Przedawkowanie lorazepamu – szczegółowa analiza zagrożeń

Przedawkowanie benzodiazepin, w tym lorazepamu, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. W praktyce klinicznej należy zawsze uwzględnić możliwość zatrucia wielolekowego, gdyż pacjent mógł przyjąć kilka leków jednocześnie. Szczególnie niebezpieczne jest połączenie lorazepamu z innymi lekami o działaniu sedatywnym, alkoholem, zwłaszcza u pacjentów z chorobami podstawowymi ¹.

Patofizjologia zatrucia lorazepamem

Przedawkowanie benzodiazepin, w tym lorazepamu, manifestuje się głównie poprzez depresję ośrodkowego układu nerwowego (OUN) o różnym nasileniu. Spektrum objawów klinicznych jest szerokie – od senności po śpiączkę. Nasilenie objawów zależy od przyjętej dawki, współistniejących zatruć innymi substancjami oraz indywidualnych cech pacjenta ².

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy przedawkowania lorazepamu można podzielić na dwie główne kategorie w zależności od nasilenia zatrucia:

Łagodne przedawkowanie

W przypadku łagodnego przedawkowania lorazepamu pacjent może prezentować następujące objawy:

• Ospałość – zmniejszona reaktywność na bodźce zewnętrzne
• Dezorientacja – zaburzenia orientacji auto- i allopsychicznej
• Senność – zwiększona potrzeba snu, trudności w utrzymaniu czuwania
• Letarg – znaczne spowolnienie psychoruchowe
• Ataksja – zaburzenia koordynacji ruchowej
• Dyzartria – zaburzenia mowy spowodowane nieprawidłową koordynacją mięśni artykulacyjnych
• Reakcje paradoksalne – nietypowe reakcje, przeciwne do oczekiwanych, np. pobudzenie
• Hipotonia mięśniowa – zmniejszone napięcie mięśniowe
• Spadek ciśnienia tętniczego – hipotensja

Powyższe objawy wymagają obserwacji klinicznej, jednak zazwyczaj nie stanowią bezpośredniego zagrożenia życia ³.

Ciężkie przedawkowanie

Ciężkie zatrucie lorazepamem charakteryzuje się wystąpieniem poważnych objawów zagrażających życiu:

• Depresja ośrodkowego układu oddechowego – zmniejszenie częstości i głębokości oddechów prowadzące do hipowentylacji i hipoksji
• Depresja układu sercowo-naczyniowego – zmniejszenie rzutu serca, hipotensja oporna na leczenie
• Utrata przytomności – brak reakcji na bodźce
• Śpiączka – głęboki stan nieprzytomności z brakiem reakcji na bodźce bólowe

Stan taki wymaga natychmiastowej hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii i może prowadzić do zgonu ⁴.

Zatrucie wielolekowe

Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne przyjmowanie lorazepamu z innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy. W takich przypadkach znacząco wzrasta ryzyko ciężkiego zatrucia i zgonu w mechanizmie synergistycznego działania depresyjnego na funkcje życiowe ⁵.

Toksyczność substancji pomocniczych

Należy pamiętać, że Lorazepam TZF w postaci roztworu do wstrzykiwań zawiera substancje pomocnicze: glikol propylenowy (843-845 mg/ml) oraz makrogol 400 (203 mg/ml), które przy przedawkowaniu mogą wykazywać własne działanie toksyczne. Przy zastosowaniu dużych dawek (≥500 mg/kg mc./dobę) lub długotrwałym stosowaniu glikolu propylenowego mogą wystąpić następujące powikłania ⁶:

• Zaburzenia metaboliczne – hiperosmolarność, kwasica mleczanowa
• Nefrotoksyczność – ostra martwica cewek nerkowych, ostra niewydolność nerek
• Kardiotoksyczność – arytmie, niedociśnienie tętnicze
• Neurotoksyczność – depresja OUN, śpiączka, drgawki
• Zaburzenia oddychania – depresja oddechowa, duszność
• Hepatotoksyczność – zaburzenia czynności wątroby
• Zaburzenia hematologiczne – hemoliza wewnątrznaczyniowa, hemoglobinuria
• Niewydolność wielonarządowa – jako powikłanie powyższych zaburzeń

Dawki toksyczne substancji pomocniczych można osiągnąć, jeśli podana dawka lorazepamu znacznie przekracza dawkę terapeutyczną. Objawy toksyczności zazwyczaj ustępują po przerwaniu ekspozycji na glikol propylenowy, choć w cięższych przypadkach może być konieczne zastosowanie hemodializy ⁷.

Istnieją również doniesienia o toksyczności makrogolu 400, który może powodować ostrą martwicę cewek nerkowych po zastosowaniu dużych dawek ⁸.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania lorazepamu jest głównie objawowe i podtrzymujące. W przypadku zatrucia należy wdrożyć następujące procedury ⁹:

1. Monitoring parametrów życiowych – regularne pomiary ciśnienia tętniczego, częstości akcji serca, częstości oddechów, saturacji krwi tlenem, stanu świadomości
2. Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych – w razie potrzeby zastosowanie metod udrażniania dróg oddechowych, intubacja dotchawicza
3. Wspomaganie oddychania – w przypadku depresji oddechowej zastosowanie wentylacji mechanicznej
4. Leczenie niedociśnienia – stosowanie płynów dożylnych uzupełniających objętość krwi krążącej, w przypadku oporności – zastosowanie leków wazoaktywnych (np. noradrenaliny) ¹⁰
5. Antidotum – w celu odwrócenia ośrodkowego działania depresyjnego benzodiazepin można zastosować specyficzny antagonista benzodiazepin – flumazenil ¹¹
6. Hemodializa – ma ograniczoną skuteczność w przypadku zatrucia samym lorazepamem ze względu na jego właściwości farmakokinetyczne, ale może być pomocna w zatruciach mieszanych lub w usuwaniu toksycznych substancji pomocniczych (glikol propylenowy, makrogol 400) ¹²

Monitorowanie pacjenta po zatruciu

Pacjenci po przedawkowaniu lorazepamu wymagają ścisłego monitorowania klinicznego. W przypadkach ciężkiego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale intensywnej terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na funkcje oddechowe i sercowo-naczyniowe, które mogą ulec gwałtownemu pogorszeniu ¹³.

Tabela objawów przedawkowania lorazepamu

Tabela przedstawia najważniejsze objawy przedawkowania lorazepamu wraz z charakterystyką i przyporządkowaniem do nasilenia zatrucia. Należy pamiętać, że objawy mogą się nakładać, a ich nasilenie zależy od przyjętej dawki, indywidualnej podatności pacjenta oraz ewentualnego współistnienia zatrucia innymi substancjami ¹⁴.