Dawkowanie i sposób podawania
Adrenalina

Dawkowanie i sposób podawania adrenaliny

Adrenalina, jako substancja o silnym działaniu, wymaga precyzyjnego dawkowania dostosowanego do wskazań klinicznych, wieku oraz masy ciała pacjenta. Dawkowanie różni się znacząco w zależności od zastosowania klinicznego – od resuscytacji krążeniowo-oddechowej, przez reakcje anafilaktyczne, do użycia w znieczuleniach miejscowych.¹

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

W resuscytacji krążeniowo-oddechowej u dorosłych standardową dawką jest 1 mg adrenaliny (10 ml roztworu 1:10 000) podawanej drogą dożylną lub śródkostną, powtarzaną co 3-5 minut do powrotu spontanicznego krążenia.² W przypadku, gdy dostęp dożylny i śródkostny jest niemożliwy, w ostateczności można podać adrenalinę dotchawiczo w dawce 2-2,5 mg (20-25 ml roztworu 1:10 000).³

U pacjentów, u których zatrzymanie krążenia nastąpiło po zabiegu chirurgicznym na sercu, zaleca się szczególną ostrożność i stosowanie mniejszych dawek adrenaliny – 50 mikrogramów (0,5 ml) lub 100 mikrogramów (1 ml) roztworu 1:10 000 dożylnie.⁴

W przypadku resuscytacji dzieci, dawkowanie adrenaliny jest następujące:⁵

• Dożylnie lub śródkostnie (u dzieci o masie ciała powyżej 5 kg): 10 mikrogramów/kg mc. (0,1 ml/kg mc. roztworu 1:10 000), maksymalnie 1 mg, powtarzane co 3-5 minut
• Dotchawiczo (niezależnie od masy ciała, jako ostateczność): 100 mikrogramów/kg mc. (1 ml/kg mc. roztworu 1:10 000), maksymalnie 2,5 mg

⁶

W przypadku produktu Adrenalina WZF 0,1% (1 mg/ml) stosowanego w resuscytacji, dawkowanie obejmuje 1 mg adrenaliny dożylnie (po 10-krotnym rozcieńczeniu lub bez rozcieńczania, podając następnie bolus 10 ml 0,9% roztworu NaCl), powtarzane co 3-5 minut. Po przywróceniu rytmu serca można stosować dawki 50-100 µg powoli dożylnie w celu stabilizacji ciśnienia.⁷

Reakcje anafilaktyczne i wstrząs anafilaktyczny

W przypadku ostrej reakcji anafilaktycznej dawka adrenaliny zależy od ciężkości stanu i drogi podania. Przy podawaniu dożylnym zaleca się dawkę 0,05 mg adrenaliny (0,5 ml roztworu 1:10 000), dostosowując ją w zależności od reakcji na leczenie.⁸

Do podania domięśniowego w leczeniu anafilaksji zalecane są produkty o stężeniu 1 mg/ml (1:1000), a nie produkty o stężeniu 1:10 000.⁹

Dawkowanie adrenaliny w ampułko-strzykawce (Adrenalina WZF 300 mikrogramów/0,3 ml) w leczeniu ciężkich reakcji alergicznych wynosi:¹⁰

• Dorośli i dzieci o masie ciała powyżej 30 kg: 0,3 mg domięśniowo (0,3 ml roztworu)
• W przypadku braku poprawy stanu klinicznego, 5-15 minut po pierwszym zastrzyku można podać drugi zastrzyk

¹¹

Przy stosowaniu produktu Adrenalina WZF 0,1% domięśniowo lub podskórnie w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego podaje się 0,3-0,5 mg, a w ciężkich przypadkach nawet 1 mg. We wstrząsie anafilaktycznym preferowana jest droga domięśniowa. W razie potrzeby dawki mogą być powtarzane co 10-15 minut, a w uzasadnionych przypadkach nawet co 5 minut.¹²

W przypadku dożylnego podania adrenaliny we wstrząsie anafilaktycznym, zalecana dawka wynosi 0,3-1 mg (po rozcieńczeniu 10-krotnym lub większym). Podanie dożylne jest zarezerwowane wyłącznie dla pacjentów w ciężkim, zagrażającym życiu wstrząsie.¹³

Dawkowanie adrenaliny w autoinjektorach

Autoinjektor EpiPen Jr. zawiera 150 mikrogramów adrenaliny i jest przeznaczony dla dzieci o masie ciała od 15 do 30 kg.¹⁴ Autoinjektor EpiPen Senior zawiera 300 mikrogramów adrenaliny i jest przeznaczony dla dorosłych oraz dzieci o masie ciała powyżej 30 kg.¹⁵

Podobnie, autoinjektor Jext występuje w dawkach 150 mikrogramów (dla osób o masie ciała 15-30 kg) i 300 mikrogramów (dla osób o masie ciała powyżej 30 kg).¹⁶

W przypadku braku poprawy stanu klinicznego lub jego pogorszenia, po 5-15 minutach po pierwszym wstrzyknięciu adrenaliny, można podać drugie wstrzyknięcie przy użyciu dodatkowego autoinjektora.^{17 18}

Zaleca się przepisywanie pacjentom dwóch autoinjektorów adrenaliny, które powinni mieć zawsze przy sobie.^{19 20}

Dawkowanie w astmie oskrzelowej

W celu przerwania skurczu oskrzeli w napadzie astmy oskrzelowej zaleca się następujące dawkowanie adrenaliny:²¹

• Dorośli: 0,3 mg podskórnie lub domięśniowo, dawki można powtarzać trzykrotnie co 20 minut
• Dzieci: 10 µg/kg mc. podskórnie lub domięśniowo (maksymalnie 0,5 mg), dawki można powtarzać dwukrotnie co 20 minut, a następnie w razie potrzeby co 4 godziny

²²

Dawkowanie w bradykardii i wstrząsie kardiogennym

W przypadku ciężkiej bradykardii, gdy atropina jest nieskuteczna, należy rozważyć podanie adrenaliny we wlewie dożylnym z szybkością 2-10 µg/min u dorosłych oraz 0,05-1,0 µg/kg mc./min u dzieci.²³

We wstrząsie kardiogennym, jako lek drugiego rzutu, zaleca się adrenaliną we wlewie dożylnym w dawce 0,05-0,5 µg/kg mc./min u dorosłych oraz 0,05-1,0 µg/kg mc./min u dzieci.²⁴

Dawkowanie adrenaliny w znieczuleniach miejscowych

Adrenalina jest często składnikiem preparatów do znieczuleń miejscowych w stomatologii, gdzie ogranicza krwawienie i wydłuża działanie środka znieczulającego. Przykładowe produkty to:²⁵

• Dentocaine 40 mg/ml + 5 mikrogramów/ml – preferowany w większości rutynowych zabiegów stomatologicznych
• Dentocaine 40 mg/ml + 10 mikrogramów/ml – preferowany w złożonych zabiegach stomatologicznych wymagających intensywnej hemostazy
• Orabloc (40 mg + 0,005 mg)/ml lub (40 mg + 0,01 mg)/ml – stosowany do znieczuleń w stomatologii
• Septanest z adrenaliną 1:200 000 (40 mg + 0,005 mg)/ml lub 1:100 000 (40 mg + 0,01 mg)/ml
• Mepidont 2% z adrenaliną 1:100 000 (20 mg + 0,01 mg)/ml
• Xylodont 2% z adrenaliną w różnych stężeniach: 1:100 000, 1:80 000, 1:50 000

²⁶

Dawkowanie adrenaliny w produktach do znieczuleń miejscowych jest ściśle określone dla każdego z nich, a maksymalna bezpieczna dawka adrenaliny zależy również od innych składników aktywnych i ogólnego stanu pacjenta.

Dawkowanie adrenaliny u dzieci

Dawkowanie adrenaliny u dzieci musi być dostosowane do wieku i masy ciała, zazwyczaj według schematu 0,01 mg/kg mc., choć może różnić się w zależności od wskazania klinicznego.^{27 28}

W przypadku autoinjektorów, EpiPen Jr. (150 mikrogramów) jest przeznaczony dla dzieci o masie ciała 15-30 kg, natomiast EpiPen Senior (300 mikrogramów) dla dzieci i młodzieży o masie ciała powyżej 30 kg.^{29 30}

Adrenalina WZF 0,1% w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego u dzieci może być stosowana według poniższego schematu:³¹

³²

W przypadku resuscytacji krążeniowo-oddechowej u dzieci, dawkowanie Adrenaliny Aguettant określa się następująco:³³

• Dożylnie lub śródkostnie (u dzieci o masie powyżej 5 kg): 10 mikrogramów/kg mc. (0,1 ml/kg mc. roztworu 1:10 000), maksymalnie 1 mg
• Dotchawiczo (gdy inne drogi podania są niedostępne): 100 mikrogramów/kg mc. (1 ml/kg mc. roztworu 1:10 000), maksymalnie 2,5 mg

³⁴

Ograniczenia dawkowania u dzieci

Należy zwrócić uwagę na specyficzne ograniczenia w dawkowaniu adrenaliny u dzieci o małej masie ciała:³⁵

• Adrenalina Aguettant 1 mg/10 ml (1:10 000) nie jest dostosowana do podawania dawki mniejszej niż 0,5 ml, dlatego nie należy jej stosować dożylnie lub śródkostnie u noworodków i niemowląt o masie ciała poniżej 5 kg
• Adrenalina WZF w ampułko-strzykawce (300 mikrogramów/0,3 ml) – dzieciom o masie ciała poniżej 30 kg nie można podać dawki mniejszej niż 300 mikrogramów z odpowiednią dokładnością, dlatego mniejsze dawki mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach zagrażających życiu i pod kontrolą lekarza
• Autoinjektor EpiPen Jr. nie jest zalecany dla dzieci o masie ciała poniżej 7,5 kg, chyba że w stanach zagrożenia życia i na wyraźne zalecenie lekarza
• Autoinjektor Jext nie jest zalecany dla dzieci o masie ciała poniżej 15 kg, chyba że w stanach zagrożenia życia i na wyraźne zalecenie lekarza

^{36 37 38}

Dawkowanie adrenaliny u szczególnych grup pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

Ze względu na brak szczegółowych danych klinicznych, u pacjentów w podeszłym wieku należy stosować szczególne środki ostrożności, podając najmniejszą dawkę adrenaliny pozwalającą na uzyskanie skutecznego działania klinicznego.^{39 40}

W osoczu pacjentów w podeszłym wieku mogą wystąpić zwiększone stężenia adrenaliny, zwłaszcza po wielokrotnym podaniu. W razie konieczności powtórzenia wstrzyknięcia, pacjenta należy uważnie monitorować w celu rozpoznania wszelkich objawów względnego przedawkowania.⁴¹

Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek

U pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek, podobnie jak u osób w podeszłym wieku, należy stosować najmniejsze skuteczne dawki adrenaliny, z zachowaniem szczególnej ostrożności.⁴²

Pacjenci z zaburzeniami funkcji wątroby

U pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby wskazana jest ostrożność i stosowanie najmniejszej skutecznej dawki adrenaliny, szczególnie po podaniu wielokrotnym.⁴³

Pacjenci z niedoborem cholinesterazy osoczowej

U pacjentów z niedoborem cholinesterazy osoczowej lub poddawanych leczeniu inhibitorami acetylocholinoesterazy mogą występować podwyższone stężenia adrenaliny w osoczu. W takich przypadkach zaleca się stosowanie najmniejszej dawki pozwalającej uzyskać skuteczne działanie.⁴⁴

Sposób podawania adrenaliny

W zależności od wskazania klinicznego, adrenalina może być podawana różnymi drogami:⁴⁵

Podanie domięśniowe

Podanie domięśniowe jest preferowane w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego.⁴⁶ W przypadku autoinjektorów (EpiPen Jr., EpiPen Senior, Jext) oraz ampułko-strzykawki Adrenalina WZF, lek należy wstrzykiwać w mięsień w przednio-bocznej części uda, a nie w mięśnie pośladka.^{47 48}

Miejsce, w które wstrzyknięto Adrenalinę WZF, należy lekko masować przez 10 sekund po wykonaniu iniekcji.⁴⁹ W przypadku autoinjektora Jext również zaleca się rozmasowanie miejsca wstrzyknięcia leku, aby przyspieszyć wchłanianie.⁵⁰

Podanie dożylne

Podanie dożylne adrenaliny powinno być zarezerwowane dla pacjentów w ciężkim, zagrażającym życiu wstrząsie lub w sytuacjach szczególnych.⁵¹ Adrenalina dożylnie powinna być podawana wyłącznie przez osoby mające doświadczenie w jej stosowaniu oraz w dostosowywaniu dawek substancji zwiększających ciśnienie krwi.⁵²

Przed podaniem dożylnym w większości przypadków zaleca się rozcieńczenie adrenaliny (10-krotne lub większe).⁵³

Podanie podskórne

Podanie podskórne może być wykorzystywane w leczeniu astmy oskrzelowej oraz niektórych reakcji alergicznych. Jest jednak mniej preferowane niż podanie domięśniowe we wstrząsie anafilaktycznym.⁵⁴

Podanie dotchawicze

Podanie dotchawicze jest traktowane jako ostateczność, gdy inne drogi podania (dożylna, śródkostna) są niedostępne.⁵⁵ W przypadku podania dotchawiczego, zaleca się rozcieńczenie adrenaliny (np. 3 ml adrenaliny do 10 ml 0,9% roztworu NaCl lub wody do wstrzykiwań).⁵⁶

Podanie śródkostne

Podanie śródkostne (doszpikowe) jest alternatywą dla podania dożylnego w stanach zagrożenia życia, gdy uzyskanie dostępu do żyły jest niemożliwe.⁵⁷

Podanie w znieczuleniach stomatologicznych

W przypadku produktów do znieczulenia miejscowego w stomatologii, zawierających adrenalinę, roztwór znieczulający wstrzykuje się małymi dawkami z szybkością około 1 ml/min, po uprzedniej aspiracji. W znieczuleniu miejsc naczynnych, intensywnie ukrwionych, zabiegi wykonuje się po zastosowaniu silniejszej adrenaliny.^{58 59}

Zalecenia po podaniu adrenaliny

Po każdorazowym użyciu adrenaliny w leczeniu reakcji anafilaktycznej, szczególnie w przypadku autoinjektorów, pacjentowi lub opiekunowi należy zalecić:⁶⁰

1. Natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej (karetki pogotowia) i poinformowanie o wystąpieniu reakcji anafilaktycznej, nawet jeśli objawy ustępują
2. Odpowiednie ułożenie pacjenta:
   • Pacjenci przytomni: ułożenie płasko z uniesionymi nogami lub w pozycji siedzącej w przypadku trudności z oddychaniem
   • Pacjenci nieprzytomni: ułożenie w pozycji bezpiecznej (bocznej ustalonej)
3. W miarę możliwości pacjent powinien pozostać z inną osobą do czasu przybycia pomocy medycznej

^{61 62 63}

Szczegółowa tabela dawkowania adrenaliny

Podczas dawkowania adrenaliny należy pamiętać o stosowaniu najmniejszej skutecznej dawki, monitorowaniu stanu pacjenta oraz ostrożności przy podawaniu adrenaliny u pacjentów w podeszłym wieku oraz z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek.⁶⁴