Działania niepożądane leku Cidimus (takrolimus)

Profil działań niepożądanych leku immunosupresyjnego Cidimus (takrolimus) jest często trudny do jednoznacznego ustalenia ze względu na chorobę podstawową oraz jednoczesne stosowanie wielu innych leków przez pacjentów po transplantacji. Większość opisanych poniżej działań niepożądanych ma charakter odwracalny i może ustąpić po zmniejszeniu dawki. Warto zauważyć, że doustne podawanie takrolimusu wiąże się z mniejszą częstością występowania polekowych działań niepożądanych w porównaniu z podaniem dożylnym.¹

Zwiększone ryzyko infekcji i nowotworów

Podobnie jak w przypadku innych silnie działających leków immunosupresyjnych, u pacjentów otrzymujących takrolimus występuje większe ryzyko zakażeń (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pierwotniakowych). Mogą one mieć charakter zarówno miejscowy, jak i uogólniony, a przebieg istniejących infekcji może ulec zaostrzeniu. Szczególną uwagę należy zwrócić na przypadki nefropatii związanej z zakażeniem wirusem BK oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) związanej z zakażeniem wirusem JC, które opisywano u pacjentów leczonych takrolimusem.²

Pacjenci otrzymujący leki immunosupresyjne są również obciążeni zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów złośliwych. W związku z terapią takrolimusem raportowano wystąpienie nowotworów łagodnych i złośliwych, w tym zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z zakażeniem wirusem Epsteina-Barr (EBV) oraz nowotworów skóry.³

Zaburzenia narządowe i układowe

Takrolimus może powodować szereg zaburzeń dotyczących różnych układów i narządów. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich z uwzględnieniem częstości występowania.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Bardzo często obserwuje się stany hiperglikemii, cukrzycę oraz hiperkaliemię. Często występują także: hipomagnezemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipokalcemia, hiponatremia, zatrzymanie płynów, hiperurykemia, zmniejszenie łaknienia, kwasica metaboliczna, hiperlipidemia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia i inne zaburzenia elektrolitowe. Niezbyt często dochodzi do odwodnienia, hipoproteinemii, hiperfosfatemii i hipoglikemii.⁴

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo często dochodzi do zaburzeń czynności nerek. Często występuje niewydolność nerek, ostra niewydolność nerek, skąpomocz, martwica kanalików nerkowych, toksyczna nefropatia, nieprawidłowe wyniki badania moczu oraz objawy dotyczące pęcherza i cewki moczowej. Niezbyt często raportowano bezmocz i zespół hemolityczno-mocznicowy. Bardzo rzadko obserwuje się nefropatię i krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego.⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Do bardzo częstych działań niepożądanych należą biegunka i nudności. Często występują: choroby zapalne przewodu pokarmowego, owrzodzenia i perforacja, krwawienia z przewodu pokarmowego, zapalenie i owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej, wodobrzusze, wymioty, bóle żołądkowo-jelitowe i bóle brzucha, objawy dyspeptyczne, zaparcie, wzdęcie z oddawaniem gazów, wzdęcie i rozdęcie, luźne stolce. Niezbyt często pojawia się niedrożność porażenna jelit, ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, refluks żołądkowo-przełykowy oraz zaburzenia opróżniania żołądka. Rzadko dochodzi do niedrożności przepuszczającej (podniedrożności) jelit i torbieli rzekomej trzustki.⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Bardzo często obserwuje się drżenie i bóle głowy. Często występują: napady drgawkowe, zaburzenia świadomości, parestezje i zaburzenia czucia, neuropatia obwodowa, zawroty głowy, problemy z pisaniem i inne zaburzenia neurologiczne. Niezbyt często dochodzi do śpiączki, krwawień w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, incydentów mózgowo-naczyniowych, porażeń i niedowładów, encefalopatii, zaburzeń mowy i wysławiania się oraz niepamięci. Rzadko pojawia się wzmożone napięcie mięśniowe, a bardzo rzadko miastenia.⁷

Zaburzenia psychiczne

Bardzo często występuje bezsenność. Często pojawiają się: objawy lękowe, splątanie i dezorientacja, depresja, obniżony nastrój, zaburzenia nastroju, koszmary senne, omamy i zaburzenia psychiczne. Niezbyt często dochodzi do zaburzeń psychotycznych.⁸

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Często obserwuje się niedokrwistość, leukopenię, trombocytopenię, leukocytozę i nieprawidłowe wyniki badań krwinek czerwonych. Niezbyt często występują koagulopatie, nieprawidłowe wyniki parametrów krzepnięcia krwi i krwawienia, pancytopenia i neutropenia. Rzadko dochodzi do plamicy zakrzepowej małopłytkowej, hipoprotrombinemii i mikroangiopatii zakrzepowej. Z nieznaną częstością raportowano wybiórczą aplazję czerwonokrwinkową, agranulocytozę i niedokrwistość hemolityczną.⁹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często występują: zastój żółci i żółtaczka, uszkodzenie komórek wątroby i zapalenie wątroby oraz zapalenie dróg żółciowych. Rzadko dochodzi do zakrzepicy tętnicy wątrobowej i zarostowej choroby żył wątrobowych. Bardzo rzadko obserwuje się niewydolność wątroby i zwężenie przewodu żółciowego.¹⁰

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia skórne

U pacjentów otrzymujących takrolimus obserwowano reakcje alergiczne i rzekomoanafilaktyczne. Często występują: świąd, wysypka, łysienie, trądzik i zwiększone pocenie się. Niezbyt często dochodzi do zapalenia skóry i nadwrażliwości na światło. Rzadko obserwuje się toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella), a bardzo rzadko zespół Stevensa-Johnsona.¹¹

Błędy stosowania leku

Obserwowano przypadki błędnego stosowania leku, w tym nieumyślną, niezamierzoną lub nienadzorowaną przez lekarza zmianę produktu leczniczego zawierającego takrolimus o natychmiastowym lub przedłużonym uwalnianiu na inny produkt leczniczy zawierający takrolimus. Zgłaszano kilka przypadków odrzucenia przeszczepionego narządu związanych z takimi błędami (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).¹²

Zestawienie działań niepożądanych według częstości występowania

Raportowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa tel.: +48 22 49 21 301/faks: +48 22 49 21 309/strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹³