Właściwości farmakodynamiczne
Amotaks 500 mg/5 ml

Właściwości farmakodynamiczne

Amoksycylina należy do grupy farmakoterapeutycznej penicylin o szerokim spektrum działania, oznaczonej kodem ATC: J01CA04. Jest to półsyntetyczna penicylina należąca do antybiotyków beta-laktamowych, która wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina hamuje aktywność jednego lub więcej enzymów w szlaku biosyntezy bakteryjnego peptydoglikanu. Enzymy te są często określane jako białka wiążące penicylinę (PBP – ang. penicillin-binding proteins). Peptydoglikan stanowi integralny strukturalny składnik ściany komórkowej bakterii, a zahamowanie jego syntezy prowadzi do osłabienia ściany komórkowej. W konsekwencji dochodzi zazwyczaj do lizy komórki i śmierci bakterii.²

Należy jednak zauważyć, że amoksycylina podlega rozkładowi przez beta-laktamazy wytwarzane przez bakterie oporne. Z tego powodu zakres działania samej amoksycyliny nie obejmuje organizmów, które wytwarzają te enzymy.³

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Głównym wyznacznikiem skuteczności amoksycyliny jest czas, w którym jej stężenie utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (T>MIC) dla danego patogenu.⁴

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą wykazywać oporność na amoksycylinę poprzez następujące mechanizmy:⁵

• Unieczynnienie przez beta-laktamazy bakteryjne – enzymy produkowane przez bakterie, które hydrolizują pierścień beta-laktamowy antybiotyku, unieczyniając go
• Zmiana struktury białek PBP – modyfikacja docelowego miejsca działania antybiotyku, co prowadzi do zmniejszenia powinowactwa leku przeciwbakteryjnego
• Nieprzepuszczalność błony komórkowej bakterii – uniemożliwiająca penetrację antybiotyku do wnętrza komórki
• Mechanizmy pompy wyrzutowej – aktywne usuwanie antybiotyku z wnętrza komórki bakteryjnej

Dwa ostatnie mechanizmy są szczególnie istotne w przypadku bakterii Gram-ujemnych, gdzie mogą wywoływać oporność lub przyczyniać się do jej wystąpienia.⁶

Wartości graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) określił wartości graniczne MIC (minimalnego stężenia hamującego) dla amoksycyliny w wersji 5.0.⁷

Przypisy do tabeli wartości granicznych MIC:⁸

1. Dzikie szczepy Enterobacteriaceae klasyfikowane są jako wrażliwe na aminopenicyliny. W niektórych krajach dzikie izolaty E. coli i P. mirabilis klasyfikuje się jako średniowrażliwe, stosując wartości graniczne MIC S ≤0,5 mg/l.
2. Większość gronkowców wytwarza penicylinazy, co warunkuje ich oporność na amoksycylinę. Szczepy oporne na metycylinę są, z nielicznymi wyjątkami, oporne na wszystkie antybiotyki beta-laktamowe.
3. O wrażliwości Enterococcus spp. na amoksycylinę wnioskuje się na podstawie wrażliwości na ampicylinę.
4. O wrażliwości paciorkowców z grup A, B, C i G na penicyliny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na benzylopenicylinę.
5. Wartości graniczne dla Streptococcus pneumoniae odnoszą się jedynie do szczepów nie-meningokokowych. W zakażeniach szczepami klasyfikowanymi jako średniowrażliwe na ampicylinę należy unikać leczenia doustnymi postaciami amoksycyliny.
6. Wartości graniczne dla Haemophilus influenzae wyznaczono na podstawie podawania dożylnego. Szczepy wytwarzające beta-laktamazy należy uznawać za oporne.
7. Bakterie Moraxella catarrhalis wytwarzające beta-laktamazy należy uznawać za oporne.
8. O wrażliwości bakterii beztlenowych na amoksycylinę wnioskuje się na podstawie wrażliwości na benzylopenicylinę.
9. Wartości graniczne dla Helicobacter pylori wyznaczono na podstawie epidemiologicznych wartości granicznych (ECOFF), rozróżniających szczepy dzikie od szczepów ze zmniejszoną wrażliwością.
10. Wartości graniczne niezależne od gatunku wyznaczono na podstawie dawek co najmniej 0,5 g amoksycyliny podawanych 3 lub 4 razy na dobę (1,5 do 2 g na dobę).

Częstość występowania oporności

Należy podkreślić, że częstość występowania oporności wybranych gatunków bakterii może zmieniać się w czasie oraz różnić w zależności od regionu geograficznego. Z tego powodu, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń, konieczne jest odniesienie się do lokalnych danych dotyczących oporności. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności podważa skuteczność amoksycyliny w leczeniu niektórych typów zakażeń, wskazane jest zasięgnięcie opinii specjalistycznej.⁹

Wrażliwość drobnoustrojów na amoksycylinę in vitro

Drobnoustroje można podzielić na kategorie w zależności od ich wrażliwości na amoksycylinę:¹⁰

Gatunki zwykle wrażliwe:

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis
• Paciorkowce beta-hemolizujące (grupy A, B, C i G)
• Listeria monocytogenes

Gatunki, u których może wystąpić problem oporności nabytej:

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹¹

• Escherichia coli
• Haemophilus influenzae
• Helicobacter pylori
• Proteus mirabilis
• Salmonella typhi
• Salmonella paratyphi
• Pasteurella multocida

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹²

• Gronkowce koagulazo-ujemne
• Staphylococcus aureus
• Streptococcus pneumoniae
• Paciorkowce zieleniące

Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹³

• Clostridium spp.

Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:¹⁴

• Fusobacterium spp.

Inne:¹⁵

• Borrelia burgdorferi

Drobnoustroje z opornością naturalną:

Pewne mikroorganizmy wykazują naturalną oporność na amoksycylinę, co oznacza, że antybiotyk ten nie powinien być stosowany w leczeniu zakażeń wywołanych przez te drobnoustroje.¹⁶

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Enterococcus faecium
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Acinetobacter spp., Enterobacter spp., Klebsiella spp., Pseudomonas spp.
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne: Bacteroides spp. (wiele szczepów Bacteroides fragilis jest opornych)
• Inne: Chlamydia spp., Mycoplasma spp., Legionella spp.

Warto zaznaczyć, że niemal wszystkie szczepy S. aureus są oporne na amoksycylinę ze względu na wytwarzanie penicylinaz. Dodatkowo, wszystkie szczepy oporne na metycylinę wykazują także oporność na amoksycylinę.¹⁷