Zapalenie nagłośni
Zapobieganie i profilaktyka
Zapalenie nagłośni (epiglottitis) jest stanem zagrożenia życia, wywołanym najczęściej przez Haemophilus influenzae typu b (Hib), prowadzącym do obrzęku i niedrożności dróg oddechowych. Podstawową metodą profilaktyki jest szczepienie przeciwko Hib, które wykazuje skuteczność powyżej 95% i jest włączone do rutynowych programów szczepień. Zalecany schemat CDC obejmuje dawki w 2, 4, 6 miesiącu życia oraz dawkę przypominającą w 12-15 miesiącu. W niektórych krajach, np. Wielkiej Brytanii, stosuje się szczepionki skojarzone podawane w 8., 12. i 16. tygodniu życia z dawką przypominającą w 1 roku. Szczepienia nie są rutynowo zalecane u dzieci powyżej 5. roku życia i dorosłych, z wyjątkiem osób z immunosupresją (np. HIV/AIDS, splenektomia, chemioterapia), które powinny być zaszczepione. W przypadku kontaktu z chorym na zapalenie nagłośni wywołane przez Hib, wskazana jest chemoprofilaktyka rifampicyną: 600 mg/dobę u dorosłych lub 20 mg/kg/dobę (max 600 mg) u dzieci przez 4 dni, najlepiej rozpoczęta do 14 dni od ekspozycji.
Zapalenie nagłośni – Profilaktyka, Profilaksja
Zapalenie nagłośni (epiglottitis) to potencjalnie zagrażająca życiu choroba, charakteryzująca się zapaleniem i obrzękiem nagłośni, mogąca prowadzić do niedrożności dróg oddechowych. Profilaktyka tej choroby ma kluczowe znaczenie, szczególnie że dostępne są skuteczne metody zapobiegania zakażeniom wywołanym przez Haemophilus influenzae typu b (Hib), który jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym zapalenia nagłośni.12
Szczepienia ochronne
Podstawową i najskuteczniejszą metodą zapobiegania zapaleniu nagłośni jest szczepienie przeciwko Haemophilus influenzae typu b (Hib). Wprowadzenie rutynowych szczepień przeciwko Hib spowodowało znaczące zmniejszenie częstości występowania tej choroby – w niektórych krajach zaobserwowano spadek zachorowalności nawet o 95-99% od czasu wprowadzenia szczepionki w latach 80. XX wieku.345
Szczepionka przeciwko Hib jest wysoko skuteczna (ponad 95%) i została włączona do obowiązkowego programu szczepień ochronnych w wielu krajach.6 CDC (Centers for Disease Control and Prevention) zaleca następujący schemat szczepień dla niemowląt i małych dzieci:
- Pierwsza dawka w wieku 2 miesięcy78
- Druga dawka w wieku 4 miesięcy910
- Trzecia dawka w wieku 6 miesięcy (zależnie od rodzaju szczepionki, niektóre schematy przewidują tylko 2 dawki podstawowe)1112
- Dawka uzupełniająca (booster) w wieku 12-15 miesięcy1314
W niektórych krajach stosowane są różne schematy szczepień. Na przykład w Wielkiej Brytanii szczepionka przeciwko Hib jest podawana jako część szczepionki 6-składnikowej w 8., 12. i 16. tygodniu życia, z dodatkową dawką przypominającą szczepionki Hib/Men C w wieku 1 roku.1516
Szczepienia u osób starszych i dorosłych
Chociaż szczepienie przeciwko Hib nie jest rutynowo zalecane dla dzieci powyżej 5. roku życia i dorosłych (ze względu na mniejsze ryzyko zakażenia Hib w tych grupach wiekowych), CDC rekomenduje szczepienie u starszych dzieci i dorosłych z osłabionym układem immunologicznym z powodu:1718
- Niedokrwistości sierpowatej1920
- Zakażenia HIV/AIDS2122
- Splenektomii (usunięcia śledziony)2324
- Chemioterapii2526
- Stosowania leków zapobiegających odrzuceniu przeszczepów narządów lub szpiku kostnego2728
Osoby dorosłe, które nie zostały zaszczepione w dzieciństwie, a należą do grup ryzyka, powinny skonsultować się z lekarzem odnośnie możliwości szczepienia.2930
Profilaktyka poekspozycyjna
W przypadku kontaktu z osobą chorą na zapalenie nagłośni wywołane przez Haemophilus influenzae typu b, zalecana jest chemoprofilaktyka dla osób z bliskiego otoczenia pacjenta.3132 Ma to na celu zapobieganie rozwojowi choroby u osób, które mogły zostać narażone na kontakt z bakteriami.
Lekiem z wyboru w profilaktyce poekspozycyjnej jest rifampicyna (ryfampicyna). Zalecany schemat dawkowania to:333435
- Dla dorosłych: 600 mg doustnie raz dziennie przez 4 dni36
- Dla niemowląt, dzieci i młodzieży: 20 mg/kg masy ciała/dobę (maksymalnie 600 mg na dobę) doustnie raz dziennie przez 4 dni3738
Profilaktykę poekspozycyjną należy rozpocząć jak najszybciej. Jeśli od ostatniego kontaktu z osobą chorą upłynęło więcej niż 14 dni, korzyść z chemoprofilaktyki może być zmniejszona.3940
Wskazania do profilaktyki poekspozycyjnej
Wskazania do zastosowania profilaktyki poekspozycyjnej obejmują:4142
- Wszystkich domowników pacjenta, szczególnie jeśli w gospodarstwie domowym znajdują się nieszczepione dzieci poniżej 4. roku życia lub osoby z obniżoną odpornością4344
- Bliskie kontakty pacjenta, w tym osoby przebywające w żłobkach i przedszkolach, jeśli wystąpiły co najmniej 2 przypadki inwazyjnej choroby wywołanej przez Hib w ciągu 60 dni w tym środowisku i uczęszczają tam nieszczepione dzieci4546
- Pacjenta wyjściowego (indeksowanego), jeśli nie otrzymał ceftriaksonu lub cefotaksymu w leczeniu zakażenia Hib47
Warto podkreślić, że nawet osoby, które otrzymały szczepionkę przeciwko Hib, a miały kontakt z osobą chorą, powinny otrzymać rifampicynę w ramach profilaktyki, ponieważ szczepionka prawdopodobnie nie wpływa na nosicielstwo drobnoustroju, a nosiciele mogą przekazywać bakterie osobom podatnym.4849
Ogólne zasady profilaktyki zakażeń
Oprócz szczepień i chemoprofilaktyki, istnieją ogólne zasady profilaktyki, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na zapalenie nagłośni:5051
- Przestrzeganie zasad higieny – regularne mycie rąk wodą z mydłem lub stosowanie środków dezynfekujących na bazie alkoholu, gdy mydło i woda nie są dostępne5253
- Unikanie dzielenia się osobistymi przedmiotami, takimi jak sztućce, naczynia, szklanki5455
- Unikanie bliskiego kontaktu z osobami kaszlącymi i kichającymi lub stosowanie maseczek ochronnych w ich obecności5657
- Unikanie urazów gardła – unikanie picia gorących płynów i palenia tytoniu5859
- Utrzymywanie prawidłowej odporności poprzez zdrową dietę, odpowiedni odpoczynek i właściwe leczenie chorób przewlekłych6061
- Regularne szczepienia przeciwko innym chorobom zakaźnym, które mogą zwiększać ryzyko zakażeń wtórnych, takim jak grypa i pneumokoki6263
Ograniczenia profilaktyki
Należy pamiętać, że szczepionka przeciwko Hib, choć wysoce skuteczna, nie daje 100% ochrony. Zdarzały się przypadki zapalenia nagłośni u dzieci zaszczepionych przeciwko Hib.6465 Ponadto zapalenie nagłośni może być wywołane przez inne drobnoustroje niż Haemophilus influenzae typu b, na które szczepionka nie zapewnia ochrony.6667
W ostatnich latach zaobserwowano również przypadki zapalenia nagłośni związane z zakażeniem SARS-CoV-2 (COVID-19), co wskazuje na potrzebę uwzględnienia nowych czynników etiologicznych w diagnostyce różnicowej tej choroby.68
Znaczenie wczesnego rozpoznania
Pomimo dostępnych metod profilaktyki, kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie objawów zapalenia nagłośni i natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia. Każde dziecko, które wykazuje objawy sugerujące zapalenie nagłośni, powinno być niezwłocznie poddane ocenie lekarskiej, nawet jeśli zostało zaszczepione przeciwko Hib.6970
Zapalenie nagłośni pozostaje stanem zagrażającym życiu, który wymaga szybkiej interwencji medycznej. Jednak dzięki powszechnemu stosowaniu szczepień przeciwko Hib i przestrzeganiu zasad profilaktyki, częstość występowania tej choroby została znacząco zredukowana, co stanowi jeden z największych sukcesów współczesnej medycyny prewencyjnej.7172
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.