Przeciwwskazania stosowania
Adrenalina

Przeciwwskazania stosowania adrenaliny – wprowadzenie

Adrenalina (epinefryna) to substancja czynna powszechnie stosowana w medycynie ze względu na swoje działanie adrenergiczne. Jej zastosowanie obejmuje szerokie spektrum wskazań, od stanów zagrożenia życia (np. wstrząs anafilaktyczny, nagłe zatrzymanie krążenia) po działanie obkurczające naczynia krwionośne w preparatach do znieczulenia miejscowego. Znajomość przeciwwskazań do stosowania adrenaliny ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta, szczególnie ze względu na jej potencjalny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Należy jednak podkreślić, że w stanach zagrożenia życia przeciwwskazania do stosowania adrenaliny mogą być względne.¹

Przeciwwskazania ogólne do stosowania adrenaliny

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania adrenaliny jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie. Przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich dostępnych preparatów zawierających adrenalinę.²³⁴⁵

W przypadku produktu Adrenalina Aguettant istnieje dodatkowe ograniczenie, które wskazuje, że leku nie należy stosować, jeśli dostępne są alternatywne formy adrenaliny lub inne substancje obkurczające naczynia krwionośne.⁶

Przeciwwskazania w stanach zagrożenia życia

Istotnym aspektem stosowania adrenaliny jest fakt, że w stanach zagrożenia życia nie istnieją bezwzględne przeciwwskazania do jej użycia. Dotyczy to szczególnie preparatów stosowanych w nagłych reakcjach alergicznych, takich jak EpiPen Jr., EpiPen Senior czy Jext.⁷⁸⁹

Ta sama zasada dotyczy także preparatów Adrenalina WZF i Adrenalina WZF 0,1%, w przypadku których wyraźnie zaznaczono, że w stanach zagrożenia życia nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do zastosowania adrenaliny.¹⁰¹¹

Przeciwwskazania w preparatach do znieczulenia miejscowego zawierających adrenalinę

Szczególną grupę leków zawierających adrenalinę stanowią preparaty do znieczulenia miejscowego. W tej grupie przeciwwskazania są bardziej szczegółowe i ściśle związane z profilem bezpieczeństwa zarówno samej adrenaliny, jak i substancji znieczulających, z którymi jest stosowana.

Szczegółowe przeciwwskazania dotyczące układu sercowo-naczyniowego

W przypadku preparatów Orabloc zawierających artykainę i adrenalinę, przeciwwskazania obejmują szereg schorzeń układu sercowo-naczyniowego:¹²

• Ciężkie zaburzenia czynności węzła zatokowego i przewodzenia (np. blok przedsionkowo-komorowy drugiego i trzeciego stopnia, znaczna bradykardia)
• Ostra niewyrównana niewydolność serca (ostra zastoinowa niewydolność serca)
• Ciężkie niedociśnienie
• Napadowy częstoskurcz lub migotanie przedsionków z szybką akcją serca
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego (3 do 6 miesięcy)
• Niedawno przebyty (3 miesiące) zabieg wszczepienia pomostów aortalno-wieńcowych (by-passów)
• Ciężkie nadciśnienie
• Jednoczesne stosowanie nieselektywnych beta-adrenolityków (np. propranolol) – ryzyko wystąpienia przełomu nadciśnieniowego lub ciężkiej bradykardii

¹³

Podobne przeciwwskazania dotyczą również innych produktów zawierających adrenalinę w połączeniu ze środkami znieczulającymi miejscowo, takich jak Septanest z adrenaliną, Xylodont, Mepidont czy Marcaine-Adrenaline.¹⁴¹⁵

Przeciwwskazania związane z zaburzeniami endokrynologicznymi

Adrenalina jest przeciwwskazana u pacjentów z następującymi chorobami endokrynologicznymi:¹⁶¹⁷

• Nadczynność tarczycy
• Guz chromochłonny
• Cukrzyca

¹⁸

Przeciwwskazania okulistyczne

Adrenalina jest przeciwwskazana u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania.¹⁹²⁰

Przeciwwskazania urologiczne

Stosowanie adrenaliny jest niewskazane u pacjentów z przerostem prostaty.²¹²²

Przeciwwskazania neurologiczne

W przypadku preparatów Septanest z adrenaliną oraz Orabloc występują przeciwwskazania związane z padaczką niekontrolowaną leczeniem.²³²⁴

Przeciwwskazania anatomiczne i związane z techniką podania

W przypadku produktu Marcaine-Adrenaline podkreślono, że nie należy stosować bupiwakainy w odcinkowym znieczuleniu dożylnym (blokada Bier’a), ponieważ nieumyślne przedostanie się do krwiobiegu może powodować ostrą toksyczność układową.²⁵

Ponadto, podawanie roztworów bupiwakainy zawierających adrenalinę w obszarach zaopatrywanych przez tętnice końcowe (np. blokada prącia, blokada Obersta) może powodować niedokrwienną martwicę tkanek.²⁶

Orabloc wyraźnie określa, że znieczulenie zakończeń nerwowych jest przeciwwskazane ze względu na zawartość adrenaliny.²⁷

Przeciwwskazania związane z interakcjami lekowymi

Istnieją również przeciwwskazania związane z jednoczesnym stosowaniem adrenaliny z innymi lekami:²⁸

• Jednoczesne stosowanie nieselektywnych beta-adrenolityków (np. propranolol) – ryzyko wystąpienia przełomu nadciśnieniowego lub ciężkiej bradykardii
• Jednoczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub inhibitorów MAO, ponieważ leki te mogą nasilać działania sercowo-naczyniowe adrenaliny. Działanie to może utrzymywać się do 14 dni od zakończenia leczenia inhibitorami MAO

²⁹

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

W przypadku produktu Orabloc określono, że nie należy go stosować u dzieci poniżej 4 roku życia.³⁰

Przeciwwskazania związane z nadwrażliwością na substancje pomocnicze

Produktu Orabloc nie wolno stosować u osób chorych na astmę oskrzelową z nadwrażliwością na siarczyny. U osób tych produkt może spowodować ostrą reakcję alergiczną z objawami anafilaksji, takimi jak skurcz oskrzeli.³¹

W przypadku produktu Marcaine-Adrenaline jako przeciwwskazanie wymieniono nadwrażliwość na pirosiarczan sodu.³²

Ponadto, pacjenci z nadwrażliwością na metylo- i (lub) propyloparahydroksybenzoesan (metylo-/propyloparaben) lub jego metabolit, kwas paraaminobenzoesowy (PABA), powinni unikać stosowania leków zawierających bupiwakainę i parabeny.³³

Szczególne uwagi dotyczące przeciwwskazań w stanach zagrożenia życia

Warto podkreślić, że w przypadku autoiniekcyjnych wstrzykiwaczy z adrenaliną stosowanych w nagłych reakcjach alergicznych, takich jak EpiPen Jr., EpiPen Senior czy Jext, nie określono bezwzględnych przeciwwskazań.³⁴³⁵³⁶

Podobnie, dla produktów Adrenalina WZF i Adrenalina WZF 0,1%, wyraźnie zaznaczono, że w stanach zagrożenia życia nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do zastosowania adrenaliny.³⁷³⁸

Podsumowanie przeciwwskazań do stosowania adrenaliny

Analizując przeciwwskazania do stosowania adrenaliny, należy wyróżnić dwie główne kategorie sytuacji klinicznych:

Stany zagrożenia życia

W stanach zagrożenia życia, takich jak wstrząs anafilaktyczny czy zatrzymanie krążenia, nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do zastosowania adrenaliny. W takich sytuacjach korzyści ze stosowania adrenaliny znacznie przewyższają potencjalne ryzyko związane z jej działaniami niepożądanymi.^3940414243

Stosowanie planowe, np. w znieczuleniu miejscowym

W przypadku planowego stosowania adrenaliny, zwłaszcza w połączeniu ze środkami znieczulającymi miejscowo, przeciwwskazania są bardziej rygorystyczne i obejmują szereg stanów oraz chorób, takich jak:

• Nadwrażliwość na adrenalinę lub substancje pomocnicze
• Choroby układu sercowo-naczyniowego (ciężkie nadciśnienie, niedawno przebyty zawał serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca)
• Zaburzenia endokrynologiczne (nadczynność tarczycy, guz chromochłonny, cukrzyca)
• Jaskra z wąskim kątem przesączania
• Przerost prostaty
• Padaczka niekontrolowana leczeniem
• Jednoczesne stosowanie niektórych leków (nieselektywne beta-adrenolityki, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO)

^44454647

Należy również zwrócić uwagę na przeciwwskazania anatomiczne i związane z techniką podania – adrenalina nie powinna być stosowana w odcinkowym znieczuleniu dożylnym (blokada Bier’a) oraz w obszarach zaopatrywanych przez tętnice końcowe (np. blokada prącia, blokada Obersta) ze względu na ryzyko niedokrwienia i martwicy tkanek.⁴⁸

Pamiętać należy również o szczególnych przeciwwskazaniach związanych z wiekiem pacjenta – produkt Orabloc nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 4 roku życia.⁴⁹