Działania niepożądane leku Lenalidomide Gedeon Richter

Lenalidomid jest lekiem stosowanym głównie w terapii szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych oraz chłoniaka z komórek płaszcza i chłoniaka grudkowego. Jak każdy lek, może powodować działania niepożądane, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia terapii. Właściwa ocena ryzyka wystąpienia działań niepożądanych oraz ich wczesne rozpoznanie ma istotne znaczenie w opiece nad pacjentem ¹.

Ogólny profil bezpieczeństwa

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu różni się w zależności od wskazania oraz schematu leczenia. Dane dotyczące bezpieczeństwa pochodzą z licznych badań klinicznych, w których stosowano lenalidomid w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami. W poszczególnych wskazaniach obserwuje się charakterystyczne działania niepożądane, które występują z różną częstotliwością ².

Działania niepożądane w szpiczaku mnogim

W przypadku pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim po autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych (ASCT), otrzymujących lenalidomid w leczeniu podtrzymującym, obserwowano wyższe częstości występowania niektórych działań niepożądanych w porównaniu z placebo. Ciężkie działania niepożądane obserwowane szczególnie często (≥5%) obejmowały zapalenie płuc (10,6%) w badaniu IFM 2005-02 oraz zakażenie płuc (9,4%) w badaniu CALGB 100104 ³.

W badaniu IFM 2005-02 najczęstszymi działaniami niepożądanymi podczas stosowania lenalidomidu w leczeniu podtrzymującym były: neutropenia (60,8%), zapalenie oskrzeli (47,4%), biegunka (38,9%), zapalenie jamy nosowo-gardłowej (34,8%), skurcze mięśni (33,4%), leukopenia (31,7%), astenia (29,7%), kaszel (27,3%), trombocytopenia (23,5%), zapalenie żołądka i jelit (22,5%) oraz gorączka (20,5%) ⁴.

W badaniu CALGB 100104 do najczęstszych działań niepożądanych należały: neutropenia (79,0%), trombocytopenia (72,3%), biegunka (54,5%), wysypka (31,7%), zakażenia górnych dróg oddechowych (26,8%), zmęczenie (22,8%), leukopenia (22,8%) i niedokrwistość (21,0%) ⁵.

Działania niepożądane w terapii skojarzonej

U pacjentów leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem (badanie SWOG S0777) ciężkie działania niepożądane obejmowały niedociśnienie tętnicze (6,5%), zakażenie płuc (5,7%) i odwodnienie (5,0%). W tym schemacie leczenia najczęściej obserwowano: zmęczenie (73,7%), neuropatię obwodową (71,8%), trombocytopenię (57,6%), zaparcie (56,1%) oraz hipokalcemię (50,0%) ⁶.

W leczeniu nowo rozpoznanego szpiczaka mnogiego u pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z małymi dawkami deksametazonu, ciężkimi działaniami niepożądanymi były zapalenie płuc (9,8%) oraz niewydolność nerek (6,3%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: biegunka (45,5%), zmęczenie (32,8%), ból pleców (32,0%), astenia (28,2%), zaburzenia snu (27,6%), wysypka (24,3%), osłabione łaknienie (23,1%), kaszel (22,7%), gorączka (21,4%) oraz skurcze mięśni (20,5%) ⁷.

W schemacie z melfalanem i prednizonem (MPR+R lub MPR+p) najczęściej zgłaszanymi ciężkimi działaniami niepożądanymi były gorączka neutropeniczna (6,0%) oraz niedokrwistość (5,3%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (83,3%), niedokrwistość (70,7%), trombocytopenia (70,0%), leukopenia (38,8%), zaparcie (34,0%), biegunka (33,3%), wysypka (28,9%), gorączka (27,0%), obrzęk obwodowy (25,0%), kaszel (24,0%), zmniejszone łaknienie (23,7%) oraz astenia (22,0%) ⁸.

Działania niepożądane w innych wskazaniach

U pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi leczonych lenalidomidem do ciężkich działań niepożądanych należały: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), neutropenia 3 lub 4 stopnia, gorączka neutropeniczna oraz trombocytopenia 3 lub 4 stopnia. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (76,8%), trombocytopenia (46,4%), biegunka (34,8%), zaparcia (19,6%), nudności (19,6%), świąd (25,4%), wysypka (18,1%), zmęczenie (18,1%) oraz skurcze mięśni (16,7%) ⁹.

W chłoniaku z komórek płaszcza, ciężkimi działaniami niepożądanymi, które występowały częściej w grupie leczonej lenalidomidem w porównaniu do grupy kontrolnej, były: neutropenia (3,6%), zatorowość płucna (3,6%) i biegunka (3,6%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (50,9%), niedokrwistość (28,7%), biegunka (22,8%), zmęczenie (21,0%), zaparcie (17,4%), gorączka (16,8%) oraz wysypka (16,2%) ¹⁰.

Należy zwrócić uwagę na zwiększone ryzyko wczesnych zgonów (w ciągu 20 tygodni) u pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza z dużym rozmiarem guza w chwili rozpoczęcia leczenia. Odnotowano 16/81 (20%) wczesnych zgonów w grupie otrzymującej lenalidomid i 2/28 (7%) wczesnych zgonów w grupie kontrolnej ¹¹.

W chłoniaku grudkowym, leczenie skojarzone lenalidomidem z rytuksymabem wiązało się z występowaniem ciężkich działań niepożądanych, takich jak: gorączka neutropeniczna (2,7%), zatorowość płucna (2,7%) i zapalenie płuc (2,7%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (58,2%), biegunka (30,8%), leukopenia (28,8%), zaparcie (21,9%), kaszel (21,9%) i zmęczenie (21,9%) ¹².

Najpoważniejsze działania niepożądane lenalidomidu

Wśród najpoważniejszych działań niepożądanych lenalidomidu, wymagających szczególnej uwagi klinicysty, należy wymienić:

• Żylną chorobę zakrzepowo-zatorową (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) – występującą szczególnie u pacjentów ze szpiczakiem mnogim i zespołami mielodysplastycznymi ¹³
• Ciężką neutropenię 3. lub 4. stopnia – szczególnie u pacjentów ze szpiczakiem mnogim, zespołami mielodysplastycznymi i chłoniakami ¹⁴
• Infekcje układu oddechowego – zapalenie płuc, zakażenie płuc, zakażenia górnych dróg oddechowych ¹⁵

Tabela działań niepożądanych lenalidomidu

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane obserwowane u pacjentów leczonych lenalidomidem, z uwzględnieniem częstości występowania i klasyfikacji układowej.

Szczególne populacje pacjentów i monitorowanie działań niepożądanych

Podczas stosowania lenalidomidu szczególnej uwagi wymagają następujące grupy pacjentów:

1. Pacjenci z dużym rozmiarem guza w chłoniaku z komórek płaszcza – u tych pacjentów występuje zwiększone ryzyko wczesnego zgonu; leczenie wymaga ścisłego monitorowania, zwłaszcza w pierwszym cyklu terapii ¹⁶
2. Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek – wymagają dostosowania dawki oraz częstszego monitorowania parametrów laboratoryjnych
3. Pacjenci w podeszłym wieku – bardziej narażeni na działania niepożądane ze względu na fizjologiczne zmniejszenie funkcji narządów

Monitorowanie i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia ciężkich działań niepożądanych podczas leczenia lenalidomidem zaleca się:

• Regularne monitorowanie morfologii krwi, szczególnie w początkowym okresie leczenia
• Uważną obserwację pacjentów pod kątem objawów zakrzepicy żylnej
• Wczesne rozpoznawanie i leczenie infekcji, zwłaszcza zapalenia płuc
• Dostosowanie dawki w przypadku wystąpienia neutropenii lub trombocytopenii zgodnie z zaleceniami producenta
• Rozważenie profilaktyki przeciwzakrzepowej u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Czas występowania działań niepożądanych

Większość działań niepożądanych związanych z lenalidomidem występuje we wczesnym okresie leczenia, zwłaszcza w pierwszych 16 tygodniach terapii ¹⁷. Ta obserwacja ma szczególne znaczenie w kontekście planowania wizyt kontrolnych oraz edukacji pacjenta odnośnie objawów wymagających pilnej konsultacji lekarskiej.

W przypadku ciężkich lub nieakceptowalnych działań niepożądanych może być konieczne czasowe przerwanie leczenia, zmniejszenie dawki lub całkowite odstawienie leku, zgodnie z zaleceniami zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Decyzje takie powinny być podejmowane indywidualnie, w zależności od rodzaju i nasilenia działania niepożądanego oraz indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta.