Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Zolafren

Podczas leczenia lekiem Zolafren należy pamiętać, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach stosowania. W tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta, aby odpowiednio wcześnie wykryć potencjalne działania niepożądane i wdrożyć właściwe postępowanie.¹

Przeciwwskazania dla pacjentów z otępieniem

Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem. Badania kliniczne wykazały zwiększone ryzyko śmiertelności i zdarzeń naczyniowo-mózgowych w tej grupie pacjentów. W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych prowadzonych przez 6-12 tygodni u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z psychozą w przebiegu otępienia odnotowano dwukrotnie wyższą śmiertelność w grupie leczonej olanzapiną w porównaniu z grupą placebo (3,5% vs 1,5%).²

Zwiększona śmiertelność nie wynikała z dawkowania olanzapiny (średnia dawka dobowa 4,4 mg) ani czasu trwania terapii. Do czynników ryzyka zwiększających śmiertelność w tej populacji należą: wiek powyżej 65 lat, dysfagia, sedacja, niedożywienie, odwodnienie, choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez) oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin. Jednak śmiertelność pozostawała wyższa w grupie leczonej olanzapiną w porównaniu z placebo nawet po wyeliminowaniu tych czynników ryzyka.^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy związanej z przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często raportowano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, które występowały częściej niż w grupie placebo. Ponadto, olanzapina nie wykazywała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.⁵

W badaniach tych uczestniczyli pacjenci w stabilnym stanie klinicznym, przyjmujący najmniejszą skuteczną dawkę leków przeciwparkinsonowskich (agonistów dopaminy), którą utrzymywano przez cały czas badania. Leczenie olanzapiną rozpoczynano od dawki 2,5 mg/dobę i zwiększano ją (według decyzji badacza) maksymalnie do 15 mg/dobę.⁶

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny jest potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem związanym ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Rzadko raportowano przypadki ZZN podczas terapii olanzapiną. Klinicznymi objawami tego zespołu są:

• bardzo wysoka gorączka
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, niemiarowe tętno, nadmierne pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Dodatkowo mogą wystąpić: podwyższona aktywność fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek. Jeżeli u pacjenta pojawią się objawy sugerujące ZZN lub niewyjaśniona wysoka gorączka bez innych klinicznych objawów ZZN, należy natychmiast przerwać podawanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny.⁷

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Niezbyt często zgłaszano przypadki hiperglikemii i/lub rozwoju lub zaostrzenia cukrzycy z rzadko występującą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. W niektórych przypadkach odnotowano wcześniejszy przyrost masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym do tych powikłań.⁸

Zaleca się odpowiednie monitorowanie kliniczne zgodnie z przyjętymi wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego. Pacjentów przyjmujących Zolafren należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii, takich jak:

• nadmierne pragnienie
• zwiększone wydzielanie moczu
• wzmożony apetyt
• osłabienie

Pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej wystąpienia należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii. Zaleca się również regularne monitorowanie masy ciała.⁹

Schemat monitorowania glikemii

Schemat monitorowania masy ciała

Zaburzenia lipidowe

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. W przypadku wystąpienia takich zmian należy wdrożyć odpowiednie postępowanie, szczególnie u pacjentów z dyslipidemią lub czynnikami ryzyka jej rozwoju.¹⁰

U wszystkich pacjentów przyjmujących Zolafren należy systematycznie badać stężenie lipidów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego:

• przed rozpoczęciem leczenia
• 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• następnie co 5 lat

Regularne monitorowanie pozwala na wczesne wykrycie potencjalnych zaburzeń metabolicznych i wdrożenie odpowiedniego postępowania.¹¹

Działanie przeciwcholinergiczne

Chociaż wykazano aktywność przeciwcholinergiczną olanzapiny w badaniach in vitro, to w badaniach klinicznych obserwowano niską częstość występowania związanych z nią objawów. Jednak ze względu na ograniczone doświadczenie w stosowaniu olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi schorzeniami, należy zachować ostrożność przepisując lek osobom z:¹²

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi schorzeniami, w których działanie przeciwcholinergiczne może nasilać objawy

Funkcja wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), szczególnie w początkowej fazie leczenia. Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności i wdrożenie monitorowania u pacjentów z:¹³

• podwyższoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• stwierdzoną wcześniej ograniczoną rezerwą czynnościową wątroby
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego, cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) leczenie olanzapiną należy przerwać.¹⁴

Neutropenia

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania olanzapiny u pacjentów z:¹⁵

• obniżoną liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku kostnego w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym współistniejącą chorobą, radioterapią lub chemioterapią
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów otrzymujących jednocześnie olanzapinę i walproinian, gdyż u tych osób często zgłaszano neutropenię.¹⁶

Przerwanie leczenia

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny rzadko (≥0,01% do <0,1%) zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:¹⁷

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności
• wymioty

Dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki przed całkowitym odstawieniem leku.

Odstęp QT

W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund przy wartości wyjściowej <500 ms) występowało niezbyt często (0,1% do 1%) u pacjentów leczonych olanzapiną. Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych w porównaniu z placebo.¹⁸

Należy jednak zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania olanzapiny z innymi lekami wydłużającymi odstęp QTc, szczególnie u pacjentów:

• w podeszłym wieku
• z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• z zastoinową niewydolnością serca
• z przerostem mięśnia sercowego
• z hipokaliemią lub hipomagnezemią

W tych grupach pacjentów ryzyko wystąpienia poważnych zaburzeń rytmu serca związanych z wydłużeniem odstępu QT jest zwiększone.¹⁹

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,1% do <1%) zgłaszano przypadki zakrzepów z zatorami w układzie żylnym. Chociaż bezpośredni związek przyczynowy między stosowaniem olanzapiny a występowaniem zakrzepów z zatorami nie został jednoznacznie ustalony, należy pamiętać, że pacjenci ze schizofrenią często mają nabyte czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego. Z tego względu należy identyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka tej choroby (np. unieruchomienie) i stosować odpowiednie działania profilaktyczne.²⁰

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ze względu na pierwotne działanie olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność podczas jej jednoczesnego stosowania z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Ponieważ olanzapina wykazuje in vitro antagonizm wobec dopaminy, może ona osłabiać działanie bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminergicznych.²¹

Napady drgawek

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub narażonych na czynniki obniżające próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną, przy czym w większości tych przypadków stwierdzano wcześniejsze napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²²

Późne dyskinezy

Późne dyskinezy to zaburzenia charakteryzujące się mimowolnymi, powtarzającymi się ruchami, głównie w obrębie twarzy i jamy ustnej. W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej wykazano, że olanzapina była związana ze statystycznie istotnie mniejszą częstością występowania późnych dyskinez. Jednak ryzyko późnych dyskinez rośnie wraz z czasem trwania leczenia, dlatego w przypadku wystąpienia objawów późnych dyskinez u pacjenta otrzymującego olanzapinę należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Po przerwaniu leczenia objawy mogą tymczasowo ulec zaostrzeniu lub nawet dopiero się pojawić.²³

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych olanzapiny u pacjentów w podeszłym wieku obserwowano niezbyt często przypadki niedociśnienia ortostatycznego. U pacjentów powyżej 65 roku życia zaleca się regularne pomiary ciśnienia tętniczego.²⁴

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów przyjmujących ten lek. W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u osób nieprzyjmujących leków przeciwpsychotycznych. Badanie wykazało, że ryzyko to jest porównywalne do ryzyka związanego ze stosowaniem innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁵

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania u dzieci i młodzieży. W badaniach obejmujących pacjentów w wieku 13-17 lat obserwowano różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych oraz zwiększenie stężenia prolaktyny. Długoterminowe skutki tych zdarzeń nie zostały zbadane a bezpieczeństwo długotrwałego stosowania nie zostało ustalone.²⁶

Informacje na temat substancji pomocniczych

Produkt Zolafren zawiera laktozę jednowodną i dlatego nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁷

Lek zawiera również żółcień pomarańczową, lak (E 110), która może powodować reakcje alergiczne.²⁸

Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę powlekaną, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.²⁹