Mechanizm działania folinianu wapnia

Folinian wapnia (Calcium Folinate) jest solą wapniową kwasu 5-formylo-4-hydroksyfoliowego. Stanowi czynny metabolit kwasu folinowego i pełni funkcję niezbędnego koenzymu w biosyntezie kwasów nukleinowych podczas terapii cytotoksycznej. Pod względem farmakoterapeutycznym produkt Calcium Folinate Kabi należy do grupy odtrutek stosowanych w leczeniu przeciwnowotworowym (kod ATC: V03AF03).¹

Rola w redukcji toksyczności metotreksatu

Głównym zastosowaniem folinianu wapnia jest zmniejszenie toksyczności oraz neutralizacja działania antagonistów kwasu foliowego, przede wszystkim metotreksatu. Mechanizm tego działania opiera się na kilku procesach:

• Konkurencja o transport błonowy – folinian wapnia i antagoniści kwasu foliowego wykorzystują ten sam przenośnik błonowy, współzawodnicząc w transporcie do komórki
• Stymulacja wypływu antagonistów – prowadzi to do zmniejszenia wewnątrzkomórkowego stężenia antagonistów kwasu foliowego
• Zabezpieczenie komórek – następuje przez wysycenie puli zredukowanego folinianu
• Dostarczenie wcześniej zredukowanego H-4 folinianu – przełamuje to blokadę wywołaną przez antagonistów folinianu

Dzięki tym mechanizmom folinian wapnia stanowi źródło alternatywnej formy koenzymu kwasu foliowego, co pozwala na ominięcie blokady metabolicznej wywołanej przez antagonistów folinianu.²

Modulacja biochemiczna fluoropirymidyn

Folinian wapnia odgrywa istotną rolę w biochemicznej modulacji działania fluoropirymidyn, szczególnie 5-fluorouracylu (5-FU). Proces ten polega na zwiększeniu cytotoksycznego działania 5-FU poprzez następujące mechanizmy:

1. 5-FU hamuje aktywność syntetazy tymidynowej (TS) – enzymu kluczowego w biosyntezie pirymidyny
2. Folinian wapnia zwiększa wewnątrzkomórkową pulę folinianu
3. Zwiększona pula folinianu prowadzi do stabilizacji kompleksu 5-FU-TS
4. Stabilizacja kompleksu nasila hamowanie aktywności syntetazy tymidynowej
5. W rezultacie następuje wzmocnienie cytotoksycznego działania 5-FU

Ta synergistyczna interakcja między folinianem wapnia a 5-fluorouracylem stanowi podstawę wielu schematów chemioterapii stosowanych w leczeniu nowotworów, szczególnie raka jelita grubego.³

Zastosowanie w niedoborach kwasu foliowego

Poza zastosowaniami w onkologii, folinian wapnia jest również wartościowym preparatem w leczeniu i zapobieganiu niedoborom kwasu foliowego. Dożylne podanie folinianu wapnia jest szczególnie zasadne w następujących sytuacjach klinicznych:

• Gdy podanie doustne kwasu foliowego jest niemożliwe
• U pacjentów wymagających całkowitego żywienia pozajelitowego
• W przypadku ciężkich zespołów złego wchłaniania
• W leczeniu niedokrwistości megaloblastycznej związanej z niedoborem kwasu foliowego, gdy podanie doustne jest niemożliwe

W tych sytuacjach folinian wapnia zapewnia bezpośrednie uzupełnienie niedoborów metabolicznie aktywnej formy kwasu foliowego, z pominięciem etapu wchłaniania jelitowego oraz niektórych etapów metabolizmu.⁴

Charakterystyka produktu leczniczego

Produkt Calcium Folinate Kabi jest dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań/do infuzji o stężeniu 10 mg/ml. Każdy ml roztworu zawiera 10 mg kwasu folinowego w postaci wapnia folinianu (Calcii folinas). Preparat jest dostępny w fiolkach o różnych pojemnościach (5 ml, 10 ml, 20 ml, 35 ml, 50 ml lub 100 ml), zawierających odpowiednio 50 mg, 100 mg, 200 mg, 350 mg, 500 mg lub 1000 mg substancji czynnej.⁵

Warto zaznaczyć, że produkt zawiera substancję pomocniczą o znanym działaniu: 3,14 mg/ml do 3,20 mg/ml (0,14 mmol/ml) sodu, co może mieć znaczenie u pacjentów ze schorzeniami wymagającymi kontroli podaży sodu.⁶

Fizycznie roztwór ma postać przezroczystego, żółtawego płynu, wolnego od widocznych cząstek stałych. Charakteryzuje się pH w zakresie 6,5-8,5 oraz osmolalnością 225-325 mOsmol/kg.⁷