Działania niepożądane leku Lenalidomide Grindeks

Lenalidomid jest lekiem stosowanym w leczeniu różnych typów nowotworów hematologicznych, w tym szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych i chłoniaków. Profil bezpieczeństwa tego leku został szczegółowo przebadany w wielu badaniach klinicznych obejmujących różne grupy pacjentów. Działania niepożądane lenalidomidu mogą się różnić w zależności od wskazania, schematu dawkowania oraz stosowania w monoterapii lub terapii skojarzonej.¹

Profil bezpieczeństwa ogólny

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu został określony na podstawie licznych badań klinicznych prowadzonych w różnych populacjach pacjentów. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmują zaburzenia hematologiczne (neutropenia, trombocytopenia, niedokrwistość, leukopenia), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, zaparcia, nudności) oraz inne objawy takie jak zmęczenie, skurcze mięśni i wysypka.²

Ciężkie działania niepożądane

Do najpoważniejszych działań niepożądanych lenalidomidu należą:³

• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) – częste powikłanie obserwowane zwłaszcza w terapii szpiczaka mnogiego i zespołów mielodysplastycznych
• Neutropenia (w tym gorączka neutropeniczna) – szczególnie neutropenia 3. i 4. stopnia
• Zapalenie płuc – obserwowane u około 9-10% pacjentów
• Niewydolność nerek (w tym postać ostra) – występująca u około 6,3% pacjentów

W badaniach u pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim otrzymujących lenalidomid w leczeniu podtrzymującym po autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych (ASCT), ciężkimi działaniami niepożądanymi były głównie zapalenie płuc (10,6%) i zakażenia płuc (9,4%).⁴

Działania niepożądane w różnych wskazaniach terapeutycznych

Szpiczak mnogi nowo rozpoznany

U pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim otrzymujących lenalidomid w leczeniu podtrzymującym po ASCT, najczęściej obserwowano:⁵

• Neutropenię (60,8-79,0%)
• Zapalenie oskrzeli (47,4%)
• Biegunkę (38,9-54,5%)
• Trombocytopenię (23,5-72,3%)
• Skurcze mięśni (33,4%)
• Leukopenię (22,8-31,7%)
• Astenię (29,7%)
• Kaszel (27,3%)

U pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, otrzymujących lenalidomid w skojarzeniu z małymi dawkami deksametazonu, najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi były: biegunka (45,5%), zmęczenie (32,8%), ból pleców (32,0%), astenia (28,2%) i bezsenność (27,6%).⁶

Pacjenci otrzymujący lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem zgłaszali częściej: zmęczenie (73,7%), neuropatię obwodową (71,8%), trombocytopenię (57,6%), zaparcie (56,1%) i hipokalcemię (50,0%).⁷

Szpiczak mnogi po wcześniejszej terapii

U pacjentów, którzy otrzymali wcześniej co najmniej jeden schemat leczenia, najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi po podaniu lenalidomidu z deksametazonem były: zmęczenie (43,9%), neutropenia (42,2%), zaparcie (40,5%), biegunka (38,5%), kurcze mięśni (33,4%), niedokrwistość (31,4%), trombocytopenia (21,5%) i wysypka (21,2%).⁸

Zespoły mielodysplastyczne

W badaniach dotyczących zespołów mielodysplastycznych najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (76,8%), trombocytopenia (46,4%), biegunka (34,8%), zaparcie (19,6%), nudności (19,6%), świąd (25,4%), wysypka (18,1%), zmęczenie (18,1%) i skurcze mięśni (16,7%).⁹

Większość działań niepożądanych w tym wskazaniu występowała podczas pierwszych 16 tygodni leczenia lenalidomidem.¹⁰

Chłoniak z komórek płaszcza

U pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (50,9%), niedokrwistość (28,7%), biegunka (22,8%), zmęczenie (21,0%), zaparcie (17,4%), gorączka (16,8%) i wysypka (w tym alergiczne zapalenie skóry) (16,2%).¹¹

Należy zwrócić uwagę na zwiększone ryzyko wczesnych zgonów u pacjentów z dużym rozmiarem guza przed rozpoczęciem leczenia. Duży rozmiar guza zdefiniowano jako co najmniej jedną zmianę o średnicy ≥ 5 cm lub 3 zmiany o średnicy ≥ 3 cm.¹²

Chłoniak grudkowy

W leczeniu uprzednio leczonego chłoniaka grudkowego, gdzie lenalidomid stosowano w skojarzeniu z rytuksymabem, najczęściej obserwowano: neutropenię (58,2%), biegunkę (30,8%), leukopenię (28,8%), zaparcie (21,9%), kaszel (21,9%) i zmęczenie (21,9%).¹³

Najczęściej zgłaszanymi ciężkimi działaniami niepożądanymi w tej grupie były: gorączka neutropeniczna (2,7%), zatorowość płucna (2,7%) i zapalenie płuc (2,7%).¹⁴

Tabela działań niepożądanych lenalidomidu

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane występujące podczas leczenia lenalidomidem w różnych wskazaniach klinicznych, z uwzględnieniem częstości występowania oraz nasilenia objawów.

Specjalne ostrzeżenia i monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na profil działań niepożądanych lenalidomidu, w trakcie terapii wymagane jest ścisłe monitorowanie pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem:¹⁵

• Parametrów hematologicznych – ze względu na wysokie ryzyko neutropenii, trombocytopenii i niedokrwistości
• Funkcji nerek – szczególnie u pacjentów z uprzednio istniejącą niewydolnością nerek
• Ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej – może być konieczne zastosowanie profilaktyki przeciwzakrzepowej
• Funkcji wątroby – regularny monitoring parametrów wątrobowych
• Objawów infekcji – zwłaszcza w przypadku neutropenii

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza i dużym rozmiarem guza, u których występuje zwiększone ryzyko wczesnego zgonu. W tej grupie należy rozważyć odpowiednie środki ostrożności, a w razie potrzeby modyfikację dawki lub przerwanie leczenia.¹⁶

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych konieczne może być:¹⁷

• Tymczasowe przerwanie leczenia lenalidomidem
• Redukcja dawki
• Zastosowanie leczenia wspomagającego (np. czynniki wzrostu w przypadku neutropenii, leki przeciwbiegunkowe, leki przeciwzakrzepowe)
• W ciężkich przypadkach – trwałe odstawienie leku

Konieczna jest ścisła współpraca lekarza z pacjentem w celu wczesnego wykrywania i odpowiedniego leczenia działań niepożądanych, co może znacząco wpłynąć na skuteczność i bezpieczeństwo terapii lenalidomidem.