Właściwości farmakokinetyczne piracetamu

Piracetam, substancja czynna produktu Nootropil 20% (200 mg/ml, roztwór doustny), charakteryzuje się liniowymi właściwościami farmakokinetycznymi, które nie ulegają zmianom w czasie. Badania obejmujące szeroki zakres dawek wykazały niewielką zmienność międzyosobniczą, co potwierdza wysoką przenikalność, rozpuszczalność oraz minimalny metabolizm tej substancji. Okres półtrwania piracetamu w osoczu wynosi 5 godzin, zarówno u zdrowych ochotników, jak i u pacjentów. Stabilne stężenie leku w organizmie (stan stacjonarny) osiągane jest w ciągu 3 dni od rozpoczęcia terapii.¹

Wchłanianie

Po podaniu doustnym piracetam wchłania się szybko i w znacznym stopniu. Przyjęty na czczo osiąga maksymalne stężenie w osoczu już po godzinie od podania. Biodostępność bezwzględna form doustnych piracetamu jest bliska 100%. Obecność pokarmu nie wpływa na zakres wchłaniania substancji, jednak powoduje zmniejszenie wartości Cmax o 17% oraz wydłużenie czasu do osiągnięcia maksymalnego stężenia (tmax) z 1 godziny do 1,5 godziny. Po pojedynczej dawce doustnej 3,2 g, maksymalne stężenie w osoczu wynosi zazwyczaj 84 μg/ml, natomiast po wielokrotnym podaniu 3,2 g trzy razy na dobę osiąga wartość 115 μg/ml.²

Dystrybucja

Piracetam nie wykazuje wiązania z białkami osocza. Jego objętość dystrybucji wynosi około 0,6 l/kg. Substancja ma zdolność przenikania przez barierę krew-mózg, co potwierdzono wykrywając lek w płynie mózgowo-rdzeniowym po podaniu dożylnym. Czas osiągnięcia maksymalnego stężenia (tmax) w płynie mózgowo-rdzeniowym wynosi około 5 godzin, a okres półtrwania w tym płynie to około 8,5 godziny. Badania na zwierzętach wykazały, że największe stężenia piracetamu w mózgu występują w korze mózgu (zwłaszcza w płatach: czołowym, ciemieniowym i potylicznym), korze móżdżku oraz zwojach podstawy mózgu. Substancja przenika do wszystkich tkanek z wyjątkiem tkanki tłuszczowej, a także przez barierę łożyskową oraz błony komórkowe izolowanych erytrocytów.³

Biotransformacja

Dostępne dane nie wskazują na metabolizm piracetamu w organizmie człowieka. Dowodem na brak metabolizmu jest znaczne wydłużenie okresu półtrwania w osoczu u pacjentów z bezmoczem oraz fakt wykrywania większości przyjętej dawki leku w moczu w niezmienionej postaci.⁴

Wydalanie

Okres półtrwania piracetamu w osoczu u osób dorosłych wynosi około 5 godzin, niezależnie od drogi podania (doustnej czy dożylnej). Klirens całkowity substancji osiąga wartość 80-90 ml/min. Lek wydalany jest głównie przez nerki (80-100% dawki) w procesie przesączania kłębuszkowego.⁵

Liniowość

Piracetam wykazuje liniowość parametrów farmakokinetycznych w szerokim zakresie dawek od 0,8 do 12 g. Ważne parametry farmakokinetyczne, takie jak okres półtrwania czy klirens, pozostają niezmienne niezależnie od wielkości zastosowanej dawki i czasu trwania leczenia.⁶

Farmakokinetyka w grupach specjalnych

Różnice między płciami

Badania biorównoważności różnych postaci leku w dawce 2,4 g wykazały, że wartości maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) oraz pola pod krzywą stężenia w czasie (AUC) są około 30% wyższe u kobiet (N=6) w porównaniu z mężczyznami (N=6). Jednocześnie stwierdzono, że po uwzględnieniu różnic w masie ciała, wartości klirensu są porównywalne u obu płci.⁷

Różnice rasowe

Nie przeprowadzono dedykowanych badań dotyczących wpływu rasy na farmakokinetykę piracetamu. Porównanie dostępnych danych dla osób rasy białej i żółtej uczestniczących w różnych badaniach wskazuje na zbliżone wartości parametrów farmakokinetycznych. Ze względu na fakt, że piracetam wydalany jest głównie przez nerki oraz brak istotnych różnic w klirensie kreatyniny między różnymi grupami etnicznymi, nie przewiduje się znaczących różnic w farmakokinetyce leku u osób różnego pochodzenia etnicznego.⁸

Osoby w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku obserwuje się wydłużenie okresu półtrwania piracetamu, co wiąże się bezpośrednio ze zmniejszoną funkcją nerek charakterystyczną dla tej grupy wiekowej.⁹

Dzieci

Nie przeprowadzono badań dotyczących farmakokinetyki piracetamu w populacji pediatrycznej.¹⁰

Zaburzenia czynności nerek

Klirens piracetamu wykazuje ścisłą korelację z klirensem kreatyniny. Z tego powodu zaleca się dostosowanie dobowej dawki piracetamu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek w zależności od wartości klirensu kreatyniny. U osób z bezmoczem, znajdujących się w schyłkowym stadium niewydolności nerek, okres półtrwania piracetamu jest znacząco wydłużony i wynosi 59 godzin. Podczas standardowej 4-godzinnej sesji dializy możliwe jest usunięcie 50-60% podanej dawki piracetamu.¹¹

Zaburzenia czynności wątroby

Wpływ zaburzeń czynności wątroby na farmakokinetykę piracetamu nie był przedmiotem dedykowanych badań. Biorąc pod uwagę fakt, że 80-100% dawki leku wydalane jest z moczem, nie przewiduje się istotnego wpływu zaburzeń czynności wątroby na eliminację piracetamu.¹²