Wpływ fingolimodu na płodność, ciążę i laktację

Fingolimod, substancja czynna produktu leczniczego Bonaxon (0,5 mg kapsułki twarde), wymaga szczególnej uwagi w przypadku stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu oraz konieczność stosowania odpowiedniej antykoncepcji. Lekarz musi przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące wpływu tego leku na płodność, ciążę oraz laktację, a także wdrożyć odpowiednie procedury monitorujące.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Fingolimod jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji. Przed rozpoczęciem terapii lekiem Bonaxon konieczne jest wykonanie testu ciążowego, który musi dać wynik negatywny. Lekarz zobowiązany jest poinformować pacjentkę o poważnym ryzyku dla płodu związanym ze stosowaniem fingolimodu.²

Pacjentki w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji nie tylko w trakcie leczenia, ale także przez okres 2 miesięcy po zakończeniu terapii. Wynika to z faktu, że eliminacja fingolimodu z organizmu trwa około 2 miesiące od zaprzestania przyjmowania leku.³

W przypadku planowania ciąży i konieczności przerwania leczenia fingolimodem, lekarz powinien poinformować pacjentkę o możliwym nawrocie aktywności stwardnienia rozsianego po odstawieniu leku.⁴

Wpływ fingolimodu na ciążę

Dane dotyczące stosowania fingolimodu u kobiet w ciąży zebrane po wprowadzeniu produktu do obrotu wskazują na istotne zwiększenie ryzyka wad wrodzonych u płodu. Analiza tych danych sugeruje, że ekspozycja na fingolimod w okresie ciąży wiąże się z dwukrotnie wyższym ryzykiem poważnych wad wrodzonych w porównaniu z odsetkiem obserwowanym w populacji ogólnej, który wynosi 2-3% (według danych EUROCAT).⁵

Najczęściej raportowane wady wrodzone związane z ekspozycją na fingolimod obejmują:

• Wrodzone wady serca – w tym ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej, ubytek w przegrodzie międzykomorowej oraz tetralogia Fallota⁶
• Anomalie rozwojowe nerek⁷
• Anomalie rozwojowe układu mięśniowo-szkieletowego⁸

Nie dysponujemy danymi dotyczącymi wpływu fingolimodu na przebieg porodu. Natomiast badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych wykazały toksyczny wpływ tej substancji na reprodukcję, w tym utratę płodu oraz wady narządów, szczególnie przetrwały pień tętniczy i wadę przegrody komorowej.⁹

Mechanizm teratogennego działania fingolimodu może być związany z faktem, że receptor fosforanu sfingozyny 1 (S1P), na który działa ta substancja, uczestniczy w procesie tworzenia naczyń podczas embriogenezy.¹⁰

W związku z powyższymi danymi, fingolimod jest przeciwwskazany do stosowania w ciąży. Jeżeli pacjentka planuje ciążę, leczenie fingolimodem należy przerwać co najmniej 2 miesiące przed planowanym poczęciem.¹¹

W przypadku, gdy kobieta zajdzie w ciążę podczas leczenia produktem Bonaxon, należy natychmiast przerwać terapię. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o ryzyku szkodliwego wpływu leku na płód oraz zalecić wykonanie badań ultrasonograficznych w celu monitorowania rozwoju płodu.¹²

Fingolimod a karmienie piersią

Badania przedkliniczne wykazały, że fingolimod przenika do mleka zwierząt w okresie laktacji.¹³ Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u niemowląt karmionych mlekiem matki przyjmującej fingolimod, kobiety leczone produktem Bonaxon nie powinny karmić piersią.¹⁴

Wpływ fingolimodu na płodność

Dostępne dane z badań przedklinicznych nie wskazują, aby stosowanie fingolimodu wiązało się ze zwiększonym ryzykiem upośledzenia płodności.¹⁵ Niemniej jednak, ze względu na brak wyczerpujących danych klinicznych w tym zakresie, lekarz powinien zachować ostrożność i poinformować pacjentów planujących posiadanie potomstwa o konieczności odstawienia leku z odpowiednim wyprzedzeniem.

Zalecenia praktyczne dla lekarzy

W świetle przedstawionych danych, lekarz prowadzący leczenie fingolimodem (Bonaxon) powinien:

1. Przed rozpoczęciem terapii u kobiet w wieku rozrodczym wykonać test ciążowy i uzyskać wynik negatywny
2. Poinformować pacjentkę o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia i przez co najmniej 2 miesiące po jego zakończeniu
3. Szczegółowo omówić z pacjentką ryzyko dla płodu związane ze stosowaniem fingolimodu
4. Zalecić przerwanie leczenia co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą
5. W przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia – natychmiast przerwać terapię i skierować pacjentkę na badania ultrasonograficzne
6. Poinformować pacjentki o przeciwwskazaniu do karmienia piersią podczas leczenia fingolimodem
7. Zapoznać się z Pakietem Informacji dla Lekarza dotyczącym stosowania fingolimodu i wdrożyć zawarte w nim procedury

Należy pamiętać, że możliwe jest wystąpienie nawrotu aktywności choroby podstawowej (stwardnienia rozsianego) po odstawieniu fingolimodu z powodu planowania ciąży, o czym pacjentka powinna być poinformowana.¹⁶