Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Cyclophosphamide Sandoz 100 mg/ml

Wpływ cyklofosfamidu na płodność, ciążę i laktację

Cyklofosfamid (Cyclophosphamide Sandoz, 100 mg/mL, koncentrat do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji) wykazuje istotny wpływ na płodność, może mieć działanie teratogenne w czasie ciąży oraz przenika do mleka matki. Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjentki i pacjentów o wszystkich aspektach wpływu tego leku na funkcje rozrodcze oraz możliwościach zachowania płodności przed rozpoczęciem terapii.¹

Płodność i funkcje rozrodcze

Cyklofosfamid wywiera znaczący wpływ na funkcje rozrodcze zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Lek zaburza procesy oogenezy i spermatogenezy, co może skutkować bezpłodnością u obu płci. Efekt ten może być przejściowy lub trwały, zależnie od dawki, czasu trwania leczenia i indywidualnych czynników.²

Wpływ na kobiety w wieku rozrodczym

U dziewcząt przyjmujących cyklofosfamid przed okresem dojrzewania płciowego zazwyczaj obserwuje się prawidłowy rozwój drugorzędowych cech płciowych oraz regularne miesiączkowanie po zakończeniu terapii. Pacjentki te zachowują zdolność do zachodzenia w ciążę.³

Należy jednak pamiętać, że dziewczęta leczone cyklofosfamidem z zachowaną czynnością jajników po terapii mają zwiększone ryzyko przedwczesnej menopauzy (zakończenie miesiączkowania przed 40. rokiem życia).⁴

U kobiet leczonych cyklofosfamidem może wystąpić przejściowy lub trwały brak miesiączki.⁵

Wpływ na mężczyzn w wieku rozrodczym

U chłopców leczonych cyklofosfamidem w okresie dojrzewania płciowego oraz u dorosłych mężczyzn może wystąpić oligospermia (zmniejszona liczba plemników) lub azoospermia (brak plemników w nasieniu). Zaburzenia te mogą prowadzić do czasowej lub trwałej niepłodności.⁶

Zachowanie płodności

Przed rozpoczęciem leczenia cyklofosfamidem pacjenci obojga płci powinni zostać poinformowani o możliwości zabezpieczenia swojej płodności poprzez krioprezerwację gamet – komórek jajowych u kobiet lub plemników u mężczyzn.⁷

Antykoncepcja podczas i po leczeniu

Ze względu na potencjalne działanie teratogenne cyklofosfamidu, pacjentki nie powinny zachodzić w ciążę w trakcie leczenia oraz przez okres 12 miesięcy po jego zakończeniu. Podobnie, pacjenci płci męskiej nie powinni płodzić dzieci podczas terapii oraz przez 6 miesięcy po jej zakończeniu.⁸

Kobiety i mężczyźni aktywni seksualnie powinni w tym okresie stosować skuteczne metody antykoncepcji.⁹

Stosowanie w ciąży

Dane dotyczące stosowania cyklofosfamidu w czasie ciąży u ludzi są bardzo ograniczone. Dotychczasowe obserwacje wskazują jednak na potencjalne ryzyko dla płodu, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży.¹⁰

Po ekspozycji na cyklofosfamid w pierwszym trymestrze ciąży odnotowano liczne przypadki ciężkich wad wrodzonych. Potwierdzają to również badania na modelach zwierzęcych, które wykazały działanie teratogenne i toksyczny wpływ na reprodukcję.¹¹

Z uwagi na powyższe dane oraz mechanizm działania cyklofosfamidu, jego stosowanie w okresie ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, nie jest zalecane. W każdym przypadku lekarz powinien dokonać indywidualnej oceny stosunku możliwych korzyści z leczenia wobec potencjalnego ryzyka dla płodu.¹²

Stosowanie podczas karmienia piersią

Cyklofosfamid przenika do mleka kobiecego, co może prowadzić do poważnych działań niepożądanych u karmionego dziecka, takich jak:¹³

• Neutropenia (zmniejszenie liczby neutrofili)
• Trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi)
• Małe stężenie hemoglobiny
• Biegunka

Ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych u niemowląt, stosowanie cyklofosfamidu jest przeciwwskazane w trakcie karmienia piersią.¹⁴

Zalecenia dla lekarza

Lekarz prowadzący terapię cyklofosfamidem powinien:

1. Poinformować pacjentów w wieku rozrodczym o potencjalnym wpływie leku na płodność przed rozpoczęciem leczenia
2. Omówić możliwości zachowania płodności (krioprezerwacja gamet) przed rozpoczęciem terapii
3. Poinstruować pacjentów o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia i po jego zakończeniu (12 miesięcy dla kobiet, 6 miesięcy dla mężczyzn)
4. W przypadku pacjentek w ciąży – przeprowadzić dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka związanego z terapią, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka teratogennego w pierwszym trymestrze
5. Poinformować kobiety karmiące o przeciwwskazaniu do stosowania cyklofosfamidu podczas laktacji