Wpływ leku sertralina na płodność, ciążę i laktację

Lek Zotral zawierający sertralinę w postaci chlorowodorku w ilości odpowiadającej 100 mg substancji czynnej w tabletce powlekanej wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie podczas ciąży i karmienia piersią. Lekarz powinien dokładnie omówić wszystkie potencjalne korzyści i zagrożenia związane z terapią, uwzględniając aktualny stan wiedzy medycznej.¹

Stosowanie sertraliny w ciąży

Należy podkreślić, że nie są dostępne odpowiednio kontrolowane badania dotyczące stosowania sertraliny u kobiet w ciąży. W badaniach przedklinicznych nie zaobserwowano wad wrodzonych wywołanych przez sertralinę, jednak wykazano wpływ leku na płodność, prawdopodobnie spowodowany toksycznym działaniem farmakodynamicznym substancji na matkę oraz bezpośrednim działaniem farmakodynamicznym na płód.²

Zgodnie z aktualnymi danymi, stosowanie sertraliny w trakcie ciąży nie jest zalecane, chyba że stan kliniczny kobiety uzasadnia taką potrzebę, a potencjalne korzyści z leczenia przeważają nad ewentualnymi zagrożeniami. Decyzja o włączeniu lub kontynuowaniu leczenia powinna być zawsze oparta na indywidualnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.³

Ryzyko krwotoku poporodowego

Dane obserwacyjne wskazują na występowanie zwiększonego (mniej niż dwukrotnie) ryzyka krwotoku poporodowego po narażeniu na działanie leków z grupy SSRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny) lub SNRI (inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) w ciągu miesiąca przed porodem. Jest to istotna informacja, którą lekarz powinien przekazać pacjentce planującej ciążę lub będącej w ciąży, szczególnie w kontekście planowania porodu.⁴

Zespół odstawienia u noworodków

Zaobserwowano, że stosowanie sertraliny w trakcie ciąży może powodować objawy odpowiadające zespołowi odstawienia u niektórych noworodków, których matkom podawano sertralinę. Zjawisko to obserwowano również po innych lekach przeciwdepresyjnych z grupy SSRI.⁵

U noworodków, których matki przyjmowały sertralinę w późnych okresach ciąży, zwłaszcza w trzecim trymestrze, mogą wystąpić następujące objawy, które wymagają szczególnej uwagi i monitorowania po porodzie:⁶

• Zaburzenia oddechowe: niewydolność oddechowa, sinica, bezdech
• Zaburzenia neurologiczne: napady drgawkowe, wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, wygórowanie odruchów, drżenia mięśniowe, skurcze mięśni
• Zaburzenia metaboliczne: wahania temperatury ciała, hipoglikemia
• Zaburzenia pokarmowe: trudności z przyjmowaniem pokarmu, wymioty
• Zaburzenia behawioralne: drażliwość, podsypianie, ciągły płacz, senność i zaburzenia snu

Wymienione objawy mogą wynikać albo z działań serotonergicznych leku, albo z wystąpienia objawów odstawienia. Należy podkreślić, że w większości przypadków powikłania występują natychmiast lub wkrótce po porodzie (w ciągu mniej niż 24 godzin).⁷

Zespół przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN)

Wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że stosowanie inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny u kobiet w ciąży, zwłaszcza w trzecim trymestrze, może zwiększać ryzyko występowania zespołu przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN). Zaobserwowano 5 takich przypadków na 1000 kobiet w ciąży, podczas gdy w populacji ogólnej stwierdza się 1 do 2 przypadków zespołu przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka na 1000 kobiet w ciąży.⁸

Sertralina podczas karmienia piersią

Opublikowane dane dotyczące stężeń sertraliny w mleku matki wskazują, że do mleka przenikają niewielkie ilości sertraliny i jej metabolitu N-desmetylosertraliny. U niemowląt karmionych piersią stwierdzano na ogół bardzo niskie lub niewykrywalne wartości stężenia leku w surowicy, z pojedynczym wyjątkiem niemowlęcia ze stężeniem sertraliny odpowiadającym około 50% wartości stwierdzanej u matki (jednak bez zauważalnego wpływu na stan zdrowia tego niemowlęcia).⁹

Dotychczas nie donoszono o jakichkolwiek działaniach niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki stosujące sertralinę, jednak nie można wykluczyć ryzyka takich działań. Z tego powodu nie zaleca się stosowania leku u matek karmiących piersią, chyba że w ocenie lekarza związane z tym korzyści przewyższają ryzyko.¹⁰

Wpływ na płodność

Badania przeprowadzone na zwierzętach nie wykazały działania sertraliny na parametry płodności. Z opisów przypadków stosowania niektórych leków z grupy SSRI u ludzi wynika, że wpływ na jakość nasienia jest przemijający. Dotychczas nie zaobserwowano wpływu na płodność u ludzi.¹¹

Zalecenia dla lekarzy dotyczące informowania pacjentek

W kontekście przekazywania informacji pacjentkom dotyczących stosowania sertraliny, lekarz powinien dokładnie wyjaśnić następujące kwestie:

1. Planowanie ciąży – omówić potencjalne ryzyko i korzyści ze stosowania leku, rozważyć możliwość modyfikacji leczenia przed zajściem w ciążę
2. Podczas ciąży – poinformować o możliwych powikłaniach, ze szczególnym uwzględnieniem trzeciego trymestru ciąży, kiedy ryzyko wystąpienia zespołu odstawienia u noworodka oraz PPHN jest najwyższe
3. Przygotowanie do porodu – omówić zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego po ekspozycji na SSRI w ostatnim miesiącu przed porodem
4. Karmienie piersią – przedstawić dostępne dane o przenikaniu leku do mleka matki i możliwym wpływie na dziecko
5. Płodność – w przypadku pacjentów płci męskiej poinformować o możliwym przemijającym wpływie na jakość nasienia

Lekarz powinien przeprowadzić indywidualną analizę stosunku korzyści do ryzyka u każdej pacjentki, uwzględniając ciężkość choroby wymagającej leczenia, dostępność alternatywnych metod terapii oraz etap ciąży lub karmienia piersią. Należy również podkreślić konieczność regularnych konsultacji i monitorowania stanu zdrowia zarówno matki, jak i dziecka.¹²