Właściwości farmakodynamiczne

Cefuroksym należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, klasyfikowany jako cefalosporyna drugiej generacji (kod ATC: J01DC02). Lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, które zostało szczegółowo udokumentowane w badaniach klinicznych i mikrobiologicznych.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym aksetylu jako prolek ulega hydrolizie przez enzymy esterazy do aktywnej formy antybiotykowej – cefuroksymu. Mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy bakteryjnych ścian komórkowych poprzez wiązanie z białkami wiążącymi penicyliny (PBP). Proces ten prowadzi do przerwania biosyntezy peptydoglikanu, co skutkuje lizą i ostatecznie śmiercią komórki bakteryjnej.²

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą rozwijać oporność na cefuroksym poprzez różne mechanizmy, które występują samodzielnie lub w kombinacji. Do głównych mechanizmów oporności należą:³

• Hydroliza enzymatyczna – bakterie produkują beta-laktamazy, w tym enzymy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) oraz enzymy Amp-C, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych.⁴
• Modyfikacja miejsca docelowego – zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu, co ogranicza jego skuteczność przeciwbakteryjną.⁵
• Bariery przepuszczalności – nieprzepuszczalność błony zewnętrznej u bakterii Gram-ujemnych, która ogranicza dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny.⁶
• Aktywny efluks – bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki, co zmniejsza wewnątrzkomórkowe stężenie antybiotyku.⁷

Istotną obserwacją kliniczną jest fakt, że bakterie oporne na inne cefalosporyny podawane parenteralnie z dużym prawdopodobieństwem wykazują również oporność na cefuroksym. Podobnie, w zależności od mechanizmu oporności, bakterie oporne na penicyliny mogą charakteryzować się obniżoną wrażliwością lub całkowitą opornością na cefuroksym.⁸

Stężenia graniczne cefuroksymu aksetylu

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określiła wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla cefuroksymu, które pozwalają na klasyfikację drobnoustrojów jako wrażliwe (W) lub oporne (O).⁹

Należy zaznaczyć, że stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriacae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, w tym te związane z ESBL i plazmidową AmpC. Zgodnie z przyjętymi kryteriami, niektóre szczepy produkujące beta-laktamazy mogą być klasyfikowane jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji, niezależnie od obecności ESBL. W wielu regionach wykrywanie i identyfikacja ESBL są zalecane lub obowiązkowe dla zapewnienia skutecznego leczenia zakażeń.¹⁰

W przypadku szczepów Staphylococcus spp. o wrażliwości na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie ich wrażliwości na metycylinę, z wyjątkiem ceftazydymu, cefiksymu i ceftibutenu, dla których nie ustalono wartości granicznych i których nie należy stosować w zakażeniach wywołanych przez gronkowce.¹¹

Podobnie, wrażliwość paciorkowców beta-hemolizujących z grup A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe określa się na podstawie ich wrażliwości na penicylinę.¹²

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość występowania nabytej oporności na cefuroksym może się różnić w zależności od lokalizacji geograficznej i czasu. Dlatego istotne jest pozyskiwanie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności budzi wątpliwości co do skuteczności cefuroksymu aksetylu, zaleca się konsultację ze specjalistami, zwłaszcza w kontekście określonych typów zakażeń.¹³

Na podstawie badań in vitro zidentyfikowano trzy kategorie wrażliwości drobnoustrojów na cefuroksym:¹⁴

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę) – wrażliwość ta dotyczy wyłącznie szczepów metycylinowrażliwych, podczas gdy szczepy MRSA (methicillin-resistant Staphylococcus aureus) wykazują oporność na cefuroksym¹⁵
• Streptococcus pyogenes – powszechny patogen wywołujący zakażenia górnych dróg oddechowych, w tym anginy paciorkowcowe¹⁶
• Streptococcus agalactiae – istotny czynnik etiologiczny zakażeń okołoporodowych i noworodkowych¹⁷

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae – patogen odpowiedzialny za różnorodne zakażenia dróg oddechowych¹⁸
• Haemophilus parainfluenzae – związany z zakażeniami dróg oddechowych¹⁹
• Moraxella catarrhalis – częsty patogen w zakażeniach górnych i dolnych dróg oddechowych²⁰

Krętki:

• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme²¹

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae – istotny patogen w zakażeniach dróg oddechowych, coraz częściej obserwuje się szczepy o obniżonej wrażliwości²²

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Enterobacteriaceae – obejmujące:²³
  • Citrobacter freundii – zdolny do nabywania oporności w trakcie leczenia
  • Enterobacter aerogenes i Enterobacter cloacae – charakteryzujące się indukowaną opornością przez derepresję chromosomalnych beta-laktamaz
  • Escherichia coli – najczęstszy patogen w zakażeniach układu moczowego
  • Klebsiella pneumoniae – istotny patogen w zakażeniach układu oddechowego i moczowego
  • Proteus mirabilis i inne gatunki Proteus (z wyjątkiem P. vulgaris)
  • Providencia spp. – patogen oportunistyczny

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp. – patogeny często izolowane z zakażeń mieszanych²⁴
• Propionibacterium spp. – komensale skóry mogące powodować zakażenia oportunistyczne²⁵

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp. – obecne w zakażeniach mieszanych²⁶
• Bacteroides spp. (z wyjątkiem B. fragilis) – niektóre gatunki z rodzaju Bacteroides²⁷

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium – enterokoki wykazują naturalną oporność na cefuroksym²⁸

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp. – bakterie o wrodzonej oporności na wiele antybiotyków²⁹
• Campylobacter spp. – patogeny przewodu pokarmowego naturalnie oporne na cefuroksym³⁰
• Morganella morganii – posiada naturalną oporność³¹
• Proteus vulgaris – w przeciwieństwie do innych gatunków Proteus, P. vulgaris wykazuje naturalną oporność³²
• Pseudomonas aeruginosa – ważny patogen szpitalny o naturalnej oporności na cefuroksym³³
• Serratia marcescens – posiada chromosomalne beta-laktamazy powodujące oporność³⁴

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis – w przeciwieństwie do innych gatunków Bacteroides, B. fragilis wykazuje naturalną oporność na cefuroksym³⁵

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:

• Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe, niewrażliwe na cefuroksym³⁶
• Mycoplasma spp. – pozbawione ściany komórkowej, nie reagują na działanie antybiotyków beta-laktamowych³⁷
• Legionella spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe o naturalnej niewrażliwości na cefuroksym³⁸