Wpływ wenlafaksyny na płodność, ciążę i laktację

Wenlafaksyna, substancja czynna produktu leczniczego Lafactin, wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w okresie rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią. Jako lekarz przepisujący ten lek, należy dokładnie rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko związane z terapią w tych szczególnych okolicznościach.¹

Stosowanie w ciąży

Obecnie dostępne dane kliniczne na temat stosowania wenlafaksyny w okresie ciąży są niewystarczające do pełnej oceny bezpieczeństwa. Badania na modelach zwierzęcych wykazały szkodliwy wpływ tej substancji na rozród, jednak dokładne ryzyko dla człowieka nie zostało jednoznacznie określone. Podstawową zasadą podczas podejmowania decyzji o leczeniu wenlafaksyną kobiety ciężarnej jest ocena, czy potencjalne korzyści terapeutyczne przewyższają możliwe ryzyko dla rozwijającego się płodu.²

Zagrożenia dla noworodka

Podobnie jak w przypadku innych leków z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), stosowanie wenlafaksyny w końcowym okresie ciąży lub krótko przed porodem może prowadzić do wystąpienia objawów odstawiennych u noworodków. Obserwowano następujące komplikacje u noworodków eksponowanych na wenlafaksynę w III trymestrze ciąży:³

• Konieczność wspomagania oddychania
• Potrzeba karmienia przez zgłębnik
• Wydłużona hospitalizacja

Należy podkreślić, że wymienione powikłania mogą wystąpić bezpośrednio po urodzeniu. Dodatkowo, u noworodków, których matki przyjmowały SSRI lub SNRI pod koniec ciąży, mogą pojawić się następujące objawy:⁴

• Drażliwość – nadmierna reaktywność na bodźce, trudności z uspokojeniem
• Drżenie – mimowolne drgania kończyn lub całego ciała
• Hipotonia – obniżone napięcie mięśniowe, wiotkość
• Nieustający płacz – trudny do uspokojenia, długotrwały
• Trudności ze ssaniem – problemy z prawidłowym karmieniem
• Zaburzenia snu – trudności z zasypianiem i utrzymaniem snu

Te objawy mogą być spowodowane bezpośrednim działaniem serotoninergicznym leku lub stanowić zespół odstawienny. Zwykle pojawiają się natychmiast po porodzie lub w ciągu pierwszych 24 godzin życia noworodka.⁵

Ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków

Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków (ang. persistent pulmonary hypertension in the newborn, PPHN) po ekspozycji na leki z grupy SSRI, szczególnie w zaawansowanej ciąży. Chociaż nie przeprowadzono bezpośrednich badań oceniających związek między stosowaniem wenlafaksyny a PPHN, nie można wykluczyć takiego ryzyka ze względu na podobny mechanizm działania wenlafaksyny (hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny).⁶

Ryzyko krwawienia poporodowego

Dane obserwacyjne wskazują na zwiększone (mniej niż 2-krotne) ryzyko krwawienia poporodowego po ekspozycji na SSRI/SNRI w ciągu miesiąca poprzedzającego poród. Ten aspekt należy uwzględnić przy planowaniu zakończenia ciąży u pacjentek przyjmujących wenlafaksynę.⁷

Stosowanie podczas karmienia piersią

Wenlafaksyna i jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna przenikają do mleka kobiecego. Po wprowadzeniu produktu na rynek zaobserwowano następujące skutki u niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące wenlafaksynę:⁸

• Nasilony płacz
• Drażliwość
• Zaburzenia rytmu snu

Co więcej, po zaprzestaniu karmienia piersią u niektórych niemowląt obserwowano objawy podobne do zespołu odstawienia wenlafaksyny, co sugeruje rozwój fizycznego uzależnienia od leku przechodzącego przez mleko matki.⁹

Nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią przez matkę przyjmującą wenlafaksynę. Dlatego decyzja o kontynuowaniu lub zaprzestaniu karmienia piersią, lub o kontynuowaniu bądź przerwaniu leczenia produktem Lafactin, powinna być podjęta po dokładnym rozważeniu korzyści wynikających z karmienia piersią dla dziecka oraz korzyści z leczenia wenlafaksyną dla matki.¹⁰

Wpływ na płodność

W badaniach na modelach zwierzęcych zaobserwowano zmniejszenie płodności związane z ekspozycją na O-demetylowenlafaksynę, który jest aktywnym metabolitem wenlafaksyny. Badanie wykazało wpływ tej substancji na płodność szczurów obu płci. Kliniczne znaczenie tej obserwacji dla ludzi nie zostało dotychczas jednoznacznie określone i wymaga dalszych badań.¹¹

Zalecenia dla lekarzy prowadzących pacjentki w okresie rozrodczym

Rozważając terapię wenlafaksyną u kobiet w okresie reprodukcyjnym, należy:¹²

1. Dokładnie ocenić korzyści i ryzyko stosowania leku przed rozpoczęciem terapii
2. Poinformować pacjentkę o potencjalnych zagrożeniach dla płodu i noworodka
3. W przypadku kobiet planujących ciążę rozważyć alternatywne metody leczenia
4. U kobiet w ciąży regularnie monitorować stan kliniczny i w razie potrzeby rozważyć modyfikację dawkowania
5. Poinformować położników i neonatologów o stosowaniu wenlafaksyny przez kobietę w ciąży, szczególnie w III trymestrze
6. Zapewnić odpowiednią obserwację noworodka po porodzie, zwracając uwagę na potencjalne objawy odstawienne lub objawy bezpośredniego działania leku
7. Omówić z pacjentką kwestię karmienia piersią i wspólnie podjąć decyzję uwzględniającą wszystkie korzyści i ryzyko