Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Phenytoin Hikma 50 mg/ml

Wpływ fenytoiny na płodność, ciążę i laktację

Stosowanie fenytoiny u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych lub karmiących piersią wymaga szczególnej uwagi lekarza ze względu na potencjalne ryzyko dla matki i dziecka. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które powinny zostać przekazane pacjentkom oraz postępowanie kliniczne w takich przypadkach.¹

Postępowanie z pacjentkami w wieku rozrodczym

Kobiety w wieku rozrodczym oraz mogące zajść w ciążę powinny zostać objęte specjalistyczną opieką neurologiczną. Kluczowe jest, aby wyjaśnić pacjentce konieczność zaplanowania ciąży i jej właściwego monitorowania w przypadku leczenia lekami przeciwpadaczkowymi. W trakcie konsultacji należy poinformować o 2-3 krotnie wyższym ryzyku powstania wad rozwojowych u dzieci matek przyjmujących leki przeciwdrgawkowe.²

Podczas konsultacji z pacjentką w wieku rozrodczym lekarz powinien zwrócić szczególną uwagę na fakt, że skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych może być obniżona podczas terapii fenytoiną, co wiąże się z koniecznością zastosowania dodatkowych metod antykoncepcji.³

Ocena konieczności leczenia w przypadku planowania ciąży

W przypadku kobiet planujących ciążę lub już będących w ciąży, lekarz powinien przeprowadzić ponowną, wnikliwą ocenę konieczności kontynuacji leczenia przeciwpadaczkowego. Fenytoinę można stosować podczas ciąży wyłącznie po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka.⁴

Jeżeli kontynuacja leczenia przeciwpadaczkowego jest niezbędna, należy dążyć do monoterapii, ponieważ leczenie wieloma lekami przeciwdrgawkowymi wiąże się z wyższym ryzykiem wystąpienia wrodzonych wad rozwojowych w porównaniu z monoterapią.⁵

Należy przestrzec pacjentkę przed gwałtownym odstawianiem leków przeciwpadaczkowych, ponieważ może to prowadzić do napadów przełomowych, które mogą mieć poważne konsekwencje zarówno dla matki, jak i dla płodu.⁶

Specyficzne ryzyko związane ze stosowaniem fenytoiny w ciąży

U potomstwa matek leczonych lekami przeciwdrgawkowymi ryzyko wystąpienia wad wrodzonych wzrasta 2-3 krotnie. Najczęściej obserwowane wady rozwojowe to rozszczep wargi, wady układu sercowo-naczyniowego oraz wady cewy nerwowej.⁷

Charakterystyczne wady rozwojowe związane z fenytoiną

Wśród specyficznych zaburzeń rozwojowych związanych ze stosowaniem fenytoiny w okresie ciąży należy wymienić:⁸

• Niedorozwój paznokci lub całego paliczka paznokciowego – wada charakterystyczna dla prenatalnej ekspozycji na fenytoinę
• Zniekształcenie twarzoczaszki (niedorozwój środkowej części twarzy)
• Zaburzenia serca
• Małogłowie
• Opóźnienie wzrostu
• Ograniczenie zdolności poznawczych

Powyższe wady są często obserwowane po monoterapii fenytoiną.⁹

Ryzyko kancerogenezy przezłożyskowej

W literaturze medycznej opisano 12 przypadków guzów neuroektodermalnych u dzieci z prenatalną ekspozycją na fenytoinę, w tym 6 przypadków nerwiaków. Chociaż liczba przypadków jest zbyt mała, aby jednoznacznie potwierdzić związek przyczynowo-skutkowy, nie można wykluczyć ryzyka kancerogenezy przezłożyskowej.¹⁰

Zaburzenia krzepnięcia u noworodka

U noworodków z prenatalną ekspozycją na fenytoinę należy spodziewać się obniżenia poziomu czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K w ciągu pierwszych 24 godzin życia. W literaturze opisywano przypadki krwotoków u noworodków.¹¹

Postępowanie podczas ciąży u pacjentek stosujących fenytoinę

Ze względu na potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem fenytoiny w okresie ciąży, lekarz powinien wdrożyć następujące postępowanie:¹²

Dawkowanie i monitorowanie stężenia leku

Podczas organogenezy, szczególnie pomiędzy 20. a 40. dniem ciąży, należy stosować najniższe dawki fenytoiny wystarczające do kontroli napadów padaczkowych. Jest to istotne, ponieważ częstość występowania wad rozwojowych jest wyraźnie zależna od dawki leku.¹³

W trakcie ciąży stężenie fenytoiny w osoczu kobiety ciężarnej zmniejsza się, natomiast po porodzie wzrasta do wartości sprzed ciąży. Z tego powodu zaleca się systematyczne monitorowanie stężenia fenytoiny w osoczu zarówno w okresie ciąży, jak i po porodzie.¹⁴

Profilaktyka powikłań krwotocznych

W celu zapobiegania powikłaniom krwotocznym u noworodków, w ostatnich kilku miesiącach ciąży matkom, a następnie także noworodkom, należy profilaktycznie podawać witaminę K.¹⁵

Suplementacja kwasu foliowego

U kobiet ciężarnych przyjmujących fenytoinę zaleca się profilaktyczne podawanie kwasu foliowego w celu zmniejszenia ryzyka wad cewy nerwowej.¹⁶

Diagnostyka prenatalna

Kobietom w ciąży stosującym fenytoinę należy zaproponować wykonanie badania ultrasonograficznego w wysokiej rozdzielczości w celu wczesnego wykrycia potencjalnych wad rozwojowych płodu.¹⁷

Fenytoina a karmienie piersią

Fenytoiną przenika do mleka matki w ilościach odpowiadających około jednej trzeciej stężenia w osoczu matki. Ze względu na to, nie zaleca się karmienia piersią podczas przyjmowania fenytoiny.¹⁸

Jeżeli matka podejmie decyzję o karmieniu piersią pomimo stosowania fenytoiny, noworodka należy uważnie monitorować w kierunku potencjalnych objawów niepożądanych, takich jak:¹⁹

• Obniżony przyrost masy ciała – może świadczyć o nieprawidłowym przyswajaniu składników odżywczych pod wpływem leku
• Zwiększona senność – jako objaw działania sedatywnego fenytoiny na ośrodkowy układ nerwowy niemowlęcia

Lekarz powinien szczegółowo omówić z pacjentką zarówno korzyści z karmienia piersią, jak i potencjalne ryzyko związane z ekspozycją dziecka na fenytoinę poprzez mleko matki, aby umożliwić pacjentce podjęcie świadomej decyzji.²⁰