Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazole Genoptim należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej, oznaczonej kodem ATC: A 02 BC 01. Jego głównym działaniem jest znaczące zmniejszenie wydzielania kwasu solnego w żołądku poprzez specyficzny mechanizm działania, co ma istotne znaczenie w leczeniu chorób związanych z nadmierną kwasowością soku żołądkowego.¹

Mechanizm działania

Omeprazol stanowi mieszaninę racemiczną dwóch enancjomerów, która charakteryzuje się wysoce specyficznym mechanizmem działania skierowanym na pompę protonową w komórkach okładzinowych żołądka. Po podaniu raz na dobę lek szybko działa, zapewniając skuteczną kontrolę objawów poprzez odwracalne hamowanie wydzielania kwasu solnego.²

Jako słaba zasada, omeprazol osiąga wysokie stężenia w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. W tym miejscu ulega przekształceniu do postaci aktywnej, która hamuje aktywność enzymu H+/K+-ATP-azy, będącego kluczowym elementem pompy protonowej. Efekt hamowania ostatniego etapu produkcji kwasu solnego jest zależny od dawki i zapewnia wysoce skuteczne hamowanie zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu, niezależnie od czynnika stymulującego.³

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu w schemacie raz na dobę charakteryzuje się szybkim i skutecznym hamowaniem wydzielania kwasu solnego, obejmującym całą dobę (zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy). Maksymalny efekt terapeutyczny jest osiągany po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy, po zastosowaniu dawki 20 mg omeprazolu na dobę, obserwuje się zmniejszenie 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego średnio o około 80%. Maksymalne wydzielanie kwasu po stymulacji pentagastryną ulega redukcji o około 70% w ciągu 24 godzin od podania leku.⁴

U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy, stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg powoduje utrzymanie wartości pH w żołądku powyżej 3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. W konsekwencji zmniejszonego wydzielania kwasu i obniżonej kwaśności soku żołądkowego, lek w sposób zależny od dawki zmniejsza lub normalizuje ekspozycję przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z refluksem żołądkowo-przełykowym.^{3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. W następstwie zmniejszonego wydzielania kwasu solnego i zmniejszonej kwaśności soku żołądkowego omeprazol, w sposób zależny od dawki, zmniejsza/normalizuje ekspozycję przełyku na wpływ kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku.”>5}

Istotną obserwacją kliniczną jest fakt, że stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego koreluje z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), natomiast nie wykazuje związku z aktualnym, chwilowym stężeniem leku w osoczu. Co ważne, podczas terapii omeprazolem nie obserwuje się zjawiska tachyfilaksji, czyli zmniejszenia odpowiedzi na lek w trakcie długotrwałego stosowania.⁶

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest ściśle związane z rozwojem choroby wrzodowej, zarówno wrzodów dwunastnicy, jak i żołądka. Bakteria ta stanowi kluczowy czynnik w patogenezie zapalenia błony śluzowej żołądka. W połączeniu z kwasem solnym pochodzenia żołądkowego, H. pylori jest głównym czynnikiem etiologicznym prowadzącym do rozwoju choroby wrzodowej. Dodatkowo, obecność tej bakterii jest istotnym elementem w rozwoju zanikowego zapalenia żołądka, które zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu żołądka.⁷

Terapia eradykacyjna H. pylori z wykorzystaniem omeprazolu w połączeniu z odpowiednimi antybiotykami wykazuje wysoki odsetek wygojenia zmian chorobowych w obrębie błony śluzowej żołądka oraz zapewnia długotrwałą remisję wrzodów trawiennych. Badania kliniczne wykazały, że schematy dwulekowe cechują się niższą skutecznością w porównaniu z protokołami trójlekowymi. Warto jednak zauważyć, że schematy dwulekowe mogą znaleźć zastosowanie w przypadkach, gdy zidentyfikowana nadwrażliwość na określony lek uniemożliwia wdrożenie któregokolwiek ze schematów trójlekowych.⁸

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

Długotrwałe leczenie omeprazolem wiąże się z nieznacznie zwiększoną częstością występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego hamowania wydzielania kwasu solnego. Istotne jest, że mają one charakter łagodny i prawdopodobnie ulegają samoistnemu ustąpieniu.⁹

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny, w tym również wskutek stosowania inhibitorów pompy protonowej, prowadzi do zwiększenia liczby bakterii naturalnie występujących w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji, terapia preparatami hamującymi wydzielanie kwasu może wiązać się z nieznacznie podwyższonym ryzykiem wystąpienia zakażeń przewodu pokarmowego wywołanych przez bakterie takie jak Salmonella oraz Campylobacter.¹⁰

W czasie stosowania leków przeciwwydzielniczych odnotowuje się wzrost stężenia gastryny w surowicy, co stanowi odpowiedź organizmu na zmniejszone wydzielanie kwasu solnego. Podobnie zwiększa się także stężenie chromograniny A (CgA) wskutek zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej. Podwyższony poziom CgA może zakłócać diagnostykę w kierunku guzów neuroendokrynnych.¹¹

Dostępne dane naukowe wskazują na konieczność przerwania leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym oznaczeniem stężenia CgA. Takie postępowanie umożliwia powrót stężenia chromograniny A, które może być fałszywie podwyższone wskutek stosowania inhibitorów pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.¹²

Zastosowanie u dzieci

Skuteczność omeprazolu u dzieci została potwierdzona w badaniach klinicznych. W badaniu bez grupy kontrolnej przeprowadzonym u dzieci w wieku od 1 do 16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, omeprazol stosowany w dawkach od 0,7 do 1,4 mg/kg masy ciała przyczyniał się do poprawy stanu zapalnego przełyku w 90% przypadków oraz znacząco redukował nasilenie objawów refluksu.¹³

Inne badanie z zastosowaniem pojedynczo zaślepionej próby objęło dzieci w wieku od 0 do 24 miesięcy z klinicznie zdiagnozowaną chorobą refluksową przełyku. Pacjenci otrzymywali omeprazol w dawce 0,5, 1,0 lub 1,5 mg/kg masy ciała. Po 8 tygodniach leczenia zaobserwowano 50% redukcję częstości występowania epizodów wymiotów i zarzucania treści żołądkowej, niezależnie od zastosowanej dawki leku.¹⁴

Eradykacja zakażenia H. pylori u dzieci

Skuteczność i bezpieczeństwo omeprazolu w eradykacji zakażenia H. pylori u dzieci oceniono w randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym (badanie Héliot). Wyniki wykazały, że omeprazol stosowany w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną oraz klarytromycyną) stanowi bezpieczną i skuteczną terapię zakażenia H. pylori u pacjentów pediatrycznych w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka.¹⁵

Odsetek eradykacji H. pylori w grupie otrzymującej omeprazol w skojarzeniu z amoksycyliną i klarytromycyną wyniósł 74,2% (23/31 pacjentów), podczas gdy w grupie leczonej jedynie kombinacją amoksycyliny i klarytromycyny było to zaledwie 9,4% (3/32 pacjentów). Należy jednak zaznaczyć, że nie odnotowano istotnych korzyści klinicznych w zakresie objawów dyspeptycznych. Dodatkowo, badanie to nie dostarcza informacji dotyczących stosowania omeprazolu u dzieci poniżej 4. roku życia.¹⁶