Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid (Linorion) jest substancją o udokumentowanych właściwościach teratogennych, zbliżoną strukturalnie do talidomidu, znanego teratogenu ludzkiego. W związku z tym, stosowanie tego leku wymaga rygorystycznego przestrzegania programu zapobiegania ciąży, co ma kluczowe znaczenie w praktyce klinicznej każdego lekarza przepisującego ten lek.¹

Antykoncepcja u kobiet mogących zajść w ciążę

Wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, którym przepisano lenalidomid, muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji. Jest to warunek bezwzględny, niezależnie od wskazania do stosowania leku. W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii lenalidomidem, należy natychmiast przerwać podawanie leku. Pacjentka powinna zostać niezwłocznie skierowana do specjalisty doświadczonego w ocenie teratogennego działania leków w celu przeprowadzenia szczegółowej oceny i uzyskania odpowiedniej porady medycznej.²

Ryzyko teratogenne podczas ciąży

Lenalidomid ma strukturę chemiczną zbliżoną do talidomidu, substancji o udokumentowanym silnym działaniu teratogennym u ludzi. Talidomid powoduje ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że lenalidomid wywołuje u małp wady wrodzone podobne do tych obserwowanych po zastosowaniu talidomidu. Ze względu na to podobieństwo, należy oczekiwać analogicznego działania teratogennego u ludzi. Lenalidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży.³

Zalecenia dla pacjentów płci męskiej leczonych lenalidomidem

Lenalidomid przenika do nasienia mężczyzn, choć w ekstremalnie niskim stężeniu podczas aktywnego leczenia. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, substancja staje się niewykrywalna w spermie po upływie 3 dni od zaprzestania podawania leku zdrowemu mężczyźnie. Ze względów bezpieczeństwa oraz biorąc pod uwagę szczególne populacje pacjentów z wydłużonym czasem wydalania leku (np. pacjenci z niewydolnością nerek), wszyscy pacjenci płci męskiej stosujący lenalidomid muszą używać prezerwatyw w następujących okresach:

• przez cały okres leczenia lenalidomidem
• podczas przerw w podawaniu leku
• przez minimum 1 tydzień po zakończeniu terapii

Rygor ten dotyczy sytuacji, gdy partnerka pacjenta jest w ciąży lub może zajść w ciążę, a nie stosuje skutecznej metody antykoncepcji.⁴

W przypadku, gdy partnerka pacjenta leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, zaleca się niezwłoczne skierowanie jej do specjalisty w dziedzinie teratologii w celu przeprowadzenia oceny ryzyka oraz uzyskania specjalistycznej porady.⁵

Wpływ na laktację

Obecnie brak jest dokładnych danych naukowych określających, czy lenalidomid przenika do mleka kobiecego. Biorąc pod uwagę potencjalne poważne działania niepożądane u dzieci karmionych piersią, karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas stosowania lenalidomidu. Pacjentki powinny przerwać karmienie piersią na czas leczenia tym lekiem.⁶

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne przeprowadzone na szczurach, którym podawano lenalidomid w dawkach do 500 mg/kg (dawka około 200-500 razy większa niż stosowana u ludzi dawka 25 mg i 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała), nie wykazały negatywnego wpływu na płodność. W badaniach tych nie zaobserwowano:

• działań niepożądanych związanych z płodnością
• szkodliwego wpływu na płodność rodziców

Niemniej jednak, ze względu na teratogenne właściwości leku, konieczne jest zachowanie najwyższej ostrożności przy przepisywaniu lenalidomidu pacjentom w wieku rozrodczym.⁷

Postępowanie kliniczne – zalecenia praktyczne

Ze względu na potencjalne działanie teratogenne lenalidomidu, lekarz przepisujący ten lek powinien:

1. Dokładnie poinformować pacjentkę o ryzyku teratogennym związanym z ekspozycją na lenalidomid
2. Upewnić się, że pacjentka rozumie konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji
3. Regularnie weryfikować status ciążowy pacjentki przed kontynuacją leczenia
4. Poinformować pacjentów płci męskiej o konieczności stosowania prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych
5. Pouczyć wszystkich pacjentów, aby niezwłocznie zgłaszali podejrzenie ciąży (własnej lub partnerki)
6. Poinformować kobiety karmiące o konieczności przerwania karmienia piersią na czas terapii

Wszystkie powyższe zalecenia wynikają z właściwości teratogennych lenalidomidu i muszą być bezwzględnie przestrzegane, aby zminimalizować ryzyko związane z leczeniem tym lekiem.⁸