Dane przedkliniczne o bezpieczeństwie stosowania darunawiru

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa stosowania darunawiru obejmowały szereg eksperymentów na zwierzętach laboratoryjnych, które pozwoliły określić profil bezpieczeństwa leku przed jego zastosowaniem u ludzi. Badania te przeprowadzono zarówno dla monoterapii darunawirem, jak i dla terapii skojarzonej z rytonawirem, przy ekspozycjach na lek porównywalnych z dawkami stosowanymi w leczeniu klinicznym.¹

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnych dawek darunawiru zaobserwowano ograniczone efekty toksyczne u myszy, szczurów i psów. U gryzoni głównymi narządami docelowymi były: układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątroba oraz gruczoł tarczowy. Stwierdzono zmienne, ale ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych ciałek krwi oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji.²

W wątrobie obserwowano zmiany w postaci rozrostu hepatocytów, wakuolizacji i zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych. W tarczycy odnotowano rozrost pęcherzyków tarczycy. Stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u szczurów prowadziło do nieznacznie większego wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu z monoterapią darunawirem. Dodatkowo u samców szczurów zaobserwowano zwiększoną częstość występowania włóknienia wysepek trzustkowych.³

Co istotne, u psów nie wykryto poważnych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano specyficznych narządów docelowych przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach terapeutycznych.⁴

Wpływ na rozrodczość i rozwój

Badania na szczurach wykazały potencjalny wpływ darunawiru na rozrodczość. Zaobserwowano zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków, jednak tylko w przypadku wystąpienia działań toksycznych u samic. W pozostałych przypadkach nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary ani płodność przy dawkach do 1000 mg/kg masy ciała na dobę i przy ekspozycji mniejszej niż 0,5-krotność dawki zalecanej u ludzi.⁵

Przy testowanych dawkach nie zaobserwowano działania teratogennego darunawiru zarówno w monoterapii u szczurów i królików, jak i w skojarzeniu z rytonawirem u myszy. Ekspozycja na lek w tych badaniach była niższa niż ekspozycja zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁶

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego szczurów, darunawir stosowany w monoterapii i w skojarzeniu z rytonawirem powodował przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa w okresie karmienia oraz nieznaczne opóźnienie w otwieraniu oczu i uszu. Dodatkowo w przypadku terapii skojarzonej z rytonawirem, w 15. dniu karmienia obserwowano zmniejszenie odruchu wzdrygnięcia na bodziec akustyczny u mniejszej liczby potomstwa oraz ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Efekty te mogą być związane z ekspozycją potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub toksycznym wpływem na organizm matki.⁷

Po zakończeniu okresu karmienia nie obserwowano zaburzeń u potomstwa, zarówno po stosowaniu darunawiru w monoterapii, jak i w połączeniu z rytonawirem.⁸

Toksyczność u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir w wieku od 23. do 26. dnia życia obserwowano zwiększenie śmiertelności, która u niektórych osobników była związana z wystąpieniem drgawek. Stężenia leku w osoczu, wątrobie i mózgu badane między 5. a 11. dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po podaniu porównywalnych dawek w przeliczeniu na mg/kg masy ciała. Po 23. dniu życia stężenia darunawiru były już porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.⁹

Zwiększone stężenia leku w organizmach młodych szczurów wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leku. W przypadku podawania darunawiru u nieco starszych młodych szczurów – w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia lub w dawce 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia – nie stwierdzono wpływu na śmiertelność, a stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹⁰

Ze względu na niejednoznaczność danych dotyczących stopnia rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹¹

Badania rakotwórczości

Potencjalne działanie rakotwórcze darunawiru badano u myszy i szczurów przez okres do 104 tygodni, podając lek drogą doustną przez zgłębnik. Zastosowano następujące dawki dobowe:

W badaniach rakotwórczości zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego, zarówno u samców jak i samic obu gatunków. Dodatkowo u samców szczurów stwierdzono występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy.¹²

Należy podkreślić, że podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowania jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u badanych zwierząt. Zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni uznaje się za mające niewielkie znaczenie w przypadku ludzi.¹³

Wyjaśnieniem obserwowanych zmian nowotworowych jest fakt, że wielokrotne podawanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy. Są to zjawiska predysponujące do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, ale nie są istotne dla człowieka. Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (mierzone jako AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (u myszy) i 0,7-1 raz (u szczurów) w porównaniu z ekspozycjami obserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁴

Długotrwałe podawanie darunawiru przez 2 lata przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi doprowadziło do zmian w nerkach u myszy i szczurów, odpowiednio w postaci nerczycy i przewlekłej nefropatii postępującej.¹⁵

Badania mutagenności i genotoksyczności

Darunawir został poddany serii badań mających na celu ocenę jego potencjału mutagennego i genotoksycznego, zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo. Testowanie obejmowało:

• Test odwracalnej mutacji bakterii (test Amesa)
• Badanie aberracji chromosomowych ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy przeprowadzony in vivo u myszy

Wyniki tych badań wykazały, że darunawir nie posiada właściwości mutagennych ani genotoksycznych.¹⁶