Mechanizm działania wenlafaksyny

Wenlafaksyna to substancja należąca do grupy farmakoterapeutycznej psychoanaleptyki, klasyfikowanej jako inne leki przeciwdepresyjne (kod ATC: N06AX16). Mechanizm przeciwdepresyjnego działania wenlafaksyny u ludzi opiera się na wzmocnieniu aktywności neuroprzekaźników w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Badania niekliniczne wykazały, że zarówno wenlafaksyna, jak i jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna (ODV), działają jako inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny. Dodatkowo, substancja wykazuje słabe właściwości hamujące zwrotny wychwyt dopaminy.¹

Zarówno wenlafaksyna, jak i ODV zmniejszają odpowiedź ß-adrenergiczną, co zostało zaobserwowane zarówno po podaniu jednorazowym (pojedyncza dawka), jak i wielokrotnym. Oba związki wykazują bardzo podobne działanie w zakresie całkowitego wpływu na wychwyt zwrotny neuroprzekaźników oraz wiązanie z receptorami.²

Istotną cechą farmakologiczną wenlafaksyny jest praktyczny brak powinowactwa do receptorów muskarynowych, cholinergicznych, H1-histaminowych i α1-adrenergicznych w mózgu szczura in vitro. To ważna właściwość, ponieważ aktywność farmakologiczna tych receptorów może być związana z różnymi działaniami niepożądanymi leków przeciwdepresyjnych, takimi jak działanie przeciwcholinergiczne, uspokajające oraz wpływ na układ sercowo-naczyniowy.³

Wenlafaksyna nie hamuje monoaminooksydazy (MAO), co stanowi kolejną istotną cechę jej profilu farmakodynamicznego. W badaniach in vitro stwierdzono również, że wenlafaksyna praktycznie nie wykazuje powinowactwa do receptorów opioidowych lub benzodiazepinowych.⁴

Elektrofizjologia mięśnia sercowego

W dedykowanym badaniu dotyczącym odcinka QT przeprowadzonym u zdrowych osób, wenlafaksyna podawana w dawkach supraterapeutycznych wynoszących 450 mg na dobę (podawanych jako 225 mg dwa razy na dobę) nie powodowała żadnego istotnego klinicznie wydłużenia odstępu QT. Należy jednak zaznaczyć, że po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QTc i (lub) TdP (torsade de pointes) oraz komorowych zaburzeń rytmu serca, szczególnie po przedawkowaniu lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wystąpienia wydłużenia odstępu QT i (lub) TdP.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Epizody dużej depresji

Skuteczność wenlafaksyny w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. Preparat o natychmiastowym uwalnianiu został zweryfikowany w pięciu randomizowanych badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo, trwających od 4 do 6 tygodni, z zastosowaniem zmiennych dawek (do 375 mg na dobę). Z kolei wenlafaksyna o przedłużonym uwalnianiu potwierdziła swoją skuteczność w dwóch kontrolowanych placebo badaniach krótkoterminowych trwających 8 lub 12 tygodni, w których stosowano dawki od 75 do 225 mg na dobę.⁶

Przeprowadzono również długoterminowe badania oceniające skuteczność wenlafaksyny w zapobieganiu nawrotom depresji. W jednym z takich badań dorośli pacjenci leczeni ambulatoryjnie, którzy w 8-tygodniowym otwartym badaniu zareagowali na leczenie wenlafaksyną o przedłużonym uwalnianiu (w dawkach 75, 150 lub 225 mg), zostali następnie zrandomizowani. Część z nich kontynuowała przyjmowanie tej samej dawki wenlafaksyny o przedłużonym uwalnianiu, a część otrzymywała placebo przez okres do 26 tygodni, co pozwoliło ocenić częstość nawrotów choroby.⁷

Skuteczność wenlafaksyny w zapobieganiu nawrotom epizodów depresyjnych przez dłuższy okres, obejmujący 12 miesięcy, została potwierdzona w drugim długoterminowym badaniu kontrolowanym placebo z podwójnie ślepą próbą. Badanie to przeprowadzono u dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie z nawracającymi epizodami dużej depresji, którzy podczas ostatniego epizodu depresji pozytywnie zareagowali na leczenie wenlafaksyną (w dawkach od 100 do 200 mg na dobę, stosowanych dwa razy dziennie).⁸

Zaburzenie lękowe uogólnione

Zaburzenie lękowe uogólnione to kolejne wskazanie, w którym potwierdzono skuteczność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu. Wyniki badań obejmują dwa ośmiotygodniowe, kontrolowane placebo badania z zastosowaniem stałych dawek (od 75 mg do 225 mg na dobę), jedno sześciomiesięczne, kontrolowane placebo badanie z zastosowaniem stałych dawek (również od 75 mg do 225 mg na dobę) oraz jedno sześciomiesięczne, kontrolowane placebo badanie z zastosowaniem zmiennych dawek (37,5 mg, 75 mg i 150 mg na dobę). Wszystkie badania przeprowadzono u dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie.⁹

Warto zauważyć, że choć udokumentowano wyższość dawki 37,5 mg na dobę nad placebo, to jednak dawka ta nie okazała się tak skuteczna jak wyższe dawki leku.¹⁰

Fobia społeczna

Skuteczność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu fobii społecznej została udowodniona w czterech dwunastotygodniowych badaniach z podwójnie ślepą próbą, prowadzonych w grupach równoległych, wieloośrodkowych, kontrolowanych placebo, w których stosowano zmienne dawki leku. Dodatkowo, przeprowadzono jedno sześciomiesięczne badanie z podwójnie ślepą próbą, w grupach równoległych, kontrolowane placebo, w którym stosowano stałe/zmienne dawki leku. Wszystkie badania obejmowały dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie, którzy otrzymywali dawki w zakresie od 75 mg do 225 mg na dobę.¹¹

Interesującą obserwacją jest brak potwierdzenia zwiększonej skuteczności w grupie pacjentów otrzymujących wyższe dawki (od 150 do 225 mg na dobę) w porównaniu do grupy otrzymującej 75 mg na dobę w trakcie sześciomiesięcznego badania.¹²

Zaburzenie lękowe z napadami lęku

W przypadku zaburzenia lękowego z napadami lęku, skuteczność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu potwierdzono w dwóch dwunastotygodniowych badaniach z podwójnie ślepą próbą, wieloośrodkowych, kontrolowanych placebo. Badania te przeprowadzono u dorosłych pacjentów z zaburzeniem lękowym z napadami lęku, zarówno z agorafobią, jak i bez agorafobii. Schemat dawkowania rozpoczynał się od dawki 37,5 mg na dobę przez 7 dni, po czym pacjenci otrzymywali stałe dawki – 75 mg lub 150 mg na dobę w jednym badaniu oraz 75 mg lub 225 mg na dobę w drugim badaniu.¹³

Bezpieczeństwo długotrwałego stosowania wenlafaksyny, jej skuteczność oraz zdolność do zapobiegania nawrotom zostały również potwierdzone w długotrwałym badaniu kontrolowanym placebo, z podwójnie ślepą próbą, prowadzonym w grupach równoległych. Badanie to objęło dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie, którzy uprzednio pozytywnie zareagowali na leczenie w fazie otwartej. Pacjenci ci kontynuowali przyjmowanie takich samych dawek wenlafaksyny o przedłużonym uwalnianiu, jakie otrzymywali w końcowym etapie fazy otwartej (75 mg, 150 mg lub 225 mg).¹⁴

Dawkowanie i postacie produktu

Produkt leczniczy Oriven dostępny jest w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, twardych, w czterech różnych mocach: 37,5 mg, 75 mg, 150 mg oraz 225 mg wenlafaksyny w postaci chlorowodorku wenlafaksyny.¹⁵

Charakterystyka fizyczna kapsułek

Należy zwrócić uwagę, że niektóre kapsułki zawierają substancje pomocnicze o znanym działaniu:¹⁶

• Kapsułki 150 mg zawierają żółcień pomarańczową (E 110) 0,792 mg na kapsułkę oraz czerwień Allura (E 129) 0,396 mg na kapsułkę
• Kapsułki 225 mg zawierają karmoizynę (E 122) 0,021 mg na kapsułkę