Właściwości farmakodynamiczne leku Servenon

Servenon należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, a dokładniej do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), z przypisanym kodem ATC: N 06 AB 10. Substancją czynną preparatu jest escytalopram, dostępny w dawkach 10 mg, 15 mg i 20 mg w postaci tabletek powlekanych.¹

Mechanizm działania

Escytalopram charakteryzuje się wysokim powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania transportera serotoniny, działając jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Dodatkowo wiąże się z miejscem allosterycznym na transporterze serotoniny, jednak z tysiąckrotnie mniejszym powinowactwem w porównaniu do miejsca pierwotnego.²

Istotną cechą farmakologiczną escytalopramu jest brak lub niewielkie powinowactwo do wielu innych receptorów, w tym:

• Receptorów serotoninergicznych (5-HT1A, 5-HT2) – co minimalizuje działania niepożądane związane z aktywacją tych receptorów
• Receptorów dopaminergicznych (DA, D1 i D2) – przyczyniając się do niższego ryzyka objawów pozapiramidowych
• Receptorów adrenergicznych (α1-, α2-, β-adrenergicznych) – ograniczając wpływ na ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca
• Receptorów histaminowych H1 – zmniejszając sedację i przyrost masy ciała
• Muskarynowych receptorów cholinergicznych – minimalizując działania antycholinergiczne
• Receptorów benzodiazepinowych – unikając efektów anksjolitycznych typowych dla benzodiazepin
• Receptorów opioidowych – nie wpływając na układ opioidowy

Taki profil receptorowy wskazuje, że hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm odpowiedzialny za farmakologiczne i kliniczne działanie escytalopramu.³

Działanie elektrofizjologiczne

W badaniu elektrokardiograficznym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, kontrolowanym placebo, przeprowadzonym u zdrowych osób, oceniano wpływ escytalopramu na odstęp QT. Zaobserwowano zmianę w długości odstępu QTc (z zastosowaniem korekty Fridericii) w stosunku do wartości wyjściowych:

• Po podaniu dawki terapeutycznej 10 mg na dobę: wydłużenie o 4,3 ms (90% CI: 2,2, 6,4)
• Po podaniu dawki supraterapeutycznej 30 mg na dobę: wydłużenie o 10,7 ms (90% CI: 8,6, 12,8)

Obserwacje te są istotne z klinicznego punktu widzenia i należy je uwzględniać podczas stosowania leku, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca.⁴

Skuteczność kliniczna w różnych wskazaniach

Epizody ciężkiej depresji

Skuteczność krótkoterminowa escytalopramu w leczeniu ciężkich epizodów depresji została potwierdzona w 3 z 4 krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, kontrolowanych placebo. Badania te wykazały istotną statystycznie przewagę escytalopramu nad placebo w redukcji objawów depresyjnych.⁵

W badaniu długoterminowym oceniającym zapobieganie nawrotom, uczestniczyło 274 pacjentów, którzy odpowiedzieli na leczenie escytalopramem w dawkach 10 mg lub 20 mg na dobę podczas wstępnej 8-tygodniowej fazy otwartej. Następnie pacjenci zostali losowo przydzieleni do dwóch grup: kontynuującej leczenie escytalopramem w tej samej dawce lub otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni. Wyniki wykazały, że u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem występował znamiennie dłuższy czas do nawrotu choroby w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo. Obserwacja ta potwierdza skuteczność leku w zapobieganiu nawrotom depresji w dłuższej perspektywie czasowej.⁶

Fobia społeczna

Skuteczność escytalopramu w leczeniu fobii społecznej została potwierdzona zarówno w badaniach krótkoterminowych (12-tygodniowych), jak i w długoterminowym badaniu zapobiegania nawrotom.

W trzech badaniach krótkoterminowych wykazano, że escytalopram istotnie redukuje objawy lęku społecznego w porównaniu do placebo. Efekt terapeutyczny utrzymywał się przez cały okres 12-tygodniowego leczenia.⁷

W 6-miesięcznym badaniu zapobiegania nawrotom u pacjentów, którzy odpowiedzieli na leczenie, kontynuacja terapii escytalopramem prowadziła do znaczącego zmniejszenia częstości nawrotów fobii społecznej w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.⁸

Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie dotyczące ustalenia optymalnej dawki, które wykazało skuteczność escytalopramu w dawkach 5, 10 i 20 mg w leczeniu fobii społecznej. Wszystkie trzy dawki wykazały istotny efekt terapeutyczny, co daje lekarzom możliwość dostosowania dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta i jego tolerancji leku.⁹

Zaburzenie lękowe uogólnione

Skuteczność escytalopramu w dawkach 10 i 20 mg na dobę w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD) została potwierdzona w czterech kontrolowanych placebo badaniach klinicznych. Wszystkie badania wykazały przewagę escytalopramu nad placebo w redukcji objawów lękowych.¹⁰

Zbiorcza analiza danych z trzech badań o podobnym schemacie leczenia, obejmująca łącznie 840 pacjentów (421 otrzymujących escytalopram i 419 otrzymujących placebo), wykazała, że:

• Odpowiedź kliniczną na leczenie uzyskano u 47,5% pacjentów leczonych escytalopramem w porównaniu do 28,9% pacjentów otrzymujących placebo
• Remisję objawów osiągnięto u 37,1% pacjentów leczonych escytalopramem w porównaniu do 20,8% pacjentów otrzymujących placebo

Co istotne, efekt terapeutyczny escytalopramu był widoczny już w pierwszym tygodniu leczenia, co wskazuje na szybki początek działania przeciwlękowego.¹¹

W randomizowanym badaniu długoterminowym (24-76 tygodni), oceniającym utrzymywanie się skuteczności, uczestniczyło 373 pacjentów, którzy uzyskali odpowiedź kliniczną na leczenie podczas 12-tygodniowego wstępnego badania otwartego. Wykazano utrzymującą się skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę przez cały okres obserwacji, co potwierdza wartość leku w długoterminowym leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego.¹²

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została oceniona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach leczenia pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali istotną przewagę nad grupą otrzymującą placebo, co odzwierciedlało się w znaczącej redukcji całkowitej punktacji w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale), stanowiącej złoty standard w ocenie nasilenia objawów OCD.¹³

Po 24 tygodniach leczenia zarówno pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 10 mg na dobę, jak i 20 mg na dobę, wykazywali przewagę nad pacjentami otrzymującymi placebo. Wskazuje to, że skuteczność terapeutyczna escytalopramu w leczeniu OCD występuje w szerszym zakresie dawkowania, co jest istotne z klinicznego punktu widzenia.¹⁴

W badaniu zapobiegania nawrotom OCD, pacjenci, którzy odpowiedzieli na leczenie escytalopramem w 16-tygodniowym badaniu otwartym, zostali następnie włączeni do 24-tygodniowego randomizowanego, kontrolowanego placebo badania z podwójnie ślepą próbą. Wyniki jednoznacznie potwierdziły skuteczność escytalopramu zarówno w dawce 10 mg, jak i 20 mg na dobę w zapobieganiu nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego. Pacjenci kontynuujący leczenie escytalopramem doświadczali istotnie mniej nawrotów objawów w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.¹⁵