Działania niepożądane
Depakine 288,2 mg/5 ml

Działania niepożądane leku Depakine

Depakine (sodu walproinian) w postaci syropu 288,2 mg/5 ml może powodować szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę potencjalnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tego leku, z uwzględnieniem ich charakterystyki klinicznej, mechanizmów powstawania oraz częstości występowania.<sup data-drug="Depakine" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione poniżej uszeregowane są według częstości występowania przy zastosowaniu następującej konwencji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (1

Zaburzenia hematologiczne

W trakcie terapii walproinianem sodu mogą wystąpić istotne klinicznie zaburzenia hematologiczne. Niedokrwistość i trombocytopenia występują bardzo często i wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi. W rzadszych przypadkach może dojść do poważniejszych zaburzeń jak leukopenia czy pancytopenia. W pojedynczych przypadkach raportowano zespół mielodysplastyczny. Najcięższym powikłaniem hematologicznym jest niewydolność szpiku kostnego, w tym aplazja dotycząca krwinek czerwonych, agranulocytoza, niedokrwistość makrocytowa i makrocytemia.²

Zaburzenia endokrynologiczne

Bardzo częstym działaniem niepożądanym walproinianu jest hiponatremia oraz zwiększenie masy ciała. Należy zwrócić szczególną uwagę na przyrost masy ciała, gdyż może to być jeden z objawów zespołu policystycznych jajników. Często obserwuje się zespół niedostosowanego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) oraz objawy hiperandrogenizmu (nadmierne owłosienie typu męskiego, wirylizm, trądzik, łysienie typu męskiego i/lub zwiększone stężenie androgenu). Rzadziej występuje niedoczynność tarczycy, hiperamonemia oraz otyłość. Istotnym problemem może być również hipokarnitynemia, której częstość występowania nie została dokładnie określona.³

Szczególnej uwagi wymaga problem hiperamonemii. Mogą wystąpić przypadki izolowanej i umiarkowanej hiperamonemii bez zmian wyników laboratoryjnych testów czynności wątroby, co nie wymaga przerwania leczenia. Opisywano jednak również przypadki hiperamonemii z objawami neurologicznymi, które wymagają dodatkowych badań i mogą być wskazaniem do zaprzestania terapii.⁴

Zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne

Walproinian sodu może powodować liczne działania niepożądane w zakresie układu nerwowego. Bardzo często obserwuje się drżenie. Do częstych działań niepożądanych należą: stan splątania, halucynacje, agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi, zaburzenia pozapiramidowe, osłupienie, senność, drgawki, zaburzenia pamięci, ból głowy, oczopląs, zawroty głowy oraz osłabienie słuchu.⁵

W rzadszych przypadkach mogą wystąpić poważniejsze powikłania neurologiczne, takie jak śpiączka, encefalopatia, letarg, przemijające objawy parkinsonizmu, ataksja, parestezje czy nasilenie napadów drgawkowych. Z nieznaną częstością występują nietypowe zachowanie, nadaktywność psychomotoryczna, zaburzenia uczenia się, przemijające otępienie związane z przemijającą atrofią mózgu, zaburzenia poznawcze oraz diplopia.⁶

Należy zwrócić uwagę, że osłupienie (stupor) lub letarg, czasami powodujące przejściową śpiączkę (encefalopatię), zarówno izolowane, jak i skojarzone z nawrotem napadów podczas leczenia walproinianem sodu, zwykle zmniejszają się po odstawieniu leku lub zmniejszeniu jego dawki. Takie stany najczęściej występują u pacjentów otrzymujących kilka leków przeciwpadaczkowych (zwłaszcza fenobarbital lub topiramat) lub po nagłym zwiększeniu dawki walproinianu sodu.⁷

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Bardzo często podczas terapii walproinianem występują nudności. Często obserwuje się również wymioty, nieprawidłowości dotyczące dziąseł (głównie hiperplazja dziąseł), zapalenie jamy ustnej, bóle żołądka oraz biegunkę. Niezbyt często może dojść do zapalenia trzustki, które w niektórych przypadkach może zakończyć się zgonem. Jest to poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.⁸

Warto zaznaczyć, że nudności i wymioty często występują u niektórych pacjentów na początku leczenia; objawy te zwykle przemijają po kilku dniach bez konieczności przerywania terapii.⁹

Hepatotoksyczność

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych walproinianu jest uszkodzenie wątroby, które występuje często. Istnieje szczególne ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby u niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza w wieku poniżej 3 lat. Ryzyka te zmniejszają się wraz z wiekiem.¹⁰

Zaburzenia skórne i tkanki podskórnej

Często występującymi działaniami niepożądanymi dotyczącymi skóry są: nadwrażliwość, przemijające i/lub zależne od dawki leku wypadanie włosów oraz zaburzenia paznokci i łożyska paznokcia. Rzadziej obserwuje się obrzęk naczynioruchowy, wysypkę oraz nieprawidłowości dotyczące włosa (takie jak nieprawidłowa struktura włosów, zmiany w kolorze włosów, nieprawidłowy wzrost włosów).¹¹

Z nieznaną częstością mogą wystąpić poważne reakcje skórne, takie jak martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy oraz zespół ciężkiej nadwrażliwości obejmujący w szczególności wysypkę polekową z eozynofilią oraz objawami ogólnymi (DRESS).¹²

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Przy długotrwałym stosowaniu walproinianu może dojść do zmniejszenia gęstości mineralnej kości, osteopenii, osteoporozy oraz złamań. Mechanizm działania Depakine wpływający na metabolizm kostny nie został dotychczas w pełni wyjaśniony.¹³

W rzadkich przypadkach może dojść do układowego tocznia rumieniowatego oraz rabdomiolizy.¹⁴

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W trakcie terapii walproinianem może wystąpić nietrzymanie moczu. Rzadziej dochodzi do powikłań takich jak niewydolność nerek. W przypadkach o nieznanej częstości występowania odnotowano mimowolne oddawanie moczu, śródmiąższowe zapalenie nerek oraz zespół Fanconiego, którego mechanizm powstania nie jest znany.¹⁵

Zaburzenia układu rozrodczego

Walproinian może powodować nieregularne cykle miesiączkowe oraz brak miesiączki. W przypadkach o nieznanej częstości występowania obserwowano niepłodność męską oraz zespół policystycznych jajników.¹⁶

Zaburzenia ogólnoustrojowe

Bardzo często obserwuje się hipotermię oraz obwodowe obrzęki o umiarkowanym nasileniu.¹⁷

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

Walproinian może wpływać na parametry krzepnięcia krwi, powodując zmniejszenie aktywności czynników krzepnięcia (co najmniej jednego) oraz nieprawidłowe wyniki testów krzepnięcia (jak wydłużony czas protrombinowy, wydłużony czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, wydłużony czas trombinowy, wydłużony INR). Opisywano również niedobór biotyny/niedobór biotynidazy.¹⁸

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa stosowania walproinianu u dzieci i młodzieży jest porównywalny z profilem bezpieczeństwa u dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane mogą być cięższe lub występują głównie w tej grupie wiekowej.¹⁹

Na szczególną uwagę zasługują:

• Zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby u niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza poniżej 3 roku życia
• Większe ryzyko zapalenia trzustki u małych dzieci
• Zaburzenia psychiczne, takie jak agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi, nietypowe zachowanie, nadpobudliwość psychomotoryczna i zaburzenia uczenia się, które obserwowane są głównie u dzieci i młodzieży²⁰

Tabela działań niepożądanych walproinianu sodu

Szczególne grupy ryzyka

Leczenie walproinianem wymaga szczególnej ostrożności u następujących grup pacjentów:²¹

• Dzieci poniżej 3 roku życia – szczególnie narażone na uszkodzenie wątroby i zapalenie trzustki
• Dzieci i młodzież – zwiększone ryzyko zaburzeń psychicznych
• Pacjenci przyjmujący jednocześnie inne leki przeciwpadaczkowe – zwiększone ryzyko encefalopatii
• Pacjenci z zaburzeniami cyklu mocznikowego – ryzyko hiperamonemii
• Pacjenci poddawani długotrwałej terapii – ryzyko osteoporozy i zaburzeń hematologicznych

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²²