Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid (Lenalidomide Gedeon Richter) stanowi substancję o istotnym potencjale teratogennym, która wymaga szczególnego podejścia w kontekście stosowania u kobiet w wieku rozrodczym oraz mężczyzn, których partnerki mogą zajść w ciążę. Z uwagi na ryzyko wystąpienia wad rozwojowych płodu, lek musi być przepisywany z pełnym uwzględnieniem programu zapobiegania ciąży, chyba że istnieją jednoznaczne dowody na brak możliwości zajścia w ciążę przez pacjentkę.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Wszystkie kobiety mogące zajść w ciążę muszą bezwzględnie stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia lenalidomidem. W przypadku stwierdzenia ciąży podczas terapii, należy natychmiast przerwać podawanie leku i skierować pacjentkę do specjalisty z doświadczeniem w ocenie teratogennego wpływu farmakoterapii w celu przeprowadzenia specjalistycznej oceny oraz udzielenia odpowiedniej porady medycznej.²

Antykoncepcja u mężczyzn

Badania farmakokinetyczne wykazały, że lenalidomid występuje w spermie ludzkiej w bardzo niskich stężeniach podczas aktywnej terapii, natomiast staje się niewykrywalny w nasieniu po upływie 3 dni od zakończenia podawania leku u zdrowych mężczyzn. Ze względu na możliwość wydłużonego czasu wydalania w przypadku specyficznych populacji pacjentów, szczególnie u osób z niewydolnością nerek, konieczne jest zachowanie szczególnych środków ostrożności.³

Wszyscy pacjenci płci męskiej otrzymujący lenalidomid są zobowiązani do stosowania prezerwatyw podczas:

• całego okresu leczenia
• przerw w podawaniu leku
• przez co najmniej 1 tydzień po zakończeniu terapii

Powyższe zalecenie dotyczy wszystkich mężczyzn, których partnerki są w ciąży lub mogą zajść w ciążę, a nie stosują skutecznych metod antykoncepcji.⁴

W przypadku, gdy partnerka mężczyzny leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, zaleca się skierowanie jej do lekarza specjalizującego się w teratologii lub posiadającego doświadczenie w tej dziedzinie. Konsultacja specjalistyczna ma na celu przeprowadzenie dokładnej oceny ryzyka oraz uzyskanie fachowej porady medycznej.⁵

Ciąża – przeciwwskazania i ryzyko teratogenne

Lenalidomid posiada strukturę chemiczną zbliżoną do talidomidu, substancji o udokumentowanym działaniu teratogennym u ludzi. Talidomid jest znaną substancją powodującą ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone, dlatego również w przypadku lenalidomidu należy zakładać wysokie ryzyko działania teratogennego.⁶

Badania na modelach zwierzęcych potwierdziły teratogenne działanie lenalidomidu. W badaniach na małpach lenalidomid wywoływał wady wrodzone podobne do tych, które opisywano po stosowaniu talidomidu. Z tego powodu lenalidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży.⁷

Karmienie piersią

Brak jest danych naukowych określających, czy lenalidomid przenika do mleka kobiecego. Ze względu na potencjalne ryzyko działań niepożądanych u niemowląt, w trakcie terapii lenalidomidem należy bezwzględnie przerwać karmienie piersią.⁸

Wpływ na płodność

Przeprowadzone badania przedkliniczne na szczurach z wykorzystaniem lenalidomidu w dawkach nawet do 500 mg/kg (dawka około 200-500 razy wyższa niż dawki stosowane u ludzi wynoszące 25 i 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała) nie wykazały niekorzystnego wpływu na płodność. W ramach tych badań nie stwierdzono występowania działań niepożądanych związanych z płodnością ani szkodliwego wpływu na płodność osobników rodzicielskich.⁹

Podsumowanie zaleceń praktycznych dla lekarzy

Każdy lekarz przepisujący lenalidomid musi być świadomy jego potencjalnie teratogennego działania i postępować zgodnie z zaleceniami zawartymi w programie zapobiegania ciąży, informując szczegółowo pacjentów o ryzyku oraz wymaganych środkach ostrożności. Konieczne jest ścisłe monitorowanie stosowania się pacjentów do zaleceń antykoncepcyjnych przez cały okres leczenia.¹⁰