działanie fotosensybilizujące
Działanie fotosensybilizujące to zjawisko, w którym substancje (fotosensybilizatory) zwiększają wrażliwość skóry lub tkanek na promieniowanie świetlne, szczególnie ultrafioletowe. Po ekspozycji na światło, substancje te wchodzą w reakcje fotochemiczne, które mogą prowadzić do uszkodzenia komórek i tkanek.
W praktyce klinicznej wyróżniamy dwa główne typy reakcji fotosensybilizujących: fototoksyczne i fotoalergiczne. Reakcje fototoksyczne występują częściej, rozwijają się szybko i przypominają nasilone oparzenie słoneczne. Reakcje fotoalergiczne są rzadsze, mają podłoże immunologiczne i mogą wystąpić nawet przy niskich dawkach substancji oraz ekspozycji na światło.
Wiele leków wykazuje działanie fotosensybilizujące, w tym niektóre antybiotyki (tetracykliny, fluorochinolony), leki przeciwgrzybicze, diuretyki tiazydowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, retinoidy oraz leki przeciwpsychotyczne. Również substancje zawarte w kosmetykach, roślinach (np. barszcz Sosnowskiego) czy pokarmach mogą wywołać takie reakcje.
W przypadku zdiagnozowania działania fotosensybilizującego zaleca się unikanie ekspozycji na światło słoneczne, stosowanie wysokich filtrów przeciwsłonecznych, noszenie odzieży ochronnej oraz, jeśli to możliwe, zmianę leku lub substancji wywołującej reakcję. W medycynie efekt fotosensybilizacji wykorzystuje się również terapeutycznie, np. w terapii fotodynamicznej nowotworów skóry i niektórych chorób dermatologicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Arcydzięgiel – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Arcydzięgiel (Angelica archangelica L.) jest składnikiem preparatów ziołowych takich jak Melis-Tonic, Melisal Forte, Nervosol i Nervosol-K, które ze względu na obecność furokumaryn wykazują właściwości fotosensybilizujące. Furokumaryny indukują reakcje fotoalergiczne i fototoksyczne, zwiększając ryzyko stanów zapalnych skóry oraz potencjalnej karcynogenezy pod wpływem promieniowania UV. Preparaty te są przeciwwskazane u pacjentów z chorobami wątroby i dróg żółciowych, a w przypadku Melis-Tonic dodatkowo ze względu na obecność owocu kminku. Istotnym aspektem jest także zawartość etanolu, która waha się od 0,4% (Melisal Forte) do 50-57% (Nervosol, Nervosol-K), co przekłada się na dawki etanolu od 0,9 g do 4,32 g w typowych dawkach 2-10 ml, co należy uwzględnić u pacjentów z chorobą alkoholową, padaczką, kobiet w ciąży i karmiących oraz u osób z chorobami wątroby.
choroba alkoholowa, choroba wątroby, depresja ośrodkowego układu nerwowego, działanie fotosensybilizujące, działanie niepożądane, etanol, fotosensybilizacja, furokumaryna, glikol propylenowy, interakcja lekowa, kamica żółciowa, karcynogeneza, padaczka, promieniowanie ultrafioletowe, psoralen, reakcja fotoalergiczna, reakcja fototoksyczna, stężenie alkoholu we krwi, zaburzenie dróg żółciowych, zapalenie dróg żółciowych - Leksykon substancji czynnych
Hiperycyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Hiperycyna, aktywny składnik wyciągu z ziela dziurawca (Hypericum perforatum L.), wykazuje istotne właściwości fotosensybilizujące, co wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania preparatów takich jak Depremin 612 mg czy Hyperis. Jedna tabletka zawiera 612 mg wyciągu suchego, w tym 0,6–1,8 mg hiperycyny, 36,72–91,80 mg flawonoidów (w przeliczeniu na rutynę) oraz do 36,72 mg hyperforyny, ekstrakt pozyskiwany jest przy użyciu 60% etanolu. Ze względu na ryzyko reakcji fototoksycznych, pacjentów należy instruować o unikaniu ekspozycji na intensywne promieniowanie UV, stosowaniu wysokich filtrów przeciwsłonecznych oraz monitorowaniu ewentualnych reakcji skórnych, zwłaszcza u osób o jasnej karnacji.
Depremin, działanie antyoksydacyjne, działanie fotosensybilizujące, działanie niepożądane, farmakokinetyka, fotosensybilizacja, hiperycyna, hyperforyna, Hypericum perforatum, interakcja lekowa, promieniowanie ultrafioletowe, reakcja fotosensybilizująca, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, rutyna, suma flawonoidów, suma hiperycyn, tabletka powlekana, układ enzymatyczny, wyciąg suchy, wyciąg z dziurawca - Leksykon substancji czynnych
Korzeń kozłka lekarskiego – Przeciwwskazania stosowania
Korzeń kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis L., radix) wykazuje działanie uspokajające i nasenne, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną oraz u osób z alergią na składniki preparatów złożonych, takich jak Krople Żołądkowe czy Neurapas. W przypadku Kropli Żołądkowych, które zawierają 67-72% etanolu, przeciwwskazaniem są choroby układu pokarmowego, w tym nadkwaśność, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy oraz bóle jamy brzusznej. Produkt ten nie jest zalecany dzieciom poniżej 12. roku życia ze względu na brak danych bezpieczeństwa i obecność alkoholu. Preparat Neurapas, zawierający dodatkowo wyciągi z ziela dziurawca i męczennicy, wymaga uwzględnienia przeciwwskazań związanych z fotosensybilizacją oraz potencjalnymi interakcjami lekowymi.
alkoholizm, antykoagulant kumarynowy, ból jamy brzusznej, choroba wątroby, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, cyklosporyna, cytostatyk, działanie fotosensybilizujące, działanie uspokajające i nasenne, ewerolimus, glukoza ciekła, imatynib, inhibitor proteazy, irynotekan, korzeń kozłka lekarskiego, krople żołądkowe, laktoza jednowodna, lek immunosupresyjny, nadkwaśność, nadwrażliwość na substancje, Neurapas, niedobór laktazy, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, nietolerancja galaktozy, padaczka, reakcja alergiczna, sirolimus, takrolimus, Valeriana officinalis, warfaryna, wyciąg z ziela dziurawca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, ziele męczennicy