Działania niepożądane
Aripsan 15 mg
Profil bezpieczeństwa arypiprazolu, substancji czynnej leku Aripsan, został szczegółowo oceniony w badaniach klinicznych oraz w obserwacjach po wprowadzeniu do obrotu. Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi (>3%) są akatyzja i nudności. W badaniach kontrolowanych placebo, częstość występowania objawów pozapiramidowych (EPS) u pacjentów ze schizofrenią wynosiła 19% dla arypiprazolu i 13,1% dla placebo, natomiast u pacjentów z epizodami maniakalnymi w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I EPS występowały u 23,5% leczonych arypiprazolem i 53,3% leczonych haloperydolem. Akatyzja u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi występowała u 12,1% osób leczonych arypiprazolem, a u pacjentów ze schizofrenią u 6,2%. W populacji młodzieży (13-17 lat) częstość działań niepożądanych była zbliżona do dorosłych, z wyjątkiem wyższej częstości senności, zaburzeń pozapiramidowych i akatyzji (odpowiednio ≥10% i do 16%). Średnie przyrosty masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym wynosiły 2,4 kg po 12 tygodniach i 5,8 kg po 30 tygodniach leczenia arypiprazolem.
Działania niepożądane leku Aripsan (arypiprazol)
Profil bezpieczeństwa leku Aripsan, zawierającego arypiprazol, został dokładnie zbadany w kontrolowanych badaniach klinicznych oraz w obserwacjach po wprowadzeniu produktu do obrotu. Szczegółowa analiza działań niepożądanych jest kluczowa dla prawidłowego prowadzenia terapii i minimalizacji ryzyka wystąpienia poważnych komplikacji zdrowotnych podczas leczenia.1
Podsumowanie profilu bezpieczeństwa
Na podstawie wyników kontrolowanych badań z placebo, najczęściej odnotowywanymi działaniami niepożądanymi podczas terapii arypiprazolem są akatyzja i nudności. Objawy te występują u ponad 3% pacjentów otrzymujących doustną postać leku.2
Częstotliwość występowania działań niepożądanych
Analizując dane kliniczne, działania niepożądane klasyfikowane są według następującej konwencji częstości:3
- Często: występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów
- Niezbyt często: występujące u ≥1/1000 do <1/100 pacjentów
- Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych
Za istotne klinicznie uznano działania niepożądane, które występowały częściej niż w przypadku placebo (≥1/100) lub zostały zakwalifikowane jako potencjalnie istotne działania niepożądane.4
Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych
Objawy pozapiramidowe (EPS)
Schizofrenia: W długookresowym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu, objawy pozapiramidowe występowały rzadziej u pacjentów leczonych arypiprazolem (25,8%) w porównaniu do pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). Objawy te obejmowały parkinsonizm, akatyzję, dystonię i dyskinezę. W 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, częstość występowania EPS wynosiła 19% dla pacjentów leczonych arypiprazolem i 13,1% dla pacjentów otrzymujących placebo.5
Epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I: W 12-tygodniowym badaniu kontrolowanym objawy pozapiramidowe stwierdzano u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W innym 12-tygodniowym badaniu EPS występowały u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 17,6% pacjentów leczonych litem.6
Akatyzja
W kontrolowanych badaniach z placebo, akatyzja u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi występowała u 12,1% osób leczonych arypiprazolem w porównaniu do 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią, ten objaw stwierdzano u 6,2% osób w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.7
Dystonia
Dystonia jako efekt klasy terapeutycznej charakteryzuje się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, które mogą występować szczególnie u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Objawami dystonii są: skurcze mięśni szyi (czasami postępujące do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Objawy te występują częściej przy stosowaniu wyższych dawek leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji. Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.8
Hiperprolaktynemia
Podczas badań klinicznych w zatwierdzonych wskazaniach i po wprowadzeniu produktu do obrotu, podczas stosowania arypiprazolu obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy.9
Inne istotne działania niepożądane
Do istotnych działań niepożądanych związanych z leczeniem przeciwpsychotycznym, notowanych również podczas stosowania arypiprazolu, należą:10
- Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS)
- Późne dyskinezy
- Napady drgawek
- Działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego
- Zwiększona śmiertelność u pacjentów w podeszłym wieku z demencją
- Hiperglikemia i cukrzyca
Szczególne grupy pacjentów
Dzieci i młodzież
Schizofrenia u młodzieży w wieku 15 lat i starszej: W krótkoterminowym badaniu z kontrolą placebo z udziałem 302 nastolatków (13-17 lat) chorych na schizofrenię, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u nastolatków:11
- Bardzo często (≥1/10): senność/sedacja, zaburzenia pozapiramidowe
- Często (≥1/100, <1/10): suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne
Warto odnotować, że w populacji młodzieży ze schizofrenią, otrzymującej dawki arypiprazolu od 5 do 30 mg przez okres do 72 miesięcy, częstość występowania małych stężeń prolaktyny w surowicy u pacjentek (<3 ng/ml) i u pacjentów (<2 ng/ml) wynosiła odpowiednio 25,6% i 45,0%.12
Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u młodzieży w wieku 13 lat i starszej: Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych:13
- Bardzo często (≥1/10): senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%), zmęczenie (11,8%)
- Często (≥1/100 do <1/10): ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni, dyskineza
Zaburzenia pozapiramidowe i akatyzja wykazywały zależność od dawki: zaburzenia pozapiramidowe występowały z częstością 9,1% dla dawki 10 mg, 28,8% dla dawki 30 mg i 1,7% dla placebo; akatyzja występowała z częstością 12,1% dla dawki 10 mg, 20,3% dla dawki 30 mg i 1,7% dla placebo.14
Średnie zmiany masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I po 12. oraz 30. tygodniu leczenia wynosiły odpowiednio dla arypiprazolu 2,4 kg oraz 5,8 kg, a dla placebo 0,2 kg oraz 2,3 kg.15
W populacji dzieci i młodzieży senność oraz zmęczenie obserwowano częściej u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym w porównaniu do pacjentów ze schizofrenią.16
Obserwacje po wprowadzeniu do obrotu
Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano szereg działań niepożądanych o nieznanej częstości występowania (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Obejmują one:17
- Zaburzenia krwi i układu chłonnego: leukopenia, neutropenia, trombocytopenia
- Zaburzenia układu immunologicznego: reakcje alergiczne (np. reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy, w tym obrzmienie języka, obrzęk języka, obrzęk twarzy, świąd lub pokrzywka)
- Zaburzenia endokrynologiczne: hiperglikemia, cukrzyca, kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy, hiperosmotyczna śpiączka cukrzycowa
- Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: zwiększenie masy ciała, zmniejszenie masy ciała, anoreksja, hiponatremia
- Zaburzenia psychiczne: nadmierne pobudzenie, nerwowość, patologiczne uzależnienie od hazardu, próby samobójcze, myśli samobójcze i dokonane samobójstwa
- Zaburzenia układu nerwowego: zaburzenia mowy, złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS), drgawki typu grand mal, zespół serotoninowy
- Zaburzenia oka: napad przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych, światłowstręt (fotofobia)
Obserwowano również poważne zaburzenia kardiologiczne:18
- Wydłużenie odstępu QT
- Komorowe zaburzenia rytmu
- Nagła niewyjaśniona śmierć
- Zatrzymanie akcji serca
- Torsades de pointes
- Bradykardia
W zakresie zaburzeń naczyniowych odnotowano:19
- Omdlenia
- Nadciśnienie tętnicze
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (w tym zator płucny i zakrzepica żył głębokich)
Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych
| Klasyfikacja układów i narządów | Często (≥1/100 do <1/10) | Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|
| Zaburzenia krwi i układu chłonnego | – | – | Leukopenia, neutropenia, trombocytopenia |
| Zaburzenia układu immunologicznego | – | – | Reakcje alergiczne (reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy, świąd, pokrzywka) |
| Zaburzenia endokrynologiczne | – | Hiperprolaktynemia | Hiperglikemia, cukrzyca, kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy, hiperosmotyczna śpiączka cukrzycowa |
| Zaburzenia metabolizmu i odżywiania | – | – | Zwiększenie/zmniejszenie masy ciała, anoreksja, hiponatremia |
| Zaburzenia psychiczne | Niepokój zwłaszcza ruchowy, bezsenność, lęk | Depresja | Agresja, nadmierne pobudzenie, nerwowość, patologiczne uzależnienie od hazardu, próby samobójcze, myśli samobójcze i dokonane samobójstwa |
| Zaburzenia układu nerwowego | Zaburzenia pozapiramidowe, akatyzja, drżenie, zawroty głowy, senność, uspokojenie, bóle głowy | – | Zaburzenia mowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, drgawki typu grand mal, zespół serotoninowy |
| Zaburzenia oka | Nieostre widzenie | Podwójne widzenie | Napad przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych, światłowstręt |
| Zaburzenia serca | – | Tachykardia | Wydłużenie odstępu QT, komorowe zaburzenia rytmu, nagła niewyjaśniona śmierć, zatrzymanie akcji serca, torsades de pointes, bradykardia |
| Zaburzenia naczyniowe | – | Ortostatyczne spadki ciśnienia krwi | Omdlenia, nadciśnienie tętnicze, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa |
| Zaburzenia układu oddechowego | – | Czkawka | Skurcz części ustnej gardła, skurcz krtani, zachłystowe zapalenie płuc |
| Zaburzenia żołądka i jelit | Niestrawność, wymioty, nudności, zaparcia, zwiększone wydzielanie śliny | – | Zapalenie trzustki, dysfagia, dyskomfort w obrębie jamy brzusznej, dyskomfort w obrębie żołądka, biegunka |
| Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych | – | – | Niewydolność wątroby, żółtaczka, zapalenie wątroby, zwiększona aktywność enzymów wątrobowych |
| Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej | – | – | Wysypka, reakcje fotoalergiczne, łysienie, nadmierne pocenie się |
| Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe | – | – | Rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomioliza), bóle mięśniowe, sztywność |
| Zaburzenia nerek i dróg moczowych | – | – | Nietrzymanie moczu, zatrzymanie moczu |
| Ciąża, połóg i okres okołoporodowy | – | – | Noworodkowy zespół odstawienny |
| Zaburzenia układu rozrodczego i piersi | – | – | Priapizm |
| Zaburzenia ogólne | Zmęczenie | – | Zaburzenia regulacji temperatury ciała (hipotermia, gorączka), bóle w klatce piersiowej, obrzęk obwodowy |
| Badania diagnostyczne | – | – | Zwiększona aktywność fosfokinazy kreatynowej, zwiększenie stężenia glukozy we krwi, wahania stężenia glukozy we krwi, zwiększenie stężenia glikozylowanej hemoglobiny |
Badania diagnostyczne i parametry laboratoryjne
Porównanie arypiprazolu z placebo pod względem odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie istotne zmiany rutynowych parametrów laboratoryjnych i lipidowych, nie wykazało medycznie istotnych różnic. Ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.20
Zgłaszanie działań niepożądanych
Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.21
Al. Jerozolimskie 181 C, 02-222 Warszawa
Tel.: +48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.22
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje leku
- Profil bezpieczeństwa leku
- Przeciwwskazania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Skład i postać leku
- Specjalne ostrzeżenia
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania