Działania niepożądane Hydrocortisonum Aflofarm

Hydrocortisonum Aflofarm (octan hydrokortyzonu) w postaci kremu o stężeniu 5 mg/g może wywoływać szereg działań niepożądanych, szczególnie w przypadku długotrwałej terapii. Należy podkreślić, że ryzyko wystąpienia efektów ubocznych znacząco wzrasta przy stosowaniu leku przez okres dłuższy niż 14 dni. ¹

Działania niepożądane miejscowe

Miejscowe działania niepożądane dotyczą przede wszystkim skóry i tkanek podskórnych w miejscu aplikacji leku. Ich intensywność i częstość występowania zwiększa się przy przedłużonej terapii oraz przy stosowaniu okluzji. ²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Długotrwałe stosowanie octanu hydrokortyzonu może prowadzić do licznych dermatologicznych działań niepożądanych, które obejmują:

• Zanikowe zapalenie skóry – manifestujące się ścieńczeniem naskórka i skóry właściwej, utratą elastyczności i tendencją do mikrourazów ³
• Zapalenie mieszków włosowych – charakteryzujące się stanem zapalnym wokół mieszków włosowych ⁴
• Alergia kontaktowa – reakcja nadwrażliwości na składniki preparatu ⁵
• Zapalenie okołooczne (dermatitis periorbicularis) – stan zapalny skóry wokół oczu ⁶
• Nadmierne owłosienie – hirsutyzm w miejscu aplikacji leku ⁷
• Opóźnienie gojenia ran i owrzodzeń – wynikające z przeciwzapalnego i immunosupresyjnego działania leku ⁸
• Wybroczyny – małe punktowe wylewy krwi ⁹
• Rozstępy – linijne przebarwienia spowodowane uszkodzeniem włókien kolagenowych ¹⁰
• Plamica posteroidowa – manifestująca się przebarwieniami i odbarwieniami skóry ¹¹
• Trądzik posteroidowy – zmiany trądzikopodobne indukowane steroidami ¹²
• Dermatitis perioralis – zapalenie skóry wokół ust ¹³
• Pieczenie – uczucie dyskomfortu w miejscu aplikacji ¹⁴
• Zaczerwienienie – rumień skóry ¹⁵
• Nadmierna suchość – utrata naturalnego nawilżenia skóry ¹⁶

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Immunosupresyjne działanie octanu hydrokortyzonu może prowadzić do zwiększonej podatności na infekcje, w tym:

• Nadkażenia bakteryjne – rozwój infekcji bakteryjnych na skutek obniżonej odporności miejscowej ¹⁷
• Zakażenia grzybicze i wirusowe – zwiększona podatność na patogeny grzybicze i wirusowe ¹⁸
• Wtórne zakażenia – infekcje nakładające się na istniejące zmiany skórne ¹⁹

Zaburzenia naczyniowe

Octan hydrokortyzonu może wpływać na naczynia krwionośne, powodując:

• Powierzchowne rozszerzenie naczyń krwionośnych – teleangiektazje i rumień ²⁰
• Wybroczyny – małe wylewy podskórne spowodowane zwiększoną kruchością naczyń ²¹

Zaburzenia oka

Przy stosowaniu preparatu w okolicy oczu lub długotrwałym leczeniu mogą wystąpić:

• Jaskra – wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego ²²
• Zaćma – zmętnienie soczewki oka ²³

Działania ogólnoustrojowe

Pomimo miejscowej aplikacji, w określonych warunkach lek może przenikać do krwioobiegu i wywoływać efekty ogólnoustrojowe charakterystyczne dla kortykosteroidów. Ryzyko to wzrasta szczególnie w przypadku:

• Długotrwałego stosowania preparatu
• Aplikacji na dużą powierzchnię skóry
• Stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym
• Stosowania u dzieci

Do ogólnoustrojowych działań niepożądanych zaliczamy:

• Zahamowanie czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza – prowadzące do wtórnej niewydolności nadnerczy ²⁴
• Zespół Cushinga – objawiający się m.in. otyłością centralną, twarzą księżycowatą, osłabieniem mięśni, nadciśnieniem ²⁵
• Hamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci – szczególnie istotne przy długotrwałej terapii u pacjentów pediatrycznych ²⁶
• Hiperglikemia – podwyższony poziom glukozy we krwi ²⁷
• Cukromocz – obecność glukozy w moczu ²⁸

Tabela działań niepożądanych

Czynniki zwiększające ryzyko działań niepożądanych

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza o charakterze ogólnoustrojowym, znacząco wzrasta w przypadku: ²⁹

• Długotrwałego stosowania preparatu (powyżej 14 dni)
• Aplikacji na dużą powierzchnię skóry – zwiększa absorpcję systemową leku
• Stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym – znacząco zwiększa przenikanie leku do krwiobiegu
• Stosowania u dzieci – ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała oraz cieńszą barierę naskórkową

Należy zwrócić szczególną uwagę na monitorowanie pacjentów z powyższymi czynnikami ryzyka pod kątem wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza o charakterze ogólnoustrojowym. ³⁰