Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację

Diklofenak, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) i inhibitor syntezy prostaglandyn, wywiera znaczący wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz laktację. Personel medyczny powinien dokładnie analizować korzyści i zagrożenia wynikające z jego stosowania u kobiet w wieku reprodukcyjnym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią.¹

Wpływ na płodność

Stosowanie diklofenaku może wywierać niekorzystny wpływ na płodność u kobiet. Z tego powodu nie zaleca się jego stosowania u pacjentek planujących ciążę. Lekarze powinni rozważyć całkowite odstawienie diklofenaku u kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są poddawane diagnostyce niepłodności. Mechanizm tego działania wiąże się z hamowaniem syntezy prostaglandyn, które odgrywają istotną rolę w procesach rozrodczych.²

Wpływ na ciążę

Hamowanie syntezy prostaglandyn przez diklofenak może niekorzystnie wpływać zarówno na przebieg ciąży, jak i rozwój zarodka lub płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia poważnych komplikacji po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn (w tym diklofenaku) we wczesnym okresie ciąży.³

Zagrożenia dla ciąży według okresów

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Badania epidemiologiczne wskazują, że stosowanie inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży wiąże się z podwyższonym ryzykiem:

• Poronienia – wzrost ryzyka utraty ciąży
• Wad rozwojowych serca – ryzyko bezwzględne wzrasta z mniej niż 1% do około 1,5%
• Wytrzewienia jelit – nieprawidłowości w rozwoju ściany jamy brzusznej

Ryzyko to może wzrastać wraz ze zwiększaniem dawki i wydłużaniem okresu leczenia.⁴

Badania na modelach zwierzęcych potwierdziły, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn zwiększa liczbę strat po- i przedimplantacyjnych oraz śmiertelność zarodka i płodu. Dodatkowo zaobserwowano zwiększenie częstości różnych wad wrodzonych, w tym wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego u zwierząt otrzymujących inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy.⁵

Od 20. tygodnia ciąży

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie diklofenaku może powodować szczególne zagrożenia:

• Małowodzie – zmniejszenie objętości płynu owodniowego wskutek zaburzeń czynności nerek płodu, które zazwyczaj pojawia się krótko po rozpoczęciu leczenia
• Zwężenie przewodu tętniczego – obserwowane w drugim trymestrze

Należy podkreślić, że objawy te są zwykle odwracalne po przerwaniu leczenia.⁶

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie należy podawać diklofenaku, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lekarz uzna stosowanie diklofenaku za niezbędne u kobiety starającej się o ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować możliwie najmniejszą dawkę przez jak najkrótszy czas.⁷

Po ekspozycji na diklofenak przez kilka dni od 20. tygodnia ciąży, należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego. W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z tych powikłań, stosowanie diklofenaku należy natychmiast przerwać.⁸

Trzeci trymestr ciąży

W trzecim trymestrze ciąży stosowanie diklofenaku jest bezwzględnie przeciwwskazane. Wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym diklofenak, mogą wywierać następujące niekorzystne działania na płód:⁹

• Toksyczne działanie na płuca i serce – w tym przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego oraz nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek – mogące prowadzić do niewydolności nerek z małowodziem

¹⁰

Ponadto, stosowanie diklofenaku pod koniec ciąży może prowadzić do niekorzystnych efektów zarówno u matki, jak i noworodka:

• Wydłużenie czasu krwawienia – w wyniku działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek
• Zahamowanie czynności skurczowej macicy – powodujące opóźnienie lub przedłużanie się porodu

¹¹

Wpływ na laktację

Podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, diklofenak przenika w niewielkich ilościach do mleka kobiet karmiących piersią. Z tego względu produktu leczniczego Diclac 75 Duo nie należy podawać kobietom karmiącym piersią, aby uniknąć wystąpienia potencjalnych działań niepożądanych u dziecka. W przypadku konieczności zastosowania leczenia, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią na czas terapii.¹²

Informacje dla lekarza podczas konsultacji medycznej

Lekarz powinien przekazać pacjentce następujące kluczowe informacje podczas konsultacji:

Bezwzględnie konieczne jest, aby lekarz dokładnie przeanalizował stosunek korzyści do ryzyka podczas każdej wizyty pacjentki przyjmującej diklofenak (Diclac 75 Duo) w okresie reprodukcyjnym. Pacjentka powinna zostać poinformowana o potencjalnych zagrożeniach i konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku podejrzenia zajścia w ciążę w trakcie terapii diklofenakiem.¹³