Specjalne ostrzeżenia
Rispolept

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Rispolept

Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje o niebezpieczeństwach oraz środkach ostrożności, które należy uwzględnić zalecając pacjentowi leczenie rysperydonem. Informacje te mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa i skuteczności terapii.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem obserwowano zwiększoną umieralność. W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych z doustnie podawanym produktem Rispolept umieralność wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu do 3,1% w grupie placebo (iloraz szans przy 95% przedziale ufności wynosił 1,21). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Dane z badań obserwacyjnych wskazują również, że u osób w podeszłym wieku z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi występuje nieznacznie zwiększone ryzyko zgonu w porównaniu do osób nieleczonych. Nie jest znana dokładna przyczyna tego zwiększonego ryzyka, ani w jakim stopniu można je przypisać samym lekom przeciwpsychotycznym, a w jakim innym czynnikom związanym ze stanem pacjenta.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu. W badaniach klinicznych u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, obserwowano większą śmiertelność w grupie otrzymującej rysperydon łącznie z furosemidem (7,3%; średnia wieku 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub samym furosemidem (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat).⁴

Dokładny mechanizm patofizjologiczny wyjaśniający te obserwacje nie został jeszcze określony. Należy jednak zachować szczególną ostrożność oraz dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści przed decyzją o jednoczesnym podawaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu. Nie stwierdzono zwiększonej umieralności przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z innymi diuretykami. Niezależnie od stosowanego leczenia, odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka wpływający na umieralność i należy go unikać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.⁵

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo przeprowadzonych u pacjentów z otępieniem stosujących atypowe leki przeciwpsychotyczne stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych (CVAE). Dane z sześciu badań kontrolowanych placebo u pacjentów w podeszłym wieku (>65 lat) z otępieniem wykazały częstość występowania CVAE (ciężkich i nieciężkich łącznie) u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo, co daje iloraz szans 2,96 (95% CI: 1,34-7,50).⁶

Mechanizm tego zwiększonego ryzyka nie jest znany. Ryzyko wystąpienia CVAE było znacząco większe u pacjentów z otępieniem typu mieszanego czy naczyniowego niż u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera. Z tego powodu pacjenci z innymi typami otępienia niż otępienie w chorobie Alzheimera nie powinni być leczeni rysperydonem.⁷

Lekarzom zaleca się wnikliwe przeprowadzanie oceny ryzyka i korzyści przed zastosowaniem produktu Rispolept u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, z uwzględnieniem indywidualnych czynników ryzyka udaru mózgu. Pacjentów lub ich opiekunów należy poinformować o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów potencjalnych zdarzeń naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub widzeniem.⁸

Rispolept należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne wykazują ograniczoną skuteczność lub jej brak, oraz gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla siebie lub innych. Należy regularnie oceniać pacjentów pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.⁹

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na działanie blokujące receptory alfa, podczas stosowania rysperydonu może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie podczas jednoczesnego stosowania rysperydonu i leków przeciwnadciśnieniowych. Rispolept należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe), stopniowo zwiększając dawkę zgodnie z zaleceniami. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹⁰

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept, stwierdzano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów).¹¹

Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią i/lub neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia. Należy rozważyć zaprzestanie stosowania produktu Rispolept przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, wobec braku innych czynników przyczynowych.¹²

Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem gorączki lub innych objawów infekcji i podjąć natychmiastowe leczenie w razie ich wystąpienia. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/l) należy zaprzestać stosowania produktu Rispolept i kontrolować liczbę leukocytów do czasu normalizacji wyników.¹³

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Leki wykazujące właściwości antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych mogą powodować występowanie późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, głównie mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych stanowi czynnik ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁴

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, gdyż mogą wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków. Zaleca się stopniowe wycofywanie terapii stymulantem.¹⁵

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych donoszono o występowaniu złośliwego zespołu neuroleptycznego charakteryzującego się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Dodatkowe objawy mogą obejmować mioglobinurię (rabdomiolizę) i ostrą niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia tych objawów należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept.¹⁶

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept, pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z ciałami Lewy’ego, lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może nasilać objawy choroby Parkinsona. Pacjenci z tymi schorzeniami mogą wykazywać zwiększoną wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne oraz większe ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego.¹⁷

Objawy zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne mogą obejmować: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które występują dodatkowo do objawów pozapiramidowych.¹⁸

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia produktem Rispolept stwierdzano wystąpienie hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenie istniejącej wcześniej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.¹⁹

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym produktem Rispolept, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie kontrolować pod kątem pogorszenia kontroli glikemii.²⁰

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania produktu Rispolept opisywano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularne kontrolowanie masy ciała pacjentów.²¹

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym podczas leczenia produktem Rispolept. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u pacjentów z objawami potencjalnie związanymi z hiperprolaktynemią, takimi jak: ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok.²²

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Choć badania kliniczne i epidemiologiczne nie wykazały do tej pory wyraźnego związku z podawaniem leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem obciążonym w tym kierunku. Rispolept należy stosować ostrożnie u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią oraz u pacjentów z potencjalnymi guzami prolaktynozależnymi.²³

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniami elektrolitowymi (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ może to zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²⁴

Ostrożność należy również zachować w przypadku jednoczesnego stosowania rysperydonu z innymi lekami, które mogą wydłużać odstęp QT.²⁵

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu Rispolept u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²⁶

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia produktem Rispolept może wystąpić priapizm (przedłużona, bolesna erekcja).²⁷

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności podczas przepisywania produktu Rispolept pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu temperatury ciała, takie jak: intensywny wysiłek fizyczny, narażenie na działanie wysokich temperatur, jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnienie.²⁸

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano działanie przeciwwymiotne. W przypadku stosowania leku u ludzi, działanie to może maskować objawy przedawkowania niektórych leków lub objawy stanów takich jak: niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁹

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż osoby z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.³⁰

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka VTE u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia produktem Rispolept należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.³¹

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym Rispolept, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). Zespół ten może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować wykonującego zabieg okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne.³²

Nie ustalono potencjalnych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć w kontekście ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.³³

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży

Przed zastosowaniem rysperydonu u dzieci i młodzieży z zaburzeniami zachowania, należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe potrzeby środowiskowe.³⁴

W tej populacji należy dokładnie obserwować działanie sedatywne rysperydonu, które może wpływać na zdolność uczenia się. Zmiana pory podawania leku może zmniejszyć jego wpływ sedatywny na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁵

Stosowanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika BMI. Zaleca się pomiar masy ciała przed rozpoczęciem leczenia oraz regularne jej monitorowanie. W długotrwałych badaniach otwartych, zmiany wzrostu mieściły się w normach dla danego wieku, jednakże wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na wzrost i dojrzewanie płciowe nie został jeszcze wystarczająco zbadany.³⁶

Ze względu na potencjalny wpływ długotrwałej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe u dzieci i młodzieży, należy regularnie oceniać stan endokrynologiczny pacjenta, w tym pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, kontrolę miesiączkowania oraz monitorowanie innych potencjalnych działań zależnych od prolaktyny.³⁷

Małe obserwacyjne badanie przeprowadzone po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazało, że osoby w wieku od 8 do 16 lat leczone rysperydonem były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby otrzymujące inne atypowe leki przeciwpsychotyczne. Nie określono jednak, czy ekspozycja na rysperydon miała wpływ na ostateczny wzrost dorosłych, czy był to efekt bezpośredniego działania na wzrost kości, wpływ samej choroby, czy wynik lepszej kontroli choroby skutkujący zwiększeniem wzrostu.³⁸

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.³⁹

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Tabletki powlekane Rispolept zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.⁴⁰

Tabletki powlekane zawierają mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) w dawce, więc uznaje się je za zasadniczo „wolne od sodu”.⁴¹

Tabletki powlekane Rispolept 2 mg zawierają żółcień pomarańczową (E110), która może powodować reakcje alergiczne.⁴²