Retinoblastoma
Epidemiologia
Retinoblastoma jest najczęstszym pierwotnym nowotworem wewnątrzgałkowym u dzieci, z częstością występowania około 1 na 15 000-20 000 żywych urodzeń, co przekłada się na około 8 000 nowych przypadków rocznie globalnie. Mediana wieku diagnozy wynosi około 18 miesięcy, z wcześniejszym rozpoznaniem w przypadkach obustronnych i dziedzicznych (około 12 miesięcy) w porównaniu do jednostronnych i sporadycznych (około 24 miesiące). Dziedziczny retinoblastoma stanowi około 45% przypadków, cechuje się mutacją zarodkową genu RB1, obustronnym lub wieloogniskowym charakterem oraz zwiększonym ryzykiem wtórnych nowotworów złośliwych i trilateralnego retinoblastoma. Sporadyczny retinoblastoma (55% przypadków) jest zwykle jednostronny, wynikający z dwóch somatycznych mutacji RB1, z późniejszą medianą wieku wystąpienia (24 miesiące) i bez podwyższonego ryzyka wtórnych nowotworów. Wskaźniki przeżywalności różnią się znacznie między krajami o wysokim dochodzie (>95%) a krajami o niskim i średnim dochodzie (30-60%), gdzie późna diagnoza i ograniczony dostęp do opieki prowadzą do gorszych wyników, często wymagających enukleacji lub skutkujących rozprzestrzenianiem się choroby poza gałkę oczną.
Epidemiologia Retinoblastoma
Retinoblastoma jest najczęstszym pierwotnym nowotworem wewnątrzgałkowym u dzieci, stanowiącym około 3% wszystkich nowotworów pediatrycznych. Pomimo że jest to stosunkowo rzadkie schorzenie, jego znaczenie kliniczne jest ogromne ze względu na potencjalnie śmiertelny charakter oraz możliwość utraty wzroku u małych dzieci.12
Częstotliwość występowania
Globalna częstość występowania retinoblastoma szacowana jest na około 1 przypadek na 15 000-20 000 żywych urodzeń, co przekłada się na około 8 000 nowych przypadków rocznie na całym świecie. Częstość ta jest względnie stała w różnych populacjach, odzwierciedlając stabilny wskaźnik mutacji w genie RB1, który jest odpowiedzialny za większość przypadków.345
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że rocznie diagnozowanych jest około 250-300 nowych przypadków retinoblastoma, co odpowiada około 11,8 przypadkom na milion dzieci poniżej 5. roku życia. Z kolei roczna częstość występowania u dzieci poniżej 20. roku życia wynosi około 3 przypadki na milion, a u dzieci w wieku 0-4 lata wzrasta do 18,4 przypadków na milion.678
W Indiach szacuje się, że diagnozowanych jest około 1500 przypadków rocznie, co stanowi około 20% globalnego obciążenia tą chorobą. W Wietnamie liczba nowych przypadków wynosi 80-100 rocznie, podczas gdy w Kanadzie w 2019 roku zdiagnozowano zaledwie 15 przypadków u dzieci w wieku 0-14 lat.9101112
Czynniki demograficzne
Retinoblastoma dotyka dzieci w bardzo młodym wieku. Około 95% przypadków jest diagnozowanych przed ukończeniem 5. roku życia, a 90% przed ukończeniem 3. roku życia. Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi około 18 miesięcy, z różnicami między przypadkami jednostronnymi (średnio 24 miesiące) a obustronnymi (średnio 12-13 miesięcy). W przypadkach, gdzie istnieje znana historia rodzinna retinoblastoma, dzieci z obustronnym retinoblastoma są diagnozowane średnio w wieku 11 miesięcy.131415
Retinoblastoma występuje z podobną częstością u chłopców i dziewczynek, chociaż niektóre badania sugerują nieznacznie większy odsetek przypadków u chłopców, z szacunkowym stosunkiem chłopców do dziewcząt wynoszącym 1,12:1. Nie zaobserwowano również predylekcji rasowej – częstość występowania jest podobna wśród osób rasy białej i czarnej.161718
Interesujące jest, że niektóre badania wskazują na różnice w częstości występowania przypadków jednostronnych i obustronnych w zależności od płci. W Wielkiej Brytanii zaobserwowano przewagę męską w przypadkach obustronnych (5:4) i przewagę żeńską w przypadkach jednostronnych (6:5).19
Geografia i zróżnicowanie regionalne
Częstość występowania retinoblastoma różni się geograficznie. Zgłaszane wskaźniki wynoszą 6 przypadków na milion w Meksyku i 4 przypadki na milion w USA. Najwyższą częstość występowania zaobserwowano w Indiach i Afryce. W Afryce retinoblastoma stanowi 10-15% nowotworów dziecięcych, podczas gdy w Europie, Ameryce Północnej i Australii stanowi tylko 2-4%.2021
Najwyższe roczne standaryzowane wskaźniki zachorowalności na retinoblastoma, przekraczające 7 przypadków na milion, zaobserwowano w regionie Fortaleza w Brazylii, Nigerii (Ibadan) i Ugandzie (Kampala).22
W niektórych krajach europejskich zaobserwowano wzrost częstości występowania retinoblastoma w porównaniu z wcześniejszymi raportami, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych częstość ta pozostawała stabilna przez około 40 lat (1973-2012).23
Typy retinoblastoma
Retinoblastoma jest klasyfikowany jako dziedziczny lub sporadyczny, a każdy z tych typów charakteryzuje się odrębnymi wzorcami epidemiologicznymi.24
Retinoblastoma dziedziczny
Dziedziczny retinoblastoma stanowi około 45% wszystkich przypadków i często objawia się jako obustronne lub wieloogniskowe guzy. Osoby dotknięte dziedziczą mutację zarodkową genu RB1, która wiąże się z 50% szansą przeniesienia na potomstwo. Te przypadki mają tendencję do wcześniejszej diagnozy niż przypadki sporadyczne, z medianą wieku w momencie wystąpienia wynoszącą 12 miesięcy.2526
Poza zajęciem oczu, dziedziczny retinoblastoma wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wtórnych nowotworów złośliwych w późniejszym życiu, w tym mięsaka kości, mięsaka tkanek miękkich i czerniaka. Ponadto osoby z mutacją zarodkową RB1 mają większe ryzyko rozwoju trilateralnego retinoblastoma, który obejmuje guzy w obu oczach oraz guza w szyszynce.2728
Bardzo ważne jest, aby rozpoznać retinoblastoma zarodkowy. Jeśli lekarz widzi dziecko z retinoblastoma w jednym oku, nie powinien zakładać, że jest to postać niezarodkowa: szacuje się, że 10-20% dzieci z jednostronną chorobą ma retinoblastoma zarodkowy.2930
Retinoblastoma sporadyczny
Sporadyczny retinoblastoma stanowi około 55% przypadków i zazwyczaj objawia się jako jednostronny, jednoogniskowy guz. W przeciwieństwie do przypadków dziedzicznych, sporadyczny retinoblastoma wynika z 2 somatycznych mutacji w genie RB1, które występują w komórkach siatkówki. Mediana wieku wystąpienia jest późniejsza, około 24 miesięcy.31
Ponieważ w tych przypadkach nie występują mutacje zarodkowe, dotknięte osoby nie mają podwyższonego ryzyka rozwoju wtórnych nowotworów złośliwych. Jest to istotne z punktu widzenia długoterminowego rokowania i planowania nadzoru medycznego.3233
Przeżywalność i rokowanie
Wskaźniki przeżywalności w przypadku retinoblastoma znacznie różnią się między krajami o wysokim dochodzie (HIC) a krajami o niskim i średnim dochodzie (LMIC).34
Kraje o wysokim dochodzie
W krajach o wysokim dochodzie wskaźniki przeżycia przekraczają 95% dzięki wczesnej diagnozie, zaawansowanej infrastrukturze medycznej i dostępowi do kompleksowej opieki. Większość przypadków jest wykrywana na wczesnym etapie, co umożliwia zastosowanie metod leczenia zachowujących oko. Ogólnie rzecz biorąc, ponad 9 na 10 dzieci w Stanach Zjednoczonych z retinoblastoma jest wyleczonych, ale rokowanie nie jest tak dobre, jeśli nowotwór rozprzestrzenił się poza oko.353637
Obecnie przeżywalność w przypadku retinoblastoma przekracza 95% w krajach o wysokim dochodzie/zasobach. Oczekiwana długość życia w populacji z dziedzicznym retinoblastoma jest głównie zagrożona przez trilateralny retinoblastoma we wczesnym dzieciństwie i wtórne nowotwory złośliwe przez całe życie.38
Kraje o niskim i średnim dochodzie
W krajach o niskim i średnim dochodzie wskaźniki przeżycia wahają się od 30% do 60%, z jeszcze niższymi wskaźnikami w niektórych regionach Afryki Subsaharyjskiej i Azji Południowej. Późna diagnoza i ograniczony dostęp do specjalistycznej opieki często prowadzą do gorszych wyników, często wymagających enukleacji (usunięcia gałki ocznej) lub prowadzących do pozagałkowego rozprzestrzeniania się i choroby przerzutowej.39
W Afryce wskaźniki przeżycia są szacowane na zaledwie 20%, a 3 000 rocznych zgonów dzieci na całym świecie przypisuje się retinoblastoma. Gorsze wyniki w krajach rozwijających się są związane z późną diagnozą i leczeniem, niższym poziomem wykształcenia matki, brakiem dostępu do usług zdrowotnych oraz porzuceniem leczenia przez rodziny pacjenta.40
Czynniki rokownicze
Największym predyktorem zgonu jest rozprzestrzenianie się pozagałkowe, zarówno bezpośrednio przez twardówkę, jak i poprzez rozprzestrzenianie się wzdłuż nerwu wzrokowego. Czynniki ryzyka histopatologicznego, takie jak masywna inwazja naczyniówki i zajęcie nerwu wzrokowego za blaszką sitową, pomagają w przewidywaniu wystąpienia przerzutów u dzieci z retinoblastoma.4142
Globalne dysproporcje istnieją również w leczeniu retinoblastoma. W krajach o niskim i średnim dochodzie opóźnione rozpoznanie często wynika z ograniczających przekonań kulturowych, ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej i braku świadomości wśród opiekunów i lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, co przyczynia się do późniejszego rozpoznania, które znacznie zwiększa wskaźniki śmiertelności.43
Nadzór i badania przesiewowe
Nadzór i badania przesiewowe odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu retinoblastoma, szczególnie u osób z podwyższonym ryzykiem.44
Badania przesiewowe rodzin wysokiego ryzyka
Badania przesiewowe bliskich krewnych pacjentów z retinoblastoma są nieocenione w zakresie wczesnego wykrywania i leczenia, ratując oczy i życie. Jeśli mutacja dla danego przypadku jest znana, testowanie można zaoferować krewnym, aby ustalić, czy są oni zagrożeni zachorowaniem/przekazaniem choroby.45
Wszystkie dzieci, o których wiadomo, że są zagrożone retinoblastoma, powinny mieć plan obserwacji najpóźniej do drugiego tygodnia życia. Wszystkie ciąże zidentyfikowane jako zwiększone ryzyko retinoblastoma (z powodu dotkniętego rodzica lub rodzeństwa) powinny mieć przeprowadzone badania molekularne prenatalne lub okołoporodowe.4647
W przypadku dzieci z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku retinoblastoma wczesne w życiu badania przesiewowe poprzez badanie dna oka przeprowadzane są w znieczuleniu ogólnym w regularnych odstępach czasu. Badania przesiewowe dzieci z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku retinoblastoma mogą poprawić ich rokowanie pod względem oszczędzania gałki ocznej i stosowania mniej intensywnych, oszczędzających oko metod leczenia.48
Badania przesiewowe po zakończeniu leczenia
Dzieci z mutacją zarodkową RB1 mogą nadal rozwijać nowe guzy przez kilka lat po diagnozie i leczeniu. Z tego powodu pacjenci ci muszą być często badani. Powszechną praktyką jest przeprowadzanie badań co 2-4 miesiące przez co najmniej 28 miesięcy.4950
Ze względu na złe rokowanie u pacjentów z trilateralnym retinoblastoma, badania przesiewowe z obrazowaniem neurologicznym do 5. roku życia są powszechną praktyką w monitorowaniu dzieci z dziedziczną postacią choroby. W większości ośrodków leczenia retinoblastoma w USA zaleca się rezonans magnetyczny mózgu co sześć miesięcy do 5. roku życia.515253
Nadzór nad wtórnymi nowotworami
Osoby, które przeżyły dziedziczny retinoblastoma, mają przez całe życie podwyższone ryzyko wtórnych nowotworów złośliwych (SMN). W rzeczywistości osoby, które otrzymały radioterapię w leczeniu retinoblastoma, mają 50% ryzyko SMN w ciągu 50 lat obserwacji.54
Ogólne ryzyko rozwoju wtórnego nowotworu złośliwego (SPT) wynosi około 36% w ciągu 40 lat po rozpoznaniu retinoblastoma. Ryzyko SPT jest najniższe w grupie leczonej tylko enukleacją lub leczeniem ogniskowym, wyższe w grupie leczonej radioterapią i najwyższe w grupie leczonej radioterapią plus chemioterapią.55
Najsilniejsze dowody ryzyka dotyczyły mięsaka i czerniaka. Również w przypadku guzów mózgu i innych guzów OUN istnieją silne dowody, ale szczególnie gdy osoby, które przeżyły dziedziczny retinoblastoma, były leczone radioterapią.56
Nowoczesne podejścia do nadzoru
Rozwijane są nowe technologie i metody nadzoru, które mogą poprawić wykrywalność i monitorowanie retinoblastoma.57
Algorytmy głębokiego uczenia
Algorytmy głębokiego uczenia w retinoblastoma (DLA-RB) osiągnęły wysoką dokładność i czułość w identyfikacji aktywnego retinoblastoma z normalnego i stabilnego dna oka z retinoblastoma. Mogą być wykorzystywane do nadzorowania aktywności retinoblastoma podczas obserwacji i badań przesiewowych potomstwa o wysokim ryzyku.58
DLA-RB ma na celu pomoc w nadzorze dna oka po miejscowej kontroli i zapewnienie porad dotyczących skierowania do specjalisty. DLA-RB zapewnia również automatyczny nadzór nad przeciwstronnym okiem pacjentów z retinoblastoma i potomstwa osób, które przeżyły retinoblastoma.59
W porównaniu z procedurami kierowania do ośrodków okulistycznych, automatyczne badania przesiewowe i nadzór nad aktywnością w oparciu o DLA-RB są również opłacalne ekonomicznie. W przyszłości DLA-RB może włączyć programy telemedycyny, aby zmniejszyć obciążenie w diagnostyce i obserwacji oraz skoncentrować ograniczone zasoby opieki zdrowotnej na tworzeniu multidyscyplinarnego zarządzania.6061
Obrazowanie biomarkerów
Malejące wartości mapowania pozornego współczynnika dyfuzji (ADC) uzyskane z MRI mogą wskazywać na rozwój trilateralnego retinoblastoma u pacjentów pediatrycznych z obustronnym retinoblastoma. Na podstawie wyników badań zaleca się, aby wartości ADC poniżej 750 skłaniały do rozważenia leczenia chirurgicznego trilateralnego retinoblastoma.62
Rezonans magnetyczny całego ciała (WB-MRI) jako nieinwazyjna metoda przesiewowa w długoterminowej obserwacji osób, które przeżyły dziedziczny retinoblastoma, był badany w ośrodku onkologicznym trzeciego stopnia w USA. Wieloośrodkowe badanie powinno być przeprowadzone w celu oceny wpływu badań przesiewowych WB-MRI na śmiertelność związaną z wtórnymi nowotworami złośliwymi.63
Badania genetyczne i doradztwo
Badania genetyczne mutacji RB1 są zalecane dla wszystkich przypadków retinoblastoma, jeśli to możliwe. Przypadki obustronne najprawdopodobniej będą zarodkowo pozytywne pod kątem mutacji RB1 lub rzadziej wykazują mozaicyzm, w którym niektóre komórki somatyczne są normalne, a inne niosą mutacje RB1.64
Przypadki jednostronne częściej są sporadycznym i somatycznym retinoblastoma bez zarodkowych mutacji RB1. Jednak, jak wspomniano powyżej, około 15% przypadków jednostronnych ma zarodkową mutację RB1.65
Badania przedurodzeniowe i przedimplantacyjne badania genetyczne w kierunku retinoblastoma mogą być korzystne w rodzinach wysokiego ryzyka. Wczesne badania nieinwazyjnej diagnostyki prenatalnej wykorzystującej płodowy DNA wolny od komórek (cffDNA) dostarczyły cennych wyników i w przyszłości mogą umożliwić podejmowanie decyzji dotyczących nadzoru przed porodem.6667
Wnioski z nadzoru epidemiologicznego
Nadzór epidemiologiczny nad retinoblastoma dostarczył cennych informacji na temat występowania, wyników leczenia i czynników ryzyka tej choroby.68
Poprawa wczesnego wykrywania
Badanie wykorzystujące dane z Północnoamerykańskiego Stowarzyszenia Centralnych Rejestrów Nowotworów (NAACCR) i Krajowego Programu Rejestrów Nowotworów (NPCR) wykazało, że wczesne rozpoznanie się poprawia: rosnący odsetek przypadków był diagnozowany w pierwszym roku życia, co sugeruje lepszy nadzór.69
Badania wykazały, że surowy wskaźnik zachorowalności wynosił 0,89 na milion, z niewielkim, ale znaczącym spadkiem w czasie (-0,75% rocznie). Jest to zgodne z ogólną stabilnością częstości występowania retinoblastoma obserwowaną w ostatnich dekadach.70
Dysproporcje w dostępie do opieki
Wskaźniki enukleacji w przypadku retinoblastoma są znacznie wyższe wśród czarnoskórych, hiszpańskojęzycznych i dzieci z rodzin o niskich dochodach, zgodnie z literaturą. Wskaźniki przeżywalności wśród dzieci z retinoblastoma poprawiły się w ciągu ostatnich 20 lat, ale dysproporcje społeczno-demograficzne nadal wpływają na zdrowie.71
Czynniki leżące u podstaw związku między rasą, pochodzeniem etnicznym a długoterminowymi wynikami wzrokowymi osób, które przeżyły retinoblastoma, są złożone i słabo poznane. Ponadto dzieci ze środowisk w niekorzystnej sytuacji mogą być bardziej narażone na niekorzystne skutki związane z retinoblastoma z powodu braku dostępu do opieki, takiej jak rutynowe badania przesiewowe i opóźniona diagnoza. Wczesna diagnoza jest powiązana z lepszą przeżywalnością i zachowaniem oka.72
Znaczenie rejestrów retinoblastoma
Dokładne wskaźniki zachorowalności mogą być trudne do oszacowania, szczególnie w krajach rozwijających się, które nie posiadają krajowego rejestru retinoblastoma. W rzeczywistości niedawne badanie z regionu Azji i Pacyfiku sugerowałoby, że przypadki retinoblastoma są niedostatecznie zgłaszane o 50%.73
Epidemiologia retinoblastoma obejmująca podzielenie dostarczają informacji o historycznych i obecnych grupach pacjentów z retinoblastoma oraz przewidywanych trendach dla każdego z siedmiu głównych krajów. Pomaga to rozpoznać przyczyny obecnych i przewidywanych trendów poprzez badanie licznych badań i poglądów kluczowych liderów opinii.74
Ta część raportu DelveInsight zawiera również zdiagnozowaną pulę pacjentów i ich trendy wraz z przyjętymi założeniami. Epidemiologia choroby przedstawiona w raporcie zawiera historyczne i przewidywane scenariusze epidemiologiczne retinoblastoma w 7MM obejmującym Stany Zjednoczone, kraje UE5 (Niemcy, Hiszpanię, Włochy, Francję i Wielką Brytanię) oraz Japonię od 2020 do 2034 roku.75
Długotweminowe zalecenia dotyczące nadzoru
Zalecenia dotyczące długoterminowego nadzoru u osób, które przeżyły dziedziczny retinoblastoma, zostały opublikowane w 2020 roku. Obecnie nie ma jeszcze dowodów na to, że jakakolwiek metoda nadzoru była w stanie przedłużyć życie osób, które przeżyły dziedziczny retinoblastoma.76
Osoby, które przeżyły retinoblastoma, będą potrzebować dożywotniego nadzoru pod kątem nowych nowotworów. Zwykle obejmuje to coroczne skany lub inne testy, które mogą wykryć nowe guzy. Lekarz może powiedzieć, jakie środki nadzoru zaleca w danym przypadku.77
Rola długoterminowych badań przesiewowych osób, które przeżyły retinoblastoma, nie jest jasno określona w literaturze. Edukacja pacjentów i świadomość zdrowotna odgrywają kluczową rolę w minimalizowaniu opóźnień w diagnozowaniu i leczeniu wtórnych nowotworów złośliwych u tych pacjentów.78
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.