Rak nerki
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w raku nerki jest ściśle związane ze stadium zaawansowania choroby, typem histologicznym oraz innymi czynnikami klinicznymi, takimi jak stan ogólny pacjenta, stężenie hemoglobiny, obecność naciekania mikronaczyniowego i martwicy guza. Wskaźniki 5-letniej przeżywalności różnią się w zależności od stadium: stadium 1 – 81-93%, stadium 2 – 74%, stadium 3 – 53-75%, a stadium 4 – 8-15%. Dla pacjentów z jasnokomórkowym rakiem nerkowokomórkowym (RCC) zlokalizowanym wskaźnik przeżywalności wynosi 93%, z przerzutami do regionalnych węzłów chłonnych 69%, a z przerzutami odległymi 12-17%. Narzędzia prognostyczne, takie jak system IMDC, pozwalają na klasyfikację ryzyka u pacjentów z przerzutowym RCC, co jest kluczowe dla wyboru optymalnej terapii. Nomogramy, w tym opracowany przez Memorial Sloan Kettering Cancer Center, umożliwiają przewidywanie ryzyka nawrotu raka w ciągu 5 lat po operacji, co ma istotne znaczenie dla decyzji o leczeniu uzupełniającym.
- Rak nerki – Rokowanie (prognoza wyników leczenia)
- Systemy prognostyczne w raku nerki
- Modele prognostyczne w raku nerki
- Modele oparte na czynnikach genetycznych i molekularnych
- Modele oparte na sztucznej inteligencji i uczeniu głębokim
- Modele prognostyczne łączone
- Postępy w przewidywaniu rokowania
- Praktyczne implikacje rokowania
Rak nerki – Rokowanie (prognoza wyników leczenia)
Jeśli zdiagnozowano u Ciebie raka nerki, prawdopodobnie zastanawiasz się nad swoim rokowaniem. Rokowanie to najlepsza ocena lekarza dotycząca wpływu choroby nowotworowej na organizm oraz odpowiedzi na leczenie. Rokowanie i przeżywalność zależą od wielu czynników. Tylko lekarz znający Twoją historię medyczną, typ i stadium nowotworu oraz inne cechy charakterystyczne, wybrane metody leczenia i odpowiedź na terapię może połączyć wszystkie te informacje ze statystykami przeżywalności, aby określić rokowanie.1
Czynniki wpływające na rokowanie
Stadium raka nerki jest najważniejszym czynnikiem prognostycznym. Pacjenci z guzami ograniczonymi tylko do nerki mają lepsze rokowanie niż osoby z nowotworem, który rozprzestrzenił się poza nerkę. Guzy o niskim stopniu zaawansowania mają lepsze rokowanie niż guzy o wysokim stopniu, ponieważ rosną wolniej i są mniej skłonne do rozprzestrzeniania się. Natomiast guzy o wysokim stopniu są bardziej agresywne i szybciej się rozprzestrzeniają.1
Typ histologiczny nowotworu również wpływa na rokowanie. Typy brodawkowaty i chromofobowy raka nerkowokomórkowego mają lepsze rokowanie, ponieważ są często niskiego stopnia złośliwości. Natomiast rak z przewodów wyprowadzających i rak rdzeniasty nerki mają gorsze rokowanie ze względu na ich dużą agresywność.2 Kluczowymi czynnikami wpływającymi na rokowanie są także: stan ogólny pacjenta (performance status), stężenie hemoglobiny, historia palenia tytoniu, obecność naciekania mikronaczyniowego oraz martwica guza.3
Wskaźniki przeżywalności
Wskaźniki przeżywalności mogą dać wyobrażenie o tym, jaki odsetek osób z tym samym typem i stadium raka nadal żyje po określonym czasie (zwykle 5 lat) od diagnozy. Należy pamiętać, że są to jedynie szacunki oparte na wcześniejszych wynikach dużej liczby osób, które miały określony typ nowotworu, ale nie mogą przewidzieć, co stanie się w konkretnym przypadku.4
Wskaźniki przeżywalności 5-letniej według stadium zaawansowania raka nerki:56
- Stadium 1: 81-93%
- Stadium 2: 74%
- Stadium 3: 53-75%
- Stadium 4: 8-15%
Według danych statystycznych 5-letni względny wskaźnik przeżywalności pacjentów z RCC zależy od stadium nowotworu w momencie diagnozy. Wskaźnik przeżywalności po 5 latach wynosi 93% dla guzów zlokalizowanych, 69% dla guzów z przerzutami do regionalnych węzłów chłonnych i 12-17% dla guzów z przerzutami odległymi.78
Ogólne wskaźniki przeżywalności dla pacjentów z rakiem nerki w Anglii pokazują, że około 80% osób przeżywa 1 rok lub dłużej, ponad 65% przeżywa 5 lat lub dłużej, a ponad 50% przeżywa 10 lat lub dłużej po diagnozie.9 W badaniu obejmującym polską populację wykazano, że prawdopodobieństwo 1, 2, 3, 4 i 5-letniego przeżycia skumulowanego w całej grupie pacjentów wynosiło odpowiednio 58,8%, 38,2%, 32,7%, 29,1% i 21,4%.10
Systemy prognostyczne w raku nerki
System IMDC
Najczęściej stosowanym systemem do przewidywania rokowania u osób z przerzutowym rakiem nerkowokomórkowym jest International Metastatic Renal Cell Carcinoma Database Consortium (IMDC). System ten uwzględnia następujące czynniki predykcyjne, które są łączone w celu określenia poziomu ryzyka:2
- Korzystne ryzyko oznacza, że u pacjenta nie występuje żaden z czynników predykcyjnych
- Pośrednie ryzyko oznacza, że u pacjenta występuje 1 lub 2 czynniki predykcyjne
- Wysokie ryzyko oznacza, że u pacjenta występują 3 lub więcej czynniki predykcyjne
Rokowanie określone przez obecne kalkulatory ryzyka, takie jak kalkulator ryzyka IMDC, jest wykorzystywane do podejmowania decyzji terapeutycznych.11
Nomogramy prognostyczne
Nomogramy to modele oparte na różnych czynnikach prognostycznych wpływających na przeżycie, które zostały opracowane w celu poprawy przewidywania wyników leczenia pacjentów.12 Nomogramy zostały stworzone, aby lepiej przewidzieć wyniki leczenia pacjentów z rakiem nerki.
Nomogram raka nerkowokomórkowego opracowany przez Memorial Sloan Kettering Cancer Center to narzędzie online, które może być używane do przewidywania prawdopodobieństwa niewystąpienia nawrotu raka nerki w ciągu pięciu lat po operacji, po nowej diagnozie. Zrozumienie ryzyka nawrotu raka nerkowokomórkowego jest ważne, ponieważ jest to kluczowy czynnik w podejmowaniu decyzji, czy pacjent wymaga dodatkowego leczenia.13
Modele prognostyczne w raku nerki
Modele oparte na czynnikach genetycznych i molekularnych
Coraz większa dostępność danych molekularnych dostarczanych przez techniki sekwencjonowania nowej generacji (NGS) umożliwia poprawę możliwości diagnostyki i prognozy w raku nerki. Potrzebne są wiarygodne i dokładne predyktory oparte na wybranych panelach genów dla lepszej stratyfikacji pacjentów z rakiem nerkowokomórkowym (RCC) w celu określenia spersonalizowanego planu leczenia.14
W ostatnich latach opracowano kilka modeli prognostycznych opartych na czynnikach genetycznych i molekularnych:
- Model oparty na 9 mikroRNA silnie skorelowanych z rokowaniem – wysoka ekspresja tych mikroRNA wiąże się z gorszym rokowaniem. Model ten może ułatwić przewidywanie rokowania i jest ściśle powiązany ze środowiskiem immunologicznym, infiltracją immunologiczną i genami punktów kontrolnych immunologicznych RCC.15
- Model prognostyczny oparty na 6 genach związanych z metabolizmem (PAFAH2, ACADSB, ACADM, HADH, PYCR1 i ITPKA), który wykazuje dobrą zdolność prognostyczną. Pacjenci z niskim ryzykiem mają lepsze całkowite przeżycie (OS).1617
Modele oparte na sztucznej inteligencji i uczeniu głębokim
Modele oparte na sztucznej inteligencji (AI) i uczeniu głębokim pokazują obiecujące wyniki w przewidywaniu rokowania w raku nerki:
- Multimodalny model uczenia głębokiego (MMDLM) wykazał doskonałą skuteczność w przewidywaniu rokowania u pacjentów z jasnokomórkowym rakiem nerkowokomórkowym (ccRCC) ze średnim C-indeksem 0,7791 i średnią dokładnością 83,43%. Program komputerowy oparty na sztucznej inteligencji może jednocześnie analizować różne dane medyczne (obrazy mikroskopowe, skany CT/MRI i dane genomowe), przewidując czas przeżycia pacjentów z rakiem nerki.1819
- Modele głębokiego uczenia mogą przewidywać przeżycie bezpośrednio z histologii w ccRCC. CNN (Convolutional Neural Network) wykazała współczynnik ryzyka 3,69 w analizie regresji Coxa w jednoczynnikowej analizie na zbiorze danych TCGA i 2,13 w zewnętrznej walidacji. Wyniki wykazują, że oparta na obrazach predykcja przeżycia przez CNN jest obiecująca i dlatego ta szeroko stosowana technika powinna być dalej badana w celu poprawy istniejącej stratyfikacji ryzyka w ccRCC.2021
Modele prognostyczne łączone
Zintegrowane podejście wykorzystujące zarówno dane kliniczne, jak i radiologiczne oraz molekularne może poprawić przewidywanie rokowania:
- Model trzyfunkcyjny do przewidywania przeżycia bez przerzutów po operacji zlokalizowanego jasnokomórkowego raka nerkowokomórkowego. Pacjenci zostali podzieleni na klinicznie znaczące kategorie ryzyka przy użyciu tylko trzech cech: wielkości guza, stopnia złośliwości guza i inwazji mikronaczyniowej. Ten model zachowuje wysoką dokładność przy wymaganiu tylko trzech cech, które są rutynowo zbierane i powszechnie dostępne. C-indeks i błąd standardowy wynosiły 0,755 w kohorcie treningowej i 0,836 w kohorcie walidacyjnej.22
- Badania wykazały, że model oparty na cechach radiomicznych samodzielnie ma lepszą moc prognostyczną w porównaniu z modelem klinicznym, a dodanie cech radiomicznych do cech klinicznych dało najlepsze wyniki. Wśród cech klinicznych, stopień ISUP guza, złośliwość, patologiczne stadium t i wskaźnik masy ciała są statystycznie istotnymi predyktorami przeżycia całkowitego.23
Postępy w przewidywaniu rokowania
Markery biologiczne i zapalne
Badania pokazują, że dwa niedrogie i szeroko dostępne markery zapalne we krwi (białko C-reaktywne (CRP) i albumina) znacząco poprawiają przewidywanie odpowiedzi na leczenie u pacjentów z przerzutowym rakiem nerkowokomórkowym, szczególnie w dużej grupie pacjentów z kontrolą choroby w pierwszej obserwacji kontrolnej (>80%). Wyniki silnie popierają natychmiastowe wdrożenie mGPS jako narzędzia prognostycznego do przewidywania wyników u osób z przerzutowym rakiem nerkowokomórkowym.24
Cyfrowa patologia i nowe technologie
Integracja narzędzi patologii cyfrowej z innymi modalnościami diagnostycznymi, takimi jak radiologia i genomika, umożliwia nową multimodalną charakterystykę różnych typów raka nerkowokomórkowego. Wraz z ciągłymi postępami i udoskonaleniami, oczekuje się, że technologie AI będą odgrywać integralną rolę w diagnostyce i podejmowaniu decyzji klinicznych, poprawiając wyniki pacjentów.25
Technologie uczenia maszynowego mogą przyczynić się do prognozy ccRCC i potencjalnie pomóc poprawić kliniczne zarządzanie tą chorobą. Zastosowanie AI do badania serii markerów molekularnych w każdej próbce ma wartość predykcyjną i może być zintegrowane z cechami morfologicznymi w celu poprawy stratyfikacji ryzyka i spersonalizowanej terapii.26
Czynniki immunologiczne
Badania pokazują, że modele oparte na markerach związanych z układem odpornościowym mogą mieć istotną wartość prognostyczną. Model oparty na 9 mikroRNA był ściśle związany ze środowiskiem immunologicznym, infiltracją immunologiczną i genami punktów kontrolnych immunologicznych RCC, co może dostarczyć nowych pomysłów na immunoterapię RCC.15
Praktyczne implikacje rokowania
Wpływ na decyzje terapeutyczne
Dokładne określenie rokowania jest niezbędne dla optymalnego zarządzania pacjentem. Lepsza prognoza niepowodzenia leczenia może lepiej zidentyfikować pacjentów, którzy mogliby skorzystać ze zmiany lub intensyfikacji terapii.24 Dokładne modele prognostyczne są nieocenione w projektowaniu badań klinicznych, psychologicznym zarządzaniu pacjentem i kierowaniu modalnościami terapeutycznymi.27
Protokoły nadzoru i monitorowania
Modele prognostyczne mogą pomóc w opracowaniu zindywidualizowanych protokołów nadzoru. Dla pacjentów z rakiem nerki z lokalizowanym guzem nowotworowym, stojących przed częściową lub radykalną nefrektomią, równanie ryzyka raka nerki (KCRE) może być używane do przewidywania ryzyka niewydolności nerek 5 lat po operacji raka nerki. Znajomość ryzyka może pomóc w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia, takich jak operacja (częściowa wobec radykalnej nefrektomii) lub czujne oczekiwanie.28
Określenie prawdopodobieństwa niewydolności nerek może być przydatne dla komunikacji pacjenta i lekarza, triażu i zarządzania skierowaniami nefrologicznymi oraz planowania dostępu do dializy i przeszczepu nerki od żywego dawcy. Trwają prospektywne badania oceniające użyteczność tego narzędzia do podejmowania decyzji klinicznych.29
Poradnictwo dla pacjentów
Statystyki pięcioletniej przeżywalności są ustalane przez obserwację dużej liczby osób. Każdy przypadek raka jest jednak unikalny, a liczby nie mogą być wykorzystane do przewidywania wyników dla poszczególnych osób. Jeśli masz raka nerki i chcesz zrozumieć swoją oczekiwaną długość życia, porozmawiaj ze swoim lekarzem.30
Należy pamiętać, że żadna z tych liczb nie odzwierciedla Twojej konkretnej choroby. Każda osoba jest wyjątkowa, a szereg czynników – takich jak typ nowotworu (nerki czy przejściowy), konkretny typ komórek, stadium w momencie diagnozy i ogólny stan zdrowia – może odgrywać rolę. Ponadto te liczby odzwierciedlają to, co działo się w przeszłości. Eksperci zbierają je co 5 lat. Diagnostyka i leczenie nadal się poprawiają. Wskaźniki śmiertelności stale spadają. Porozmawiaj ze swoim lekarzem o najlepszym leczeniu dla Twojego konkretnego typu i stadium raka nerki.31
Znaczenie wyboru ośrodka leczenia
Badania pokazują, że wskaźniki przeżywalności są o 25% wyższe, gdy leczenie rozpoczyna się w ośrodku kompleksowym wyznaczonym przez NCI. W wyniku tego wskaźniki przeżywalności, wskaźniki nawrotów i zarządzanie długoterminowymi skutkami ubocznymi mogą być lepsze niż w większości innych ośrodków onkologicznych.32
Dla pacjentów, których rak nerki jest leczony chirurgicznie, stosowane są środki jakości, które obejmują badanie otaczającej tkanki w celu potwierdzenia, że nie pozostał nowotwór. Po zakończeniu leczenia, monitorowanie stanu zdrowia pacjenta powinno trwać przez co najmniej pięć lat, aby upewnić się, że pozostaje on wolny od nowotworu oraz pomóc w zarządzaniu wszelkimi długoterminowymi skutkami ubocznymi leczenia.32
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.