Zapalenie nagłośni
Leczenie
Zapalenie nagłośni stanowi stan zagrożenia życia, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej, której priorytetem jest zabezpieczenie drożności dróg oddechowych przed rozpoczęciem antybiotykoterapii. Metody zabezpieczenia obejmują podawanie tlenu, intubację dotchawiczą, konikopunkcję oraz tracheotomię w ciężkich przypadkach. Intubacja jest wskazana przy niewydolności oddechowej, świstu krtaniowym, ślinotoku, niemożności połykania oraz pogorszeniu stanu klinicznego. Antybiotykoterapia empiryczna opiera się na dożylnym podaniu cefalosporyn III generacji (ceftriakson 2 g raz/dobę lub cefotaksym 2 g trzy razy/dobę), ampicyliny z sulbaktamem (3 g co 6 godzin), chloramfenikolu lub lewofloksacyny (750 mg raz/dobę), z dodatkiem wankomycyny (15-20 mg/kg) w przypadku podejrzenia MRSA. Czas leczenia wynosi zwykle 7-10 dni, początkowo dożylnie, a następnie doustnie po poprawie stanu pacjenta. W terapii stosuje się także kortykosteroidy (np. metyloprednizolon 125 mg i dalsze dawki) oraz nebulizowaną adrenalinę, choć jej stosowanie jest kontrowersyjne.
Zapalenie nagłośni – Leczenie
Zapalenie nagłośni (epiglottitis) to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Leczenie obejmuje dwa kluczowe cele: zabezpieczenie drożności dróg oddechowych oraz eliminację patogenu wywołującego infekcję. Stabilizacja dróg oddechowych musi być priorytetem przed rozpoczęciem antybiotykoterapii.12
Zabezpieczenie dróg oddechowych
Pierwszym i najważniejszym krokiem w leczeniu zapalenia nagłośni jest zapewnienie pacjentowi możliwości oddychania. Działania w tym zakresie obejmują:34
- Podawanie tlenu przez maskę tlenową – dostarcza tlen do płuc u pacjentów bez ciężkiej niewydolności oddechowej
- Intubacja dotchawicza – wprowadzenie rurki intubacyjnej przez nos lub usta do tchawicy; rurka pozostaje na miejscu do czasu zmniejszenia obrzęku w gardle, co może trwać kilka dni
- Konikopunkcja (nakłucie więzadła pierścienno-tarczowego) – w rzadkich przypadkach, gdy intubacja jest niemożliwa, personel medyczny tworzy awaryjne drogi oddechowe przez wprowadzenie igły w obszar chrząstki w tchawicy
- Tracheotomia – w ciężkich przypadkach, gdy inne metody zawodzą, wykonuje się chirurgiczne nacięcie w przedniej części szyi w celu wprowadzenia rurki tracheostomijnej bezpośrednio do tchawicy, omijając nagłośnię
Pilna interwencja dotycząca dróg oddechowych powinna najlepiej odbywać się na sali operacyjnej, aby najpierw uwidocznić drogi oddechowe za pomocą laryngoskopu. Jeśli intubacja dotchawicza nie jest możliwa, należy wykonać tracheotomię.8
Antybiotykoterapia
Po zabezpieczeniu dróg oddechowych, kolejnym kluczowym elementem leczenia jest antybiotykoterapia. Antybiotyki podawane są dożylnie w celu zwalczania infekcji.9
Ze względu na konieczność szybkiego działania, lekarze zazwyczaj rozpoczynają od antybiotyku o szerokim spektrum działania, nie czekając na wyniki posiewów krwi i tkanek. Po uzyskaniu wyników i identyfikacji konkretnego patogenu, terapia może zostać zmieniona na bardziej ukierunkowaną.1011
Zalecane antybiotyki w leczeniu empirycznym zapalenia nagłośni to:1213
- Cefalosporyny III generacji (leki pierwszego wyboru):
- Ceftriakson (2g dożylnie raz na dobę)
- Cefotaksym (2g dożylnie trzy razy na dobę)
- Cefuroksym
- Ampicylina z sulbaktamem (3g dożylnie co 6 godzin) – alternatywa, gdy pacjent nie może przyjmować leków doustnie
- Chloramfenikol – stosowany u pacjentów z alergią na penicyliny i cefalosporyny
- Lewofloksacyna (750mg dożylnie raz na dobę) – w przypadku ciężkiej alergii na penicyliny
U pacjentów z podejrzeniem zakażenia MRSA (metycylinoopornym Staphylococcus aureus) lub z czynnikami ryzyka zaleca się dodanie wankomycyny (15-20 mg/kg dożylnie) do wybranego schematu leczenia.1718
U pacjentów z niedoborami odporności należy rozważyć szersze pokrycie antybiotykowe, obejmujące Pseudomonas aeruginosa, np. cefepim 2g dożylnie co 8 godzin.19
Czas trwania antybiotykoterapii zazwyczaj wynosi 7-10 dni. Początkowo antybiotyki podawane są dożylnie, a po uzyskaniu poprawy klinicznej i gdy pacjent jest w stanie połykać, można przejść na leczenie doustne.2021
Leczenie wspomagające
Oprócz zabezpieczenia dróg oddechowych i antybiotykoterapii, w leczeniu zapalenia nagłośni stosuje się także:2223
- Kortykosteroidy – zmniejszają obrzęk i stan zapalny:
- Deksametazon
- Metyloprednizolon (125 mg dożylnie, następnie mniejsze dawki przez kilka dni)
- Nebulizowana adrenalina (epinefryna) – może być stosowana do czasowego zmniejszenia obrzęku, dając czas na zadziałanie sterydów i antybiotyków, jednak jej stosowanie jest kontrowersyjne, zwłaszcza u dzieci
- Płyny dożylne – utrzymują nawodnienie i odżywienie pacjenta do czasu, aż będzie w stanie normalnie połykać
- Nawilżony tlen – zapobiega wysuszaniu błon śluzowych
- Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen) – łagodzą dolegliwości bólowe i zmniejszają gorączkę
Różnice w leczeniu dzieci i dorosłych
Postępowanie w zapaleniu nagłośni różni się znacząco między dziećmi a dorosłymi.27
Leczenie u dzieci
U dzieci zapalenie nagłośni często wymaga bardziej agresywnego podejścia:2829
- Szybka intubacja w kontrolowanych warunkach, najlepiej na sali operacyjnej
- Unikanie badania jamy ustnej i innych czynności, które mogą spowodować niepokój dziecka i pogorszyć obrzęk
- Utrzymywanie dziecka w pozycji siedzącej lub w pozycji wybranej przez dziecko, która ułatwia oddychanie
- Unikanie umieszczania dziecka w pozycji leżącej
- Minimalizowanie niepotrzebnych ruchów i interwencji
- Rozpoczęcie antybiotykoterapii natychmiast po zabezpieczeniu dróg oddechowych
U dzieci po zabezpieczeniu drożności dróg oddechowych i rozpoczęciu antybiotykoterapii, zapalenie nagłośni zwykle przestaje postępować w ciągu 24 godzin. Pełny powrót do zdrowia zajmuje dłużej i zależy od stanu dziecka.32
Leczenie u dorosłych
U dorosłych zapalenie nagłośni często przebiega z zapaleniem całej okolicy nadgłośniowej. Dzięki postępom w monitorowaniu, technologii i szkoleniu w zakresie laryngoskopii światłowodowej, zmniejszyła się potrzeba natychmiastowej intubacji lub tracheotomii.33
Dorośli, w przeciwieństwie do dzieci, mogą tolerować badania fizykalne, obrazowanie lub bardziej zachowawcze środki bez natychmiastowego zagrożenia drożności dróg oddechowych. Pacjenci bez objawów niewydolności oddechowej, świstu krtaniowego lub ślinienia się, i którzy mają tylko łagodny obrzęk w laryngoskopii, mogą być leczeni bez natychmiastowej interwencji dotyczącej dróg oddechowych, pod ścisłą obserwacją na oddziale intensywnej terapii.3435
Czuwająca intubacja światłowodowa, gdy jest wykonywana w odpowiednich warunkach, ma wysoki wskaźnik powodzenia w mniej ciężkich przypadkach, ale powinna być podejmowana tylko przez wykwalifikowanych specjalistów otolaryngologii i anestezjologii u współpracującego pacjenta.36
Ocena laryngologiczna u dorosłych jest kluczowa dla oceny stanu dróg oddechowych i przewidywania ryzyka szybkiego pogorszenia. Wielu otolaryngologów zaleca obserwację na oddziale intensywnej terapii, antybiotyki i sterydy w przypadku łagodnego do umiarkowanego obrzęku u dorosłych bez czynników wysokiego ryzyka, takich jak cukrzyca lub ropień nagłośni.37
Wskazania do intubacji
Nie wszyscy pacjenci z zapaleniem nagłośni wymagają intubacji. Decyzja o zabezpieczeniu dróg oddechowych poprzez intubację powinna być podejmowana na podstawie objawów klinicznych i wyglądu dróg oddechowych. Intubacja jest wskazana w przypadku:3839
- Niewydolności oddechowej lub obstrukcji
- Świstu krtaniowego (stridor)
- Niezdolności do połykania
- Ślinotoku
- Przyjmowania pozycji siedzącej wymuszonej (tzw. tripod)
- Pogorszenia stanu w ciągu 8-12 godzin
- Czynników zwiększających prawdopodobieństwo intubacji:
- Cukrzyca
- Subiektywna duszność
- Szybka progresja objawów w ciągu 12-24 godzin
- Częstość oddechów >20/min z subiektywnym uczuciem duszności
- Częstość oddechów >30/min
- Hiperkapnia (PCO₂ >45 mm Hg)
Badania wykazały, że intubacja jest konieczna w około 13,2% przypadków zapalenia nagłośni u dorosłych, a według nowszych danych, po wprowadzeniu szczepionki przeciwko Haemophilus influenzae, odsetek ten spadł do około 10,9%.42
Postępowanie w ciężkich przypadkach
W ciężkich przypadkach zapalenia nagłośni, gdy dochodzi do znacznego upośledzenia drożności dróg oddechowych, konieczne mogą być bardziej zaawansowane interwencje:4344
- Natychmiastowa konsultacja z laryngologiem i anestezjologiem
- Przygotowanie sprzętu do intubacji, konikotomii lub wentylacji strumieniowej przez igłę przy łóżku pacjenta
- W skrajnych przypadkach – chirurgiczne zabezpieczenie dróg oddechowych (tracheotomia lub konikotomia)
- Intensywne monitorowanie parametrów życiowych, w tym ciągłe monitorowanie saturacji tlenem za pomocą pulsoksymetrii
- Agresywna antybiotykoterapia i farmakoterapia sterydami
W przypadku obecności ropnia nagłośni, który jest coraz częściej diagnozowany dzięki postępom w obrazowaniu (CT i MRI), może być konieczne jego nacięcie i drenaż. Badanie Lee i wsp. wykazało, że leczenie ropnia nagłośni za pomocą aspiracji igłowej w połączeniu z antybiotykami może skrócić czas hospitalizacji w porównaniu do samej antybiotykoterapii.4748
Opieka po leczeniu
Po zabezpieczeniu dróg oddechowych i rozpoczęciu antybiotykoterapii, pacjenci powinni być przyjęci na oddział intensywnej terapii. Dalsza opieka obejmuje:4950
- Pobranie wymazów do posiewu po intubacji
- Dostosowanie schematu antybiotyków na podstawie wyników posiewu i antybiogramu
- Rozważenie ekstubacji, gdy pojawi się wyciek wokół opróżnionego mankietu rurki dotchawiczej, co wskazuje na zmniejszenie obrzęku
- Kontynuację pełnego cyklu antybiotyków zgodnie z zaleceniami, nawet po poprawie samopoczucia
- Regularne wizyty kontrolne i ścisłe monitorowanie pod kątem nawrotu objawów lub powikłań
Pacjenci z nieintubowanym zapaleniem nagłośni również wymagają przyjęcia na oddział intensywnej terapii z zestawem do tracheotomii łatwo dostępnym przy łóżku. Otolaryngolodzy i anestezjolodzy muszą być powiadomieni w przypadku sytuacji awaryjnej związanej z drogami oddechowymi.53
Profilaktyka
Istotnym elementem postępowania w zapaleniu nagłośni jest również profilaktyka, szczególnie w przypadku kontaktu z pacjentem z potwierdzonym zakażeniem Haemophilus influenzae typu b:5455
- Osoby z bliskiego kontaktu z pacjentem, u którego wyizolowano Haemophilus influenzae typu b, powinny otrzymać profilaktykę ryfampicyną (20 mg/kg, nie przekraczając 600 mg/dobę przez 4 dni)
- Szczepienie przeciwko Haemophilus influenzae typu b (Hib) jest skuteczną metodą profilaktyki pierwotnej
W przypadku nawracających epizodów ostrego zapalenia nagłośni u dorosłych, co zdarza się rzadko, uzasadnione jest badanie układu immunologicznego, ponieważ może występować ilościowy lub specyficzny niedobór przeciwciał. Leczenie pacjentów z nawracającym ostrym zapaleniem nagłośni może obejmować immunizację lub uzupełnianie przeciwciał.58
Rokowanie
Przy odpowiednim i szybkim leczeniu, większość pacjentów z zapaleniem nagłośni wraca do pełnego zdrowia. Kluczowe znaczenie ma jednak wczesne rozpoznanie objawów, aby można było rozpocząć leczenie przed wystąpieniem trudności w oddychaniu.5960
Dzięki zwiększonej świadomości klinicznej i ulepszonym protokołom, wskaźniki śmiertelności u dzieci po intubacji lub zabezpieczeniu dróg oddechowych spadły do mniej niż 1%, choć opóźnienia w transporcie lub diagnozie nadal przyczyniają się do zgonów.61
Śmiertelność z powodu zapalenia nagłośni u dorosłych może sięgać 7-10%, co jest znacznie wyższe niż u dzieci. Rokowanie zależy od szybkości rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia.62
Po hospitalizacji pacjenci z zapaleniem nagłośni zazwyczaj wracają do zdrowia w ciągu kilku dni i mogą opuścić szpital po około 5-7 dniach. Całkowity powrót do zdrowia może zająć dłużej, w zależności od ciężkości przypadku i stanu pacjenta.6364
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.