Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania gabapentyny

Stosowanie gabapentyny wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza prowadzącego oraz pacjenta ze względu na szereg potencjalnych zagrożeń, które mogą wystąpić w trakcie terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat niebezpieczeństw oraz środków ostrożności związanych z leczeniem gabapentyną.¹

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

Podczas leczenia gabapentyną odnotowano występowanie ciężkich skórnych działań niepożądanych (SCAR, ang. severe cutaneous adverse reactions), które mogą stanowić zagrożenie dla życia pacjenta lub prowadzić do zgonu. Do tych reakcji należą:²

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Polekowa wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS)

Pacjent powinien zostać szczegółowo poinformowany o objawach przedmiotowych i podmiotowych tych reakcji. Lekarz musi ściśle monitorować stan skóry pacjenta podczas terapii. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów sugerujących rozwój SCAR, należy natychmiast odstawić gabapentynę i rozważyć alternatywne metody leczenia.³

Reakcje anafilaktyczne

Stosowanie gabapentyny może prowadzić do wystąpienia reakcji anafilaktycznych. Objawy podmiotowe i przedmiotowe obserwowane w zgłaszanych przypadkach obejmują:⁴

• Trudności w oddychaniu
• Obrzęk warg, gardła i języka
• Niedociśnienie tętnicze (w nagłych przypadkach wymagające interwencji medycznej)

Należy poinstruować pacjentów, aby w przypadku wystąpienia objawów anafilaksji natychmiast przerwali stosowanie gabapentyny i skorzystali z pomocy medycznej.⁵

Myśli i zachowania samobójcze

U pacjentów przyjmujących leki przeciwpadaczkowe, w tym gabapentynę, odnotowano przypadki myśli i zachowań samobójczych. Metaanaliza randomizowanych badań kontrolowanych placebo leków przeciwpadaczkowych wykazała niewielkie zwiększenie ryzyka występowania takich zachowań. Mechanizm powstawania tego ryzyka nie jest znany, a dostępne dane nie wykluczają możliwości, że zwiększone ryzyko dotyczy również gabapentyny.⁶

Konieczne jest poinformowanie pacjentów oraz ich opiekunów o potrzebie natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku pojawienia się oznak myśli lub zachowań samobójczych. Pacjentów należy uważnie obserwować pod kątem wystąpienia tych objawów. W razie ich stwierdzenia należy rozważyć przerwanie leczenia gabapentyną.⁷

Ostre zapalenie trzustki

Jeśli podczas terapii gabapentyną u pacjenta rozwinie się ostre zapalenie trzustki, należy rozważyć odstawienie leku.⁸

Napady drgawkowe

Chociaż brak dowodów na występowanie napadów drgawkowych z odbicia po zastosowaniu gabapentyny, nagłe odstawienie leków przeciwdrgawkowych u pacjentów z padaczką może wywołać stan padaczkowy. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpadaczkowych, także podczas stosowania gabapentyny u niektórych pacjentów może dochodzić do zwiększenia częstości napadów lub pojawienia się nowych rodzajów napadów drgawkowych.⁹

Próby odstawienia dodatkowych leków przeciwpadaczkowych w celu osiągnięcia monoterapii gabapentyną u pacjentów opornych na terapię, leczonych więcej niż jednym lekiem przeciwpadaczkowym, mają niski odsetek powodzeń. Gabapentyna nie jest uważana za skuteczny lek w napadach pierwotnie uogólnionych, takich jak napady nieświadomości. U niektórych pacjentów może je nawet nasilać. Dlatego u pacjentów z napadami mieszanymi, w tym z napadami nieświadomości, gabapentynę należy stosować ze szczególną ostrożnością.¹⁰

Objawy niepożądane

Leczenie gabapentyną wiąże się z występowaniem zawrotów głowy i senności, które mogą zwiększać ryzyko przypadkowych urazów (upadków). Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano również przypadki stanów splątania, utraty przytomności oraz zaburzeń psychicznych. W związku z tym należy zalecić pacjentom zachowanie ostrożności do czasu ustalenia, jaki wpływ ma na nich leczenie.¹¹

Jednoczesne stosowanie z opioidami i innymi produktami leczniczymi działającymi depresyjnie na OUN

Pacjenci, którzy wymagają jednoczesnego leczenia produktami leczniczymi działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym opioidami, powinni być uważnie monitorowani pod kątem objawów zahamowania czynności OUN, takich jak:¹²

• Senność
• Uspokojenie polekowe
• Depresja oddechowa

U pacjentów stosujących jednocześnie gabapentynę i morfinę może dojść do zwiększenia stężenia gabapentyny we krwi. W takich przypadkach należy odpowiednio zmniejszyć dawkę gabapentyny lub produktów leczniczych działających depresyjnie na OUN, w tym opioidów.¹³

Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności podczas jednoczesnego przepisywania gabapentyny i opioidów ze względu na ryzyko depresji OUN. W obserwacyjnym badaniu kliniczno-kontrolnym wykazano, że jednoczesne stosowanie opioidów i gabapentyny wiązało się ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu stosowania opioidów w porównaniu z ryzykiem zgonu występującym u osób, którym przepisywano opioidy w monoterapii [skorygowany iloraz szans (aOR): 1,49 (95% CI: od 1,18 do 1,88; p < 0,001)].¹⁴

Depresja oddechowa

Stosowanie gabapentyny wiąże się z występowaniem ciężkiej depresji oddechowej. Szczególnie narażeni na to działanie niepożądane są pacjenci z:¹⁵

• Osłabioną czynnością oddechową
• Chorobami układu oddechowego
• Chorobami neurologicznymi
• Zaburzeniami czynności nerek
• Jednocześnie stosujący środki hamujące czynność OUN
• Osoby w podeszłym wieku

U tych pacjentów może być konieczna modyfikacja dawki gabapentyny.¹⁶

Pacjenci w podeszłym wieku (powyżej 65 lat)

Nie przeprowadzono systematycznych badań z gabapentyną u pacjentów w wieku 65 lat i starszych. W jednym badaniu z zastosowaniem podwójnie ślepej próby senność, obrzęki obwodowe i osłabienie występowały u nieco większego odsetka pacjentów z bólem neuropatycznym w wieku 65 lat i starszych w porównaniu z pacjentami młodszymi. Poza tymi wynikami, badania kliniczne nie wskazują na istotne różnice w profilu zdarzeń niepożądanych między pacjentami starszymi a młodszymi.¹⁷

Dzieci i młodzież

Brak wystarczających danych na temat wpływu długotrwałego (powyżej 36 tygodni) stosowania gabapentyny na procesy uczenia się, inteligencję oraz rozwój u dzieci i młodzieży. Korzyści wynikające z przedłużonego leczenia należy zatem zawsze rozpatrywać w kontekście potencjalnych zagrożeń.¹⁸

Niewłaściwe stosowanie, nadużywanie i uzależnienie

Gabapentyna może powodować uzależnienie od leku, które może wystąpić nawet podczas stosowania dawek terapeutycznych. Odnotowano przypadki niewłaściwego stosowania oraz nadużywania gabapentyny. Pacjenci z wywiadem nadużywania substancji mogą być bardziej narażeni na niewłaściwe stosowanie, nadużywanie i uzależnienie od gabapentyny, dlatego u tych osób lek należy stosować ze szczególną ostrożnością.¹⁹

Przed przepisaniem gabapentyny lekarz powinien dokładnie ocenić u pacjenta ryzyko niewłaściwego stosowania, nadużywania lub uzależnienia. Podczas terapii konieczna jest stała kontrola pacjenta pod kątem występowania objawów niewłaściwego stosowania, nadużywania lub uzależnienia od gabapentyny, takich jak:²⁰

• Rozwój tolerancji na lek
• Eskalacja dawki
• Zachowania związane z poszukiwaniem środków uzależniających

Objawy odstawienia

Po przerwaniu krótkotrwałego i długotrwałego leczenia gabapentyną obserwowano objawy odstawienia. Objawy te mogą pojawić się krótko po przerwaniu leczenia, zwykle w ciągu 48 godzin. Do najczęściej występujących objawów należą:²¹

• Niepokój
• Bezsenność
• Nudności
• Bóle
• Pocenie się
• Drżenie
• Ból głowy
• Depresja
• Uczucie nienormalności
• Zawroty głowy
• Złe samopoczucie

Wystąpienie objawów odstawienia po przerwaniu stosowania gabapentyny może świadczyć o uzależnieniu od leku. Pacjenta należy o tym poinformować na początku leczenia. Jeśli konieczne jest przerwanie stosowania gabapentyny, zaleca się, aby odbywało się to stopniowo przez co najmniej 1 tydzień, niezależnie od wskazań.²²

Badania laboratoryjne

Podczas półilościowego oznaczania białka całkowitego w moczu testem paskowym możliwe jest uzyskiwanie fałszywie dodatnich wyników. Dlatego zaleca się weryfikowanie dodatniego wyniku testu paskowego za pomocą metod opartych na innych zasadach analitycznych, takich jak:²³

• Metoda biuretowa
• Metoda turbidymetryczna
• Metody wiązania barwników

Alternatywnie można oznaczać białko całkowite w moczu od razu inną metodą niż test paskowy.²⁴