Działania niepożądane leku Symcloza

Klozapina, będąca substancją czynną leku Symcloza, wykazuje złożony profil działań niepożądanych, które w większości przypadków wynikają z jej właściwości farmakologicznych. Szczególnie istotne jest ryzyko wystąpienia agranulocytozy, co stanowi główne zagrożenie przy stosowaniu tego leku i wymaga wdrożenia odpowiedniego monitorowania pacjentów. Ze względu na to ryzyko, stosowanie klozapiny powinno być ograniczone do przypadków schizofrenii opornej na leczenie oraz psychoz w przebiegu choroby Parkinsona, gdy standardowe metody leczenia nie przyniosły oczekiwanych rezultatów¹.

Regularne monitorowanie morfologii krwi stanowi kluczowy element opieki nad pacjentami przyjmującymi lek Symcloza. Personel medyczny powinien być wyczulony na występowanie rzadkich, lecz potencjalnie ciężkich działań niepożądanych, które można wcześnie wykryć poprzez dokładną obserwację i szczegółowy wywiad z pacjentem, co pozwala uniknąć poważnych powikłań, a nawet zgonu².

Najcięższe i najczęstsze działania niepożądane

Wśród najcięższych działań niepożądanych klozapiny wymienia się przede wszystkim agranulocytozę, napady padaczkowe, powikłania sercowo-naczyniowe oraz gorączkę. Z kolei do najczęściej występujących należą: senność/sedacja, zawroty głowy, częstoskurcz, zaparcie i nadmierne wydzielanie śliny³.

Dane z badań klinicznych wskazują, że od 7,1% do 15,6% pacjentów leczonych klozapiną przerywa terapię z powodu wystąpienia zdarzeń niepożądanych. Najczęstszymi przyczynami przerwania leczenia są: leukopenia, senność, zawroty głowy (z wyjątkiem układowych zawrotów głowy) oraz zaburzenia psychotyczne⁴.

Agranulocytoza – szczególne ryzyko związane z leczeniem

Stosowanie leku Symcloza wiąże się z istotnym ryzykiem wystąpienia granulocytopenii i agranulocytozy. Mimo że agranulocytoza zwykle ustępuje po zaprzestaniu leczenia, może ona prowadzić do posocznicy i w konsekwencji do zgonu pacjenta. Z tego względu niezbędne jest systematyczne monitorowanie liczby leukocytów i natychmiastowe przerwanie leczenia w przypadku wykrycia niepokojących zmian w morfologii krwi⁵.

Częstość występowania agranulocytozy różni się w zależności od czasu trwania leczenia. Najwyższe ryzyko obserwuje się w pierwszych 18 tygodniach terapii. Skumulowana częstość występowania agranulocytozy odnotowana w rejestrze UK Clozapine Patient Monitoring Service (obejmującym okres 0-11,6 lat między 1989 a 2001 rokiem) wynosi 0,78%. Co istotne, większość przypadków (około 70%) wystąpiła w pierwszych 18 tygodniach leczenia⁶.

Szacowana częstość występowania agranulocytozy

Według UK Clozapine Patient Monitoring Service – rejestru zdarzeń w okresie całego życia pacjentów od 1989 do 2001. Osobo-czas to suma jednostek czasu, w których pacjenci objęci rejestrem otrzymywali klozapinę przed wystąpieniem agranulocytozy. Na przykład 100 000 osobo-tygodni odpowiada liczbie 1000 pacjentów, którzy pozostawali w rejestrze przez 100 tygodni (100*1000=100 000) lub 200 pacjentów, którzy pozostawali w rejestrze przez 500 tygodni (200*500=100 000) przed wystąpieniem agranulocytozy.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego należą do najbardziej charakterystycznych dla Symclozy. Najczęściej obserwuje się senność, sedację oraz zawroty głowy⁸.

Lek Symcloza może powodować zmiany w zapisie EEG, w tym występowanie zespołów iglica-fala. Istotnym zagrożeniem jest obniżenie progu drgawkowego, co może prowadzić do wystąpienia drgawek mioklonicznych lub napadów uogólnionych. Ryzyko to wzrasta podczas szybkiego zwiększania dawki oraz u pacjentów ze współistniejącą padaczką. W takich przypadkach zaleca się zmniejszenie dawki leku oraz, jeśli to konieczne, wprowadzenie leczenia przeciwpadaczkowego. Należy jednak unikać jednoczesnego stosowania karbamazepiny ze względu na ryzyko hamowania czynności szpiku kostnego⁹.

W rzadkich przypadkach u pacjentów leczonych Symclozą może wystąpić majaczenie. Bardzo rzadko obserwowano późną dyskinezę u pacjentów przyjmujących klozapinę, którzy byli wcześniej leczeni innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Co ciekawe, u pacjentów, u których rozwinęła się późna dyskineza pod wpływem innych leków przeciwpsychotycznych, obserwowano poprawę stanu podczas terapii Symclozą¹⁰.

Powikłania sercowo-naczyniowe

W trakcie leczenia Symclozą, szczególnie w pierwszych tygodniach terapii, może wystąpić częstoskurcz i niedociśnienie ortostatyczne, niekiedy z omdleniami. Nasilenie niedociśnienia zależy od szybkości zwiększania dawki. Odnotowano przypadki zapaści krążeniowej w wyniku głębokiego niedociśnienia, szczególnie związanego z nagłym zwiększaniem dawki leku. W takich sytuacjach mogą wystąpić poważne powikłania, takie jak zatrzymanie pracy serca lub zatrzymanie oddychania¹¹.

U niektórych pacjentów leczonych Symclozą obserwowano zmiany w zapisie EKG podobne do zmian obserwowanych po innych lekach przeciwpsychotycznych, w tym obniżenie odcinka ST lub spłaszczenie bądź odwrócenie załamków T. Zmiany te zazwyczaj normalizują się po przerwaniu leczenia. Ich znaczenie kliniczne pozostaje niejasne, jednak należy wziąć pod uwagę możliwość zapalenia mięśnia sercowego, ponieważ podobne zmiany obserwuje się u pacjentów z tym schorzeniem¹².

Zgłaszano pojedyncze przypadki arytmii, zapalenia osierdzia, wysięku osierdziowego i zapalenia mięśnia sercowego, wśród których były przypadki śmiertelne. Większość przypadków zapalenia mięśnia sercowego występowała w pierwszych 2 miesiącach po rozpoczęciu terapii klozapiną. Kardiomiopatia zwykle pojawia się w późniejszym okresie leczenia¹³.

W niektórych przypadkach zapalenia mięśnia sercowego raportowano współwystępowanie eozynofilii (w około 14% przypadków) oraz zapalenia osierdzia lub wysięku osierdziowego. Nie wiadomo jednak, czy eozynofilia może stanowić wiarygodny czynnik prognostyczny zapalenia mięśnia sercowego¹⁴.

Objawy zapalenia mięśnia sercowego lub kardiomiopatii

Do objawów podmiotowych i przedmiotowych zapalenia mięśnia sercowego lub kardiomiopatii należą:¹⁵

• Częstoskurcz utrzymujący się w spoczynku
• Kołatanie serca
• Arytmie
• Bóle w klatce piersiowej
• Objawy niewydolności serca:
  • Nieuzasadnione uczucie zmęczenia
  • Duszność
  • Przyspieszony oddech
• Objawy imitujące zawał mięśnia sercowego
• Objawy grypopodobne

Opisywano przypadki nagłych, niewyjaśnionych zgonów wśród pacjentów z zaburzeniami psychicznymi, zarówno otrzymujących konwencjonalne leki przeciwpsychotyczne, jak i nieotrzymujących żadnych leków. Bardzo rzadko zgłaszano takie przypadki wśród pacjentów przyjmujących klozapinę¹⁶.

Zaburzenia żołądka i jelit

Bardzo często występują zaparcia i nadmierne wydzielanie śliny, a często obserwuje się nudności i wymioty. Bardzo rzadko może rozwinąć się niedrożność jelit. W rzadkich przypadkach leczenie Symclozą może być związane z dysfagią (trudnością w połykaniu). U pacjentów z dysfagią lub w wyniku ostrego przedawkowania leku możliwe jest aspirowanie połkniętego pokarmu do dróg oddechowych¹⁷.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas terapii może wystąpić przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, a w rzadkich przypadkach – zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna. Zgłaszano bardzo rzadkie przypadki piorunującej martwicy wątroby. W przypadku wystąpienia żółtaczki leczenie Symclozą należy natychmiast przerwać. Rzadko obserwowano przypadki ostrego zapalenia trzustki¹⁸.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Podczas leczenia klozapiną odnotowano rzadkie przypadki zaburzeń tolerancji glukozy i/lub rozwoju czy nasilenia istniejącej cukrzycy. Bardzo rzadko zgłaszano przypadki ciężkiej hiperglikemii, niekiedy prowadzącej do kwasicy ketonowej lub śpiączki hiperosmolarnej, nawet u pacjentów bez hiperglikemii w wywiadzie. Przerwanie leczenia klozapiną najczęściej powodowało normalizację stężenia glukozy, jednak w niektórych przypadkach ponowne podanie leku wywoływało nawrót zaburzeń¹⁹.

U większości pacjentów, u których wystąpiły zaburzenia gospodarki węglowodanowej, stwierdzano czynniki ryzyka cukrzycy nieinsulinozależnej. Niemniej jednak, hiperglikemię obserwowano również u pacjentów bez znanych czynników ryzyka²⁰.

Rzadkie działania niepożądane związane z innymi układami

Zgłaszano rzadkie przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej²¹. Bardzo rzadko obserwowano depresję oddechową lub zatrzymanie oddychania, niekiedy z towarzyszącą zapaścią krążeniową²².

Odnotowano pojedyncze przypadki ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek związanego z leczeniem Symclozą²³. Bardzo rzadko zgłaszano również przypadki priapizmu (długotrwałej, bolesnej erekcji)²⁴.

U pacjentów przyjmujących klozapinę w monoterapii lub w skojarzeniu z litem lub innymi środkami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy odnotowano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego. Obserwowano również ostre reakcje związane z przerwaniem leczenia²⁵.

Pełne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia kompleksowe zestawienie działań niepożądanych związanych z leczeniem Symclozą, odnotowanych w doniesieniach spontanicznych i podczas badań klinicznych, wraz z częstością ich występowania²⁶.

Działania niepożądane przedstawiono według częstości występowania zgodnie z następującą klasyfikacją: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000), częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²⁷

Inne istotne działania niepożądane

Bardzo rzadko obserwowano przypadki częstoskurczu komorowego oraz wydłużenia odcinka QT, które mogą być związane z częstoskurczem komorowym typu Torsades de pointes. Nie ustalono jednak jednoznacznego związku przyczynowo-skutkowego między tymi zaburzeniami a stosowaniem leku²⁸.

Raportowanie działań niepożądanych

Po wprowadzeniu leku Symcloza do obrotu istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl) lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego²⁹.