Zapalenie nagłośni
Epidemiologia
Zapalenie nagłośni (epiglottitis) to potencjalnie zagrażająca życiu infekcja, której epidemiologia uległa istotnym zmianom po wprowadzeniu szczepionki przeciwko Haemophilus influenzae typu B (Hib). Obecnie choroba ta występuje rzadko, z częstością około 1-4 przypadków na 100 000 osób w populacji ogólnej, a u dorosłych utrzymuje się na poziomie około 1 przypadku na 100 000 rocznie. Wprowadzenie szczepień Hib spowodowało dramatyczny spadek zachorowań u dzieci (np. w Danii z 4,9 do 0,02/100 000 rocznie), a średni wiek chorych dzieci wzrósł z 3,5 do 14,6 lat. Obecnie dominują przypadki u dorosłych, zwłaszcza mężczyzn w wieku 40-50 lat, z przewagą zachorowań u mężczyzn (stosunek 3:1). Zmieniło się także spektrum patogenów – najczęściej izolowane są gatunki Streptococcus (w tym S. pneumoniae) i Staphylococcus aureus, a H. influenzae typu B ustąpił miejsca szczepom nietypowalnym. Czynniki ryzyka obejmują m.in. palenie tytoniu, cukrzycę, immunosupresję oraz POChP (z RR 1,76; 95% CI: 1,15-2,70), szczególnie u mężczyzn w wieku 40-64 lat.
- Epidemiologia zapalenia nagłośni
- Częstotliwość występowania i zmiany trendów
- Wpływ szczepień przeciwko Hib
- Zmiany demograficzne dotyczące zapalenia nagłośni
- Zmiany w etiologii zapalenia nagłośni
- Różnice geograficzne i sezonowe
- Trendy i obserwacje najnowsze
- Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
- Śmiertelność i powikłania
- Nadzór nad zapaleniem nagłośni
Epidemiologia zapalenia nagłośni
Zapalenie nagłośni (epiglottitis) to potencjalnie zagrażająca życiu infekcja struktur nagłośniowych, która może prowadzić do nagłej, śmiertelnej niedrożności dróg oddechowych. Epidemiologia tej choroby uległa znaczącej zmianie w ciągu ostatnich dekad, głównie za sprawą wprowadzenia szczepionki przeciwko Haemophilus influenzae typu B (Hib).12
Częstotliwość występowania i zmiany trendów
Zapalenie nagłośni jest obecnie rzadką chorobą, dotykającą około 1-4 przypadków na 100 000 osób w populacji ogólnej.1 W Stanach Zjednoczonych roczna częstość występowania utrzymuje się na stałym poziomie około 1 przypadku na 100 000 osób dorosłych.1 Częstość występowania tej choroby uległa jednak dramatycznej zmianie po wprowadzeniu powszechnych szczepień przeciwko Hib.23
Historycznie zapalenie nagłośni było uznawane głównie za chorobę dzieci, szczególnie w wieku 2-4 lat. Jednak obecnie, po wprowadzeniu szczepionki Hib, choroba ta występuje częściej u dorosłych.12 Stosunek przypadków dzieci do dorosłych zmienił się z 2,6:1 w 1980 roku do 0,4:1 w 1993 roku, co wskazuje na dramatyczny spadek występowania u dzieci.12
Wpływ szczepień przeciwko Hib
Wprowadzenie szczepionki przeciwko Haemophilus influenzae typu B (Hib) w 1985 roku (w niektórych krajach, jak Wielka Brytania, dopiero w 1992 roku) doprowadziło do znaczącego spadku częstości występowania zapalenia nagłośni u dzieci.11 Przed wprowadzeniem szczepionki, Hib był odpowiedzialny za 75-90% przypadków zapalenia nagłośni u dzieci.1
Badania przeprowadzone w różnych krajach potwierdzają efektywność szczepień przeciwko Hib:
- W Danii średnia krajowa częstość występowania zapalenia nagłośni u dzieci wynosiła 4,9 przypadków na 100 000 osób rocznie w dekadzie przed wprowadzeniem szczepień Hib. Po wprowadzeniu powszechnych szczepień w latach 1996-2005, częstość ta spadła do zaledwie 0,02 przypadków na 100 000 osób rocznie.34
- W Szwecji, przed wprowadzeniem szczepień (1987-1989), częstość występowania choroby wynosiła 14,7 na 100 000 osób rocznie u dzieci w wieku 0-4 lat. Po wdrożeniu programu szczepień w latach 1992-1993 odnotowano znaczący spadek przypadków.3
- W Stanach Zjednoczonych częstość występowania zapalenia nagłośni u dzieci spadła z 3,47-6 przypadków na 100 000 rocznie do 0,3-0,7 przypadków na 100 000 rocznie po wprowadzeniu szczepień.56
Szacuje się, że wprowadzenie szczepionki Hib zmniejszyło częstość występowania zapalenia nagłośni i innych inwazyjnych chorób wywołanych przez H. influenzae typu B o około 90-99%.75
Zmiany demograficzne dotyczące zapalenia nagłośni
W erze po wprowadzeniu szczepionki Hib, profil demograficzny pacjentów z zapaleniem nagłośni uległ wyraźnej zmianie:21
- Średni wiek dzieci z zapaleniem nagłośni wzrósł z 3,5 lat przed szczepionką do 14,6 lat po wprowadzeniu szczepionki.1
- Obecnie typowym pacjentem z zapaleniem nagłośni w krajach uprzemysłowionych z programami szczepień jest mężczyzna w średnim wieku (około 40-50 lat).28
- Zaobserwowano wyraźną przewagę zachorowań u mężczyzn w stosunku do kobiet (stosunek około 3:1).29
- Grupy wiekowe o najwyższej chorobowości to niemowlęta poniżej 1 roku życia oraz dorośli powyżej 85 lat.210
U dorosłych częstość występowania zapalenia nagłośni utrzymuje się na stałym poziomie około 1-4 przypadków na 100 000 osób rocznie, mimo wprowadzenia szczepień.35
Zmiany w etiologii zapalenia nagłośni
Wprowadzenie szczepionki Hib doprowadziło również do zmian w spektrum patogenów odpowiedzialnych za zapalenie nagłośni:711
- Obecnie najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są gatunki Streptococcus (w tym S. pneumoniae) i Staphylococcus aureus.711
- Inne patogeny bakteryjne obejmują nietypowalny H. influenzae, grupy A, B, C, F i G Streptococcus, Klebsiella pneumoniae i Haemophilus parainfluenzae.12
- Infekcje grzybicze (Candida) i wirusowe (herpes simplex typ 1, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wirus paragrypy) również mogą być przyczyną zapalenia nagłośni, szczególnie u osób z obniżoną odpornością.12
Należy zauważyć, że pomimo szczepień, H. influenzae pozostaje istotnym patogenem w zapaleniu nagłośni, choć obecnie częściej występują szczepy nietypowalny H. influenzae zamiast typu B.513
Różnice geograficzne i sezonowe
Częstość występowania zapalenia nagłośni wykazuje pewne różnice geograficzne i sezonowe:314
- W krajach bez powszechnych szczepień przeciwko Hib, choroba jest generalnie częstsza.3
- Niektóre badania sugerują zwiększoną częstość występowania w miesiącach zimowych i letnich, choć obserwacje te nie zawsze są istotne statystycznie.1516
- Grudzień jest obserwowany jako miesiąc z największą liczbą przypadków, podczas gdy kwiecień ma najniższą częstość występowania.9
- W USA zapalenie nagłośni jest częstsze u osób rasy kaukaskiej w społecznościach miejskich, co stanowi ponad 2/3 wszystkich przyjęć szpitalnych z powodu zapalenia nagłośni.9
Trendy i obserwacje najnowsze
Najnowsze badania wskazują na pewne niepokojące trendy:153
- W niektórych regionach obserwuje się coroczny wzrost częstości występowania zapalenia nagłośni u dorosłych.1517
- W Wielkiej Brytanii w ciągu ostatnich 6-7 lat zaobserwowano ponowny wzrost częstości występowania zapalenia nagłośni u dzieci.3
- Badanie retrospektywne przeprowadzone w północnych Chinach wykazało rosnący trend rocznej liczby przypadków zapalenia nagłośni, od 17 przypadków w 2014 roku do 45 przypadków w 2023 roku.15
- Badania wskazują na rosnącą częstość występowania zapalenia nagłośni wywołanego przez paciorkowce grupy G w ciągu ostatnich dwudziestu lat.1819
Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
Zidentyfikowano kilka czynników ryzyka dla zapalenia nagłośni:2021
- Palenie tytoniu
- Cukrzyca
- Stan immunosupresji
- Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – badania wykazują, że pacjenci z POChP mają 1,76 razy wyższe ryzyko rozwoju zapalenia nagłośni (skorygowany współczynnik ryzyka: 1,76; 95% przedział ufności: 1,15-2,70)21
- U dzieci: anemia sierpowata, asplenia, defekty immunoglobulinowe lub nowotwory hematologiczne (np. białaczka)5
Ryzyko rozwoju zapalenia nagłośni jest szczególnie wysokie u mężczyzn z POChP w wieku 40-64 lat.22
Śmiertelność i powikłania
Mimo że zapalenie nagłośni jest potencjalnie zagrażającą życiu chorobą, śmiertelność jest obecnie stosunkowo niska:1020
- Śmiertelność szacuje się na poziomie 7-20% przypadków.2023
- Przy odpowiednim rozpoznaniu i leczeniu zgony są rzadkie (około 1 na 100 przypadków).10
- Około 10,9% przypadków wymaga zabezpieczenia dróg oddechowych.24
- Około 16% pacjentów wymaga intubacji, a 3% wymaga chirurgicznego udrożnienia dróg oddechowych.7
Nadzór nad zapaleniem nagłośni
Ze względu na potencjalnie śmiertelny charakter zapalenia nagłośni, nadzór epidemiologiczny nad tą chorobą ma kluczowe znaczenie.101
Rozpoznanie i wczesna identyfikacja
Zapalenie nagłośni jest stanem trudnym do zdiagnozowania, a niektóre badania szacują, że jest ono pomijane przy początkowej prezentacji nawet w 80% przypadków.23 Dlatego istotne jest utrzymanie wysokiego indeksu podejrzenia i świadomości tej choroby wśród personelu medycznego.10
Klasyczna prezentacja zapalenia nagłośni (tzw. 3D: drooling – ślinienie się, dysphagia – trudności w połykaniu i distress – niewydolność oddechowa) jest obecnie rzadka.20 U dorosłych choroba ma często bardziej podostry przebieg, z główną skargą na ból gardła.6
Monitorowanie i zapobieganie
Podstawą zapobiegania zapaleniu nagłośni jest powszechne szczepienie przeciwko Hib.1 Jednak należy pamiętać, że szczepienie nie wyklucza całkowicie możliwości wystąpienia zapalenia nagłośni, a przypadki niepowodzenia szczepionki są możliwe.1225
W przypadku wystąpienia zapalenia nagłośni wywołanego przez H. influenzae, ważne jest testowanie i leczenie innych członków rodziny, ponieważ bakteria ta łatwo się rozprzestrzenia.26
Zmiany w podejściu do leczenia
Zmiany w epidemiologii zapalenia nagłośni wpłynęły również na podejście do leczenia:8
- Większość pacjentów może być ściśle monitorowana na oddziale intensywnej terapii, bez konieczności interwencji w drogi oddechowe.8
- W ciężkim zapaleniu nagłośni podstawą leczenia jest utrzymanie drożności dróg oddechowych poprzez intubację lub tracheotomię.8
- Pacjenci z zapaleniem nagłośni powinni otrzymać antybiotyki przed potwierdzeniem etiologii Hib, ponieważ Hib jest czynnikiem chorobotwórczym zapalenia nagłośni w przeważającej większości przypadków pediatrycznych.27
Badania i różnice między populacjami
Interesujące jest to, że niektóre badania wykazują różnice w epidemiologii zapalenia nagłośni między różnymi populacjami:14
- Badanie retrospektywne z tropikalnego kraju Singapur przeprowadzone w okresie 8 lat do 1999 roku wykazało 32 przypadki ostrego zapalenia nagłośni, z których tylko 1 wystąpił u dziecka. W tym czasie szczepienie Hib nie było rutynowo stosowane, więc nie można tym wyjaśnić zwiększonej częstości występowania zapalenia nagłośni u dorosłych stwierdzonej w tym badaniu.14
- Badanie przeprowadzone w Nepalu wykazało roczną częstość występowania ostrego zapalenia nagłośni u dorosłych na poziomie 4,8 przypadków na 1000 osób. Nie znaleziono związku między ostrym zapaleniem nagłośni a gruźlicą płuc.28
Te różnice podkreślają potrzebę dalszych badań nad epidemiologią zapalenia nagłośni w różnych regionach geograficznych i populacjach.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.