Działania niepożądane
Zolafren 10 mg

Działania niepożądane leku Zolafren (olanzapina)

Olanzapina, substancja czynna leku Zolafren, charakteryzuje się złożonym profilem bezpieczeństwa z szerokim spektrum działań niepożądanych, które mogą wystąpić podczas terapii. Znajomość tych działań jest niezbędna dla zapewnienia bezpiecznego stosowania leku oraz odpowiedniego monitorowania pacjentów. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem olanzapiny, ich częstość występowania oraz implikacje kliniczne.¹

Najczęstsze działania niepożądane u dorosłych

W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi (występującymi u ≥1% pacjentów) związanymi ze stosowaniem olanzapiny były: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilia, zwiększenie stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów, cukromocz, zwiększenie apetytu, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm, leukopenia, neutropenia, dyskineza, niedociśnienie ortostatyczne, działanie przeciwcholinergiczne, przejściowe bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych, wysypka, astenia, zmęczenie, gorączka, bóle stawów, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, duża aktywność gamma glutamylotransferazy, duże stężenie kwasu moczowego, duża aktywność fosfokinazy kreatyninowej i obrzęk.²

Kategorie częstości występowania działań niepożądanych

W charakterystyce produktu leczniczego działania niepożądane zostały sklasyfikowane według następujących kategorii częstości:³

• Bardzo często (≥1/10) – występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) – występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Szczegółowy profil bezpieczeństwa według układów narządowych

Zaburzenia metaboliczne i odżywiania

Do najpoważniejszych zaburzeń metabolicznych związanych ze stosowaniem olanzapiny należą: zwiększenie masy ciała, hiperglikemia oraz dyslipidemia. Obserwowano istotne klinicznie zwiększenie masy ciała we wszystkich wyjściowych kategoriach Indeksu Masy Ciała (BMI). Po krótkim leczeniu (mediana trwania terapii 47 dni) zwiększenie masy ciała w stosunku do wartości wyjściowych o ≥7% występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%).⁴

W przypadku długotrwałego stosowania produktu (przynajmniej przez 48 tygodni) zwiększenie masy ciała w stosunku do wartości wyjściowych o ≥7%, ≥15% i ≥25% występowało bardzo często (odpowiednio u 64,4%, 31,7% i 12,3% pacjentów). Odsetek pacjentów, u których występowały istotne klinicznie zmiany zwiększał się z czasem.⁵

Odnotowano również istotne zmiany w profilu lipidowym. Średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) był większy u pacjentów, u których nie występowały zaburzenia przemiany lipidów przed rozpoczęciem leczenia. Obserwowano zwiększenie początkowych prawidłowych wartości glukozy mierzonych na czczo (<5,56 mmol/L) do dużych wartości (≥7 mmol/L).⁶

Rzadko notowano rozwój lub nasilenie cukrzycy sporadycznie związane z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne, co stanowi poważne zagrożenie dla życia pacjenta.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Olanzapina może powodować szereg neurologicznych działań niepożądanych, w tym: senność (bardzo często), zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm i dyskineza (często). Niezbyt często występują napady drgawek (głównie u pacjentów z drgawkami lub czynnikami ryzyka ich wystąpienia w wywiadzie), dystonia (w tym rotacja gałek ocznych), późna dyskineza, amnezja, dyzartria, jąkanie oraz zespół niespokojnych nóg.⁸

Rzadko może wystąpić złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN), który stanowi potencjalnie zagrażające życiu powikłanie. Należy zwrócić uwagę, że po nagłym przerwaniu stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawienia, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.⁹

W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną liczbowo była większa, jednak nie była statystycznie istotna w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Istotne jest, że u pacjentów leczonych olanzapiną rzadziej stwierdzano te objawy niż u pacjentów leczonych stopniowo zwiększanymi dawkami haloperydolu.¹⁰

Zaburzenia serca i naczyń

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu sercowo-naczyniowego u pacjentów stosujących olanzapinę często obserwuje się niedociśnienie ortostatyczne. Niezbyt często występują: bradykardia oraz wydłużenie odstępu QTc. Rzadko mogą wystąpić: częstoskurcz komorowy lub migotanie komór oraz nagła śmierć.¹¹

Niezbyt często notowano zakrzep z zatorami (w tym zator tętnicy płucnej oraz zakrzepica żył głębokich), co stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.¹²

Zaburzenia żołądka i jelit

Często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego są łagodne, przemijające działania przeciwcholinergiczne, w tym zaparcia i suchość błony śluzowej jamy ustnej. Niezbyt często mogą wystąpić wzdęcia i nadmierne wydzielanie śliny. Rzadko obserwowano zapalenie trzustki, które stanowi poważne powikłanie.¹³

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często obserwowano przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. Rzadko występowało zapalenie wątroby (w tym wątrobowo-komórkowe, cholestatyczne uszkodzenie wątroby lub mieszana postać uszkodzenia wątroby).¹⁴

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Wśród dermatologicznych działań niepożądanych często występuje wysypka. Niezbyt często obserwuje się nadwrażliwość na światło i łysienie. Z częstością nieznaną odnotowano reakcję polekową z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS).¹⁵

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

U pacjentów stosujących olanzapinę niezbyt często obserwuje się zaburzenia erekcji u mężczyzn, zmniejszone libido u mężczyzn i kobiet, brak miesiączki, powiększenie piersi, wydzielanie mleka u kobiet poza okresem karmienia oraz ginekomastię lub powiększenie piersi u mężczyzn. Rzadko może wystąpić priapizm – przedłużony, bolesny wzwód, wymagający pilnej interwencji medycznej.¹⁶

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których stężenie prolaktyny na początku badania było w normie. U większości tych pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.¹⁷

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych olanzapiny wraz z częstością ich występowania i klasyfikacją narządową:

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia obserwowano zwiększoną częstość występowania zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych u osób przyjmujących olanzapinę w porównaniu z grupą placebo. Bardzo częstymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem olanzapiny w tej grupie pacjentów były: nieprawidłowy chód i upadki. Często obserwowano zapalenie płuc, podwyższoną temperaturę ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.¹⁸

Pacjenci z chorobą Parkinsona

W trakcie badań klinicznych u pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa (po agonistach dopaminy), bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy. Występowały one częściej w porównaniu z placebo.¹⁹

Pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową

W jednym badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, skojarzone stosowanie olanzapiny z walproinianem wywołało neutropenię u 4,1% osób. Duże stężenie walproinianu w osoczu mogło być czynnikiem wpływającym na jej wystąpienie.²⁰

W trakcie stosowania olanzapiny z litem lub walproinianem zaobserwowano częstsze (>10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.²¹

W trakcie podawania olanzapiny w skojarzeniu z litem lub walproinianem podczas aktywnej fazy leczenia (do 6 tygodni), u 17,4% pacjentów zaobserwowano zwiększenie masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała. Długotrwałe (do 12 miesięcy) stosowanie olanzapiny w celu zapobiegania nawrotom u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową było związane ze zwiększeniem masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała u 39,9% pacjentów.²²

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana w leczeniu dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat. Jednakże w badaniach klinicznych u młodzieży (w wieku od 13 do 17 lat) zaobserwowano zwiększoną częstość działań niepożądanych w porównaniu z dorosłymi, szczególnie istotny klinicznie jest wzrost masy ciała.²³

Do najczęstszych działań niepożądanych zgłaszanych u młodzieży należą:

Bardzo często:

• Zwiększenie masy ciała
• Zwiększenie stężenia triglicerydów
• Zwiększenie apetytu
• Uspokojenie polekowe (w tym: nadmierna potrzeba normalnego snu, letarg, senność)
• Zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT)
• Zmniejszenie całkowitego stężenia bilirubiny
• Zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy
• Zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu

Często:

• Zwiększenie stężenia cholesterolu
• Suchość błony śluzowej jamy ustnej

Wielkość wzrostu masy ciała i odsetek pacjentów w wieku młodzieńczym, u których wystąpiło istotne klinicznie zwiększenie masy ciała, były większe podczas długotrwałego stosowania produktu (co najmniej 24 tygodnie) niż podczas krótkotrwałego leczenia.²⁴

Objawy i postępowanie w przypadku przedawkowania

Przedawkowanie olanzapiny może prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych. Bardzo częstymi objawami (>10%) po przedawkowaniu są: częstoskurcz, pobudzenie lub agresywność, dyzartria, różne objawy pozapiramidowe i obniżony poziom świadomości (od sedacji do śpiączki włącznie).²⁵

Inne znaczące klinicznie objawy przedawkowania to: delirium, drgawki, śpiączka, prawdopodobny złośliwy zespół neuroleptyczny, depresja oddechowa, zachłyśnięcie, nadciśnienie lub niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca (<2% przypadków przedawkowania), zatrzymanie krążenia i oddychania.²⁶

Odnotowano przypadki śmierci już po przyjęciu jednorazowej dawki nie większej niż 450 mg, ale też powrotu do zdrowia po przyjęciu jednorazowej doustnej dawki około 2 g olanzapiny.²⁷

W przypadku przedawkowania nie istnieje swoista odtrutka przeciwko olanzapinie. Postępowanie obejmuje: płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego (zmniejsza dostępność biologiczną przyjętej doustnie olanzapiny o 50-60%), leczenie objawowe i monitorowanie czynności życiowych. Ważne jest, aby nie stosować adrenaliny, dopaminy ani innych środków sympatykomimetycznych wykazujących aktywność beta-agonistyczną, ponieważ beta-stymulacja może nasilić niedociśnienie.²⁸

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁹