośrednictwem receptorów alfa.20 21

Działaniu hipertensyjnemu można przeciwdziałać przez podanie szybko działających leków rozszerzających naczynia krwionośne lub blokujących receptory α-adrenergiczne. Jeżeli w wyniku tego nastąpi długotrwałe niedociśnienie tętnicze, konieczne może być podanie innego leku zwiększającego ciśnienie tętnicze, np. noradrenaliny.22

Zalecenia dotyczące postępowania ratunkowego

W przypadku przedawkowania adrenaliny zaleca się następujące kroki:23

  1. Przerwać podawanie adrenaliny przy pierwszych oznakach przedawkowania
  2. Ułożyć pacjenta w pozycji poziomej
  3. Zabezpieczyć drożność dróg oddechowych
  4. Monitorować tętno oraz ciśnienie tętnicze krwi
  5. Założyć dostęp dożylny, nawet jeśli objawy zatrucia nie wydają się ciężkie
  6. W przypadku zaburzeń oddychania – podać tlen, a jeśli to konieczne wykonać sztuczne oddychanie
  7. W razie konieczności – wykonać intubację dotchawiczą i wentylację mechaniczną

24

W przypadku ciężkich zaburzeń krążenia i wstrząsu należy:25

  1. Ułożyć pacjenta w pozycji poziomej lub z głową nieco poniżej tułowia
  2. Utrzymywać drożność dróg oddechowych i podawać tlen
  3. Wykonać wlew dożylny (izotoniczny roztwór elektrolitów)
  4. Podać drogą dożylną glukokortykosteroid (np. 250-1000 mg prednizolonu lub odpowiednią ilość jego pochodnej, np. metylprednizolonu)
  5. Przetaczać płyny (w razie potrzeby również płyn zwiększający objętość osocza, ludzkie albuminy)

26

W przypadku zagrażającej zapaści oraz nasilającej się bradykardii należy:27

Należy podkreślić, że postępowanie w przypadku przedawkowania adrenaliny powinno być prowadzone przez specjalistów medycyny ratunkowej lub intensywnej terapii, a szybkość i właściwość wdrożonych działań ma kluczowe znaczenie dla rokowania pacjenta.28

W przypadku zatrzymania krążenia należy niezwłocznie rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową według aktualnych wytycznych.29 30

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl