Specjalne ostrzeżenia
Rispolept

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania rysperydonu

Przed rozpoczęciem leczenia produktem Rispolept, należy uwzględnić szereg istotnych zagrożeń oraz wdrożyć odpowiednie środki ostrożności. Szczegółowe zalecenia dotyczą różnych grup pacjentów oraz potencjalnych działań niepożądanych leku, które wymagają specjalnego monitorowania.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem zaobserwowano zwiększoną umieralność w porównaniu z grupą placebo. W badaniach klinicznych śmiertelność wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem i 3,1% u pacjentów otrzymujących placebo (iloraz szans 1,21 przy 95% przedziale ufności 0,7; 2,1). Średnia wieku zmarłych wynosiła 86 lat (zakres 67-100 lat). Podobne zwiększone ryzyko zgonu obserwowano również u pacjentów leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi.²

Szczególnie niepokojące jest jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu, które wiązało się z większą śmiertelnością (7,3%) w porównaniu do monoterapii rysperydonem (3,1%) lub furosemidem (4,1%). Średni wiek pacjentów w grupie otrzymującej oba leki wynosił 89 lat. Mechanizm patofizjologiczny tego zjawiska nie jest znany, ale należy zachować szczególną ostrożność przy równoczesnym podawaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu. Odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka zwiększonej umieralności i należy mu zapobiegać.³

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe

W randomizowanych badaniach klinicznych u pacjentów z otępieniem przyjmujących atypowe leki przeciwpsychotyczne stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych (CVAE). Dane z sześciu badań kontrolowanych placebo wykazały, że zdarzenia te (ciężkie i nieciężkie łącznie) wystąpiły u 3,3% pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% pacjentów otrzymujących placebo, co daje iloraz szans 2,96 (1,34; 7,50).^{65 lat) z otępieniem wykazały, że zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów, którym podawano placebo. Iloraz szans (przy 95% przedziale ufności) wynosił 2,96 (1,34; 7,50).”>4}

Ryzyko CVAE było znacząco większe u pacjentów z otępieniem typu mieszanego lub naczyniowego w porównaniu do otępienia w chorobie Alzheimera. Z tego powodu pacjenci z innymi typami otępienia niż choroba Alzheimera nie powinni być leczeni rysperydonem.⁵

Przed zastosowaniem produktu Rispolept u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, należy dokładnie ocenić stosunek ryzyka do korzyści, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka udaru mózgu. Pacjentów i opiekunów należy poinstruować o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów potencjalnych zdarzeń naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie, zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub widzeniem.⁶

Rysperydon należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne okazały się nieskuteczne, a pacjent stanowi zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem zasadności kontynuacji leczenia.⁷

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na blokujące działanie rysperydonu wobec receptorów alfa może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu i leków przeciwnadciśnieniowych. Rysperydon należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe) i zgodnie z zaleceniami zwiększać dawkę stopniowo. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.⁸

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów). Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią/neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia.<sup data-drug="Rispolept" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu leczniczego Rispolept, stwierdzano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano bardzo rzadko (9

Należy rozważyć zaprzestanie stosowania rysperydonu przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, wobec braku innych czynników przyczynowych. Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem gorączki lub innych objawów infekcji i podjąć natychmiastowe leczenie w razie ich wystąpienia. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/l) należy zaprzestać stosowania rysperydonu i monitorować liczbę leukocytów do czasu normalizacji.<sup data-drug="Rispolept" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Należy rozważyć zaprzestanie stosowania produktu leczniczego Rispolept przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, wobec braku innych czynników przyczynowych. Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować czy nie występuje u nich gorączka lub inne objawy przedmiotowe lub podmiotowe infekcji oraz podjąć natychmiastowe leczenie w razie wystąpienia takich objawów. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów 10

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe

Działanie leków z właściwościami antagonistycznymi wobec receptorów dopaminowych związane jest z ryzykiem późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych stanowi czynnik ryzyka późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹¹

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, gdyż mogą wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków. Zaleca się stopniowe wycofywanie terapii stymulantem.¹²

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano złośliwy zespół neuroleptyczny charakteryzujący się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Dodatkowe objawy mogą obejmować mioglobinurię (rabdomioliza) i ostrą niewydolność nerek. W takim przypadku należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu.¹³

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem rysperydonu pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego, lekarze powinni rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. W obu grupach może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego i zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Objawy tej zwiększonej wrażliwości to: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami oraz objawy pozapiramidowe.¹⁴

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem stwierdzano wystąpienie hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenia wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.¹⁵

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym rysperydonem, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem pogorszenia kontroli glikemii.¹⁶

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Należy regularnie kontrolować masę ciała pacjentów.¹⁷

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia rysperydonem. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u osób, u których występują działania niepożądane związane prawdopodobnie z prolaktyną (np. ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok).¹⁸

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Chociaż nie stwierdzono do tej pory w badaniach klinicznych i epidemiologicznych wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem w tym kierunku. Rysperydon należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze stwierdzonymi wcześniej hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi.¹⁹

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ rysperydon może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²⁰

Ostrożność należy także zachować w przypadku stosowania rysperydonu jednocześnie z innymi lekami, o których wiadomo, że wydłużają odstęp QT.²¹

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania rysperydonu u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub z innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²²

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia rysperydonem może wystąpić priapizm (bolesny, przedłużający się wzwód prącia).²³

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisywano właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności przepisując rysperydon pacjentom, którzy będą narażeni na czynniki mogące przyczyniać się do podwyższenia temperatury ciała, np. wykonującym intensywny wysiłek fizyczny, narażonym na działanie ekstremalnie wysokich temperatur, przyjmującym jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionym.²⁴

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne. W przypadku stosowania leku u ludzi, działanie to może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany, takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁵

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż osoby z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu. U tych grup pacjentów konieczna jest modyfikacja dawkowania.²⁶

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka VTE u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.²⁷

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym rysperydon, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). Zespół ten może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować wykonującego zabieg okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne.²⁸

Nie ustalono możliwych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.²⁹

Stosowanie rysperydonu u dzieci i młodzieży

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe potrzeby środowiskowe.³⁰

W tej populacji należy dokładnie obserwować działanie sedatywne rysperydonu ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³¹

Rysperydon wiązał się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar masy ciała przed leczeniem oraz regularne jej monitorowanie. Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych, mieściły się w normach określonych dla danego wieku.³²

Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany. Ze względu na możliwość wpływu dłużej trwającej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego pacjenta, obejmującą pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, kontrolę występowania miesiączkowania i innych potencjalnych działań prolaktynozależnych.³³

Wyniki obserwacyjnego badania przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku od 8 do 16 lat, narażone na działanie rysperydonu, były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby, które stosowały inne nietypowe leki przeciwpsychotyczne. W badaniu nie określono jednak czy ekspozycja na rysperydon miała wpływ na ostateczny wzrost osób dorosłych, ani czy efekt ten był wynikiem bezpośredniego działania rysperydonu na wzrost kości, wpływem samej choroby, czy też lepszą kontrolą choroby, co skutkowałoby zwiększeniem wzrostu.³⁴

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.³⁵

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Tabletki powlekane Rispolept zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.³⁶

Tabletki powlekane zawierają mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) w dawce, czyli są zasadniczo „wolne od sodu”. Tabletki powlekane Rispolept, 2 mg, zawierają barwnik żółcień pomarańczową (E110), który może powodować reakcje alergiczne.³⁷