Działania niepożądane
Aknenormin 10 mg 10 mg

Działania niepożądane leku Aknenormin

Izotretynoina, substancja czynna produktu leczniczego Aknenormin, może powodować szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi zarówno ze strony lekarza, jak i pacjenta. Istotne jest, aby personel medyczny był świadomy wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z terapią oraz właściwie monitorował pacjentów podczas leczenia.¹

Reakcje skórne i pielęgnacja

Pacjentom należy zalecić stosowanie maści nawilżających lub kremów nawilżających oraz balsamów do ust od początku terapii izotretynoiną, ze względu na typowe działanie wysuszające lek na skórę i błony śluzowe.² W przypadku wystąpienia podejrzenia ciężkiej reakcji skórnej, leczenie izotretynoiną powinno zostać natychmiast przerwane.³

Zaburzenia okulistyczne

Stosowanie izotretynoiny może powodować szereg zaburzeń ze strony narządu wzroku. Do najczęstszych należą: zespół suchego oka, zmętnienie rogówki, niedowidzenie w ciemnościach i zapalenie rogówki. Większość tych objawów ustępuje po przerwaniu leczenia, jednak notowano przypadki suchości oka utrzymującej się po zakończeniu terapii.⁴

W przypadku zespołu suchego oka zaleca się stosowanie maści nawilżającej do oczu lub produktów zastępujących łzy. U pacjentów noszących soczewki kontaktowe może wystąpić nietolerancja, co powoduje konieczność noszenia okularów podczas leczenia.⁵

Szczególnie niebezpiecznym objawem jest niedowidzenie w ciemnościach, które może pojawić się nagle. Pacjentów z zaburzeniami widzenia należy niezwłocznie skierować do okulisty. W takich przypadkach może być konieczne przerwanie stosowania izotretynoiny.⁶

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

U pacjentów przyjmujących izotretynoinę opisywano występowanie bólów mięśni, bólów stawów oraz zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej (CPK) w surowicy krwi. Problem ten dotyczy szczególnie osób wykonujących intensywny wysiłek fizyczny.⁷

Znaczny wzrost wartości CPK może być objawem rabdomiolizy – poważnego stanu chorobowego związanego z rozpadem mięśni prążkowanych. Aknenormin działa synergistycznie na CPK, co oznacza, że pacjenci intensywnie uprawiający sport powinni być szczególnie świadomi ryzyka rabdomiolizy.⁸

Objawy ostrzegawcze rabdomiolizy to:

• bóle mięśni
• ciemny mocz
• osłabienie

Zaleca się unikanie intensywnego uprawiania sportu w czasie przyjmowania produktu leczniczego Aknenormin, w celu zmniejszenia ryzyka niekorzystnego wpływu leku na mięśnie.⁹

Produkt leczniczy powinien być przepisywany z zachowaniem ostrożności pacjentom jednocześnie przyjmującym leki o działaniu miotoksycznym, takie jak:

• inhibitory reduktazy HMG-CoA (statyny)
• kortykosteroidy
• kolchicyna
• penicylamina

Podobne środki ostrożności dotyczą pacjentów nadużywających alkoholu.¹⁰

U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem niekorzystnego wpływu na mięśnie należy regularnie badać wartości CPK przy rutynowych analizach krwi. W przypadku znacznego wzrostu CPK należy zaprzestać terapii Aknenorminem.¹¹

Podczas długotrwałego stosowania izotretynoiny w bardzo dużych dawkach w leczeniu zaburzeń rogowacenia obserwowano zmiany kostne, w tym:

• przedwczesne zarastanie chrząstek nasadowych
• przerost kości
• zwapnienia w ścięgnach i więzadłach

Należy jednak zaznaczyć, że w tych przypadkach stosowano znacznie większe dawki, dłuższe cykle leczenia i większe dawki skumulowane w porównaniu do standardowej terapii trądziku.¹²

Łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe

W trakcie terapii izotretynoiną opisywano przypadki łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego („rzekomy guz mózgu”), zwłaszcza u pacjentów jednocześnie przyjmujących tetracykliny.¹³ Z tego powodu stosowanie izotretynoiny jednocześnie z tetracyklinami jest przeciwwskazane.¹⁴

Objawy przedmiotowe i podmiotowe łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego to:

• ból głowy
• nudności i wymioty
• zaburzenia widzenia
• obrzęk tarczy nerwu wzrokowego

Pacjenci, u których pojawia się łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, muszą natychmiast zaprzestać stosowania izotretynoiny.¹⁵

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas terapii izotretynoiną należy regularnie kontrolować aktywność enzymów wątrobowych: przed leczeniem, 1 miesiąc po rozpoczęciu leczenia, a następnie w odstępach 3-miesięcznych, o ile nie będzie konieczne częstsze ich kontrolowanie.¹⁶

Obserwowano przejściowe i odwracalne zwiększenie aktywności aminotransferaz. W wielu przypadkach wartości te mieściły się w zakresie prawidłowych wartości i podczas leczenia powracały do stanu początkowego. Jeżeli dojdzie do przewlekłego i klinicznie istotnego zwiększenia aktywności aminotransferaz, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub zaprzestanie stosowania izotretynoiny.¹⁷

Niewydolność nerek

Zaburzenia czynności nerek i niewydolność nerek nie mają wpływu na właściwości farmakokinetyczne izotretynoiny. Dlatego lek ten można podawać pacjentom z niewydolnością nerek. Zaleca się jednak rozpoczynanie leczenia od mniejszej dawki i stopniowe zwiększanie jej do maksymalnej tolerowanej dawki.¹⁸

Metabolizm lipidów

Podczas terapii izotretynoiną należy regularnie kontrolować stężenia lipidów (na czczo): przed leczeniem, 1 miesiąc po rozpoczęciu leczenia, a następnie w odstępach 3-miesięcznych, o ile nie będzie konieczne częstsze ich kontrolowanie.¹⁹

Zwiększone stężenia lipidów powracają na ogół do wartości prawidłowych po zmniejszeniu dawki lub zakończeniu terapii oraz po zmianie diety.²⁰

Stosowanie izotretynoiny wiązało się ze zwiększeniem stężeń triglicerydów w osoczu. Należy przerwać leczenie izotretynoiną, jeżeli nie udaje się uzyskać możliwego do przyjęcia stężenia triglicerydów w osoczu albo kiedy występują objawy zapalenia trzustki.²¹

Stężenia triglicerydów przekraczające 800 mg/dl lub 9 mmol/l mogą być związane z wystąpieniem ostrego zapalenia trzustki, które może prowadzić do zgonu.²²

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Opisywano związek pomiędzy stosowaniem izotretynoiny a wystąpieniem zapalnych chorób jelit (w tym choroby Leśniowskiego-Crohna) u pacjentów bez zaburzeń jelitowych w wywiadzie. W razie wystąpienia ciężkiej biegunki (niekiedy z krwią) należy natychmiast zaprzestać leczenia izotretynoiną.²³

Reakcje alergiczne

Opisywano rzadkie przypadki reakcji anafilaktycznych, w niektórych przypadkach po wcześniejszym miejscowym stosowaniu retynoidów. Niezbyt często zgłaszano reakcje alergiczne ze strony skóry.²⁴

Donoszono o ciężkich przypadkach alergicznego zapalenia naczyń, często z plamicą (siniaki i czerwone plamy) na kończynach oraz z innymi objawami niedotyczącymi skóry. W razie wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych należy przerwać leczenie i starannie obserwować pacjenta.²⁵

Pacjenci z grupy dużego ryzyka

U pacjentów z określonymi czynnikami ryzyka leczonych izotretynoiną może być konieczne częstsze kontrolowanie parametrów laboratoryjnych. Do tej grupy należą osoby z:

• cukrzycą
• otyłością
• alkoholizmem
• zaburzeniami metabolizmu lipidów

U takich pacjentów konieczne może być częstsze kontrolowanie stężeń lipidów i/lub stężenia glukozy we krwi.²⁶

Opisywano zwiększone stężenia glukozy we krwi na czczo oraz rozpoznano nowe przypadki cukrzycy w czasie leczenia izotretynoiną.²⁷

Interakcje lekowe

Ze względu na ryzyko hiperwitaminozy A, pacjentom nie wolno jednocześnie przyjmować produktów leczniczych zawierających witaminę A podczas terapii izotretynoiną.²⁸

Jak wspomniano wcześniej, opisywano przypadki łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego podczas jednoczesnego stosowania izotretynoiny i tetracyklin. Dlatego należy unikać takiego połączenia leków.²⁹

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

Podczas leczenia izotretynoiną u niektórych pacjentów występowało osłabienie widzenia w nocy, które w rzadkich przypadkach nie ustępowało po zakończeniu leczenia. Ponieważ zaburzenie to u niektórych pacjentów pojawiało się nagle, należy zwracać szczególną uwagę na ten objaw.³⁰

Pacjenci powinni zostać poinformowani o możliwości wystąpienia takich zaburzeń i ostrzeżeni, aby zachowali szczególną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania maszyn, zwłaszcza w warunkach nocnych.³¹

Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Stosowanie izotretynoiny w okresie ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję nieprzerwanie przez 1 miesiąc przed rozpoczęciem leczenia, przez cały okres leczenia i do 1 miesiąca po zakończeniu leczenia.³²

Należy stosować co najmniej jedną wysoce skuteczną metodę antykoncepcji (formę niezależną od użytkownika) lub dwie uzupełniające się formy antykoncepcji zależne od użytkownika.³³

Istnieje duże ryzyko wystąpienia bardzo ciężkich i poważnych wad rozwojowych płodu, jeżeli pacjentka zajdzie w ciążę w miesiącu poprzedzającym leczenie, w trakcie leczenia lub w miesiącu po zakończeniu terapii Aknenorminem.³⁴

Do wad wrodzonych związanych z ekspozycją na izotretynoinę należą:

• wady ośrodkowego układu nerwowego (wodogłowie, wady/nieprawidłowości móżdżku, małogłowie)
• deformacje twarzy
• rozszczep podniebienia
• wady ucha zewnętrznego (brak ucha zewnętrznego, małe zewnętrzne przewody słuchowe lub ich brak)
• wady oka (małoocze)
• wady układu sercowo-naczyniowego (wady stożka i pnia, takie jak tetralogia Fallota, przełożenie dużych naczyń, defekty przegrody)
• nieprawidłowości grasicy i przytarczyc

Ponadto, u kobiet przyjmujących izotretynoinę w ciąży częściej występują poronienia samoistne.³⁵

Jeżeli podczas leczenia izotretynoiną kobieta zajdzie w ciążę, leczenie musi być natychmiast przerwane. Pacjentkę należy skierować do lekarza specjalizującego się w dziedzinie teratologii w celu wykonania badań i uzyskania porady.³⁶

Stosowanie izotretynoiny w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko działań niepożądanych u matki i dziecka. Izotretynoina jest związkiem bardzo lipofilnym, dlatego jest bardzo prawdopodobne, że przenika do mleka kobiecego.³⁷

Tabela działań niepożądanych leku Aknenormin

Częstość występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10000).