Nowotwór jamy nosowej i zatok przynosowych
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w nowotworach jamy nosowej i zatok przynosowych jest wieloczynnikowe, zależne od stopnia zaawansowania, typu histologicznego oraz cech pacjenta. Najważniejszym czynnikiem prognostycznym jest stadium choroby – 5-letni względny wskaźnik przeżycia wynosi około 85% dla choroby miejscowej, 50% dla regionalnej (zajęcie węzłów chłonnych) i 44-45% dla przerzutów odległych. Przerzuty do węzłów chłonnych występują u 13,2% pacjentów, z wyższym ryzykiem w przypadku nowotworów zatok (19,3%) niż jamy nosowej (7,9%). Typ histologiczny wpływa na rokowanie: rak gruczołowo-torbielowaty i rak płaskonabłonkowy wykazują najlepsze wskaźniki przeżycia (odpowiednio 87,5% i 65,3%), natomiast czerniak błony śluzowej jamy nosowej ma złe rokowanie (5-letnie przeżycie specyficzne dla choroby 32%). Dodatkowo, obecność dodatnich marginesów chirurgicznych, zajęcie węzłów chłonnych (cN+), wyższy wiek (>60 lat) oraz zaawansowane T (cT2) są niezależnymi czynnikami niekorzystnymi dla przeżycia całkowitego (OS) i przeżycia wolnego od progresji (PFS).
Nowotwór jamy nosowej i zatok przynosowych – Rokowanie (przewidywanie wyników)
Rokowanie w przypadku nowotworów jamy nosowej i zatok przynosowych stanowi złożoną ocenę, która zależy od wielu czynników klinicznych i patologicznych. Jest to prognoza, czyli najlepsza ocena lekarza dotycząca tego, jak nowotwór wpłynie na pacjenta i jak zareaguje na leczenie. 1 Należy podkreślić, że rokowanie może być określone wyłącznie przez lekarza znającego pełną historię medyczną pacjenta, typ i stopień zaawansowania nowotworu oraz inne jego cechy, zastosowane leczenie i odpowiedź na terapię. 2 Statystyki przeżycia stanowią jedynie ogólne szacunki i muszą być interpretowane bardzo ostrożnie, ponieważ opierają się na doświadczeniach grup pacjentów i nie mogą być wykorzystywane do przewidywania szans przeżycia konkretnej osoby. 2
Kluczowe czynniki prognostyczne
Stopień zaawansowania nowotworu jest najważniejszym czynnikiem prognostycznym dla nowotworów jamy nosowej i zatok przynosowych. Im wcześniej wykryty jest guz w jamie nosowej lub zatokach przynosowych, tym lepsze rokowanie. Niestety, wiele guzów w jamie nosowej czy zatokach przynosowych zostaje wykrytych w późniejszym stadium zaawansowania. 1 Ogólnie rzecz biorąc, przeżycie jest zróżnicowane w zależności od stadium nowotworu, przy czym wcześniejsze rozpoznanie i leczenie wiąże się z lepszym wynikiem. 2
Guzy, które rozrosły się do mózgu lub jego zewnętrznej błony, mają złe rokowanie. Im więcej węzłów chłonnych zajętych przez nowotwór i im większe są te węzły, tym gorsze rokowanie. 3 Nowotwór, który rozpoczął się w jamie nosowej lub zatokach przynosowych i rozrósł się do nosogardła i podstawy czaszki, ma złe rokowanie, ponieważ trudniej jest go całkowicie usunąć chirurgicznie. 4
Wykazano, że przerzuty do węzłów chłonnych w momencie rozpoznania dotyczą 13,2% pacjentów, przy czym lokalizacja w zatokach (19,3%) stanowi istotny czynnik ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych w porównaniu z jamą nosową (7,9%). 5 W przypadku wszystkich podzlokalizacji zatokowych (szczękowa, sitowa, klinowa, czołowa) przerzuty do węzłów chłonnych stwierdzono u 583 pacjentów (19,3%). 5
Wpływ typu histologicznego i lokalizacji anatomicznej
Typ histologiczny nowotworu ma istotny wpływ na rokowanie. Niskozróżnicowane estezjoneuroblastoma, gruczolakoraki i chrzęstniakomięsaki mają zwykle najlepsze rokowanie. 3 Raki płaskonabłonkowe (SCC) mają tendencję do lepszego rokowania, jeśli nowotwór rozpoczął się w zatoce sitowej, a nie w jamie nosowej lub innych zatokach przynosowych. 3 Czerniaki i niezróżnicowane raki zatoki przynosowej (SNUC) mają złe rokowanie. 3
W badaniu analizującym długoterminowe przeżycie w zależności od typów histologicznych, najlepsze wskaźniki przeżycia całkowitego wykazały rak gruczołowo-torbielowaty (87,5%) i rak płaskonabłonkowy (65,3%). 6 Specyficzne dane dotyczące czerniaka błony śluzowej jamy nosowej i zatok wskazują na stosunkowo złe rokowanie, z przeżyciem specyficznym dla choroby wynoszącym 32% po 5 latach i 19% po 10 latach. 7
Wskaźniki przeżycia
Statystyki przeżycia dla nowotworów jamy nosowej i zatok przynosowych przedstawiają się następująco:
- Dla choroby zlokalizowanej (miejscowej) 5-letni względny wskaźnik przeżycia wynosi około 85%. 2 8
- Dla choroby regionalnej (zajęcie regionalnych węzłów chłonnych) 5-letni względny wskaźnik przeżycia wynosi około 50%. 2 8
- Dla choroby z przerzutami odległymi 5-letni względny wskaźnik przeżycia wynosi około 44-45%. 2 8
Ogólnie dla osób z rozpoznaniem nowotworu jamy nosowej lub zatok przynosowych w Wielkiej Brytanii i Irlandii: ponad 70 ze 100 osób (ponad 70%) przeżyje swój nowotwór przez rok lub dłużej po rozpoznaniu; około 50 ze 100 osób (około 50%) przeżyje swój nowotwór przez 5 lat lub dłużej po rozpoznaniu. 8 Według danych z podręcznika Mercka, ogólnie około 60% osób z nowotworem zatok przynosowych żyje dłużej niż 5 lat. 9
W dużym badaniu kohortowym z 5-letnim całkowitym przeżyciem wynoszącym 75,5% i 10-letnim całkowitym przeżyciem wynoszącym 52,1%, wyniki onkologiczne (z wyłączeniem przypadków leczonych pierwotnie paliatywnie) były następujące: brak objawów choroby (n=85, 65,4%), żyje z chorobą (n=8, 6,2%), zmarł bez choroby (n=7, 5,4%), zmarł z powodu choroby (n=30, 23,1%). 6
Nowatorskie wskaźniki prognostyczne
Badania nad nowymi markerami prognostycznymi w raku płaskonabłonkowym zatok przynosowych (SNSCC) wykazały wartość wskaźnika przeżycia (SI) łączącego wartości prognostyczne markerów klinicznych (klasyfikacje T i N oraz inwazja przez linię Ohngrena), zapalnych (stosunek neutrofili do limfocytów) i żywieniowych (albumina i wskaźnik masy ciała). 10
Obserwowano znacznie lepsze całkowite przeżycie (OS) u pacjentów z niskim ryzykiem SI (n=24/51, 47,1%, średnie OS: 7,9 lat, 95% CI: 6,3-9,6 lat) niż u pacjentów z wysokim ryzykiem SI (n=27/51, 52,9%, średnie OS: 3,4 lat, 95% CI: 2,2-4,5 lat; p=0,013). Ponadto wykazano również, że pacjenci z niskim ryzykiem SI mieli dłuższe przeżycie wolne od choroby (DFS) niż pacjenci z wysokim ryzykiem SI (średnie DFS: 6,4, 95% CI: 4,8-8,0 vs średnie DFS: 2,4 lat, 95% CI 1,3-3,5, p=0,012). 10
Ogólne wskaźniki śmiertelności i nawrotów w badanej kohorcie wynosiły odpowiednio 41,2% (n=21) i 43,1% (n=22), przy średnim obliczonym OS i DFS dla całej kohorty wynoszącym odpowiednio 2,8 ± 2,1 lat i 2,1 ± 2,0 lat. 11
Czynniki związane z pacjentem
Poza czynnikami związanymi z nowotworem, również cechy pacjenta mają wpływ na rokowanie:
- Młodsi pacjenci mają tendencję do lepszego rokowania niż starsi. 3
- Kobiety mogą mieć lepsze rokowanie niż mężczyźni. 3
- Osoby niepalące i niespożywające alkoholu mają tendencję do lepszego rokowania niż osoby palące i pijące alkohol. 4
- Osoby z wyższymi wskaźnikami stanu sprawności mogą przeżyć dłużej i lepiej radzić sobie ze skutkami leczenia niż osoby z niższymi wskaźnikami. 3
- Ogólny stan zdrowia i sprawności fizycznej również wpływa na przeżycie. Im lepsza kondycja pacjenta, tym lepiej może radzić sobie z nowotworem i leczeniem. 12
Badania wykazały również związek między statusem ubezpieczenia a przerzutami do węzłów chłonnych, gdzie pacjenci nieubezpieczeni i objęci programem Medicaid byli bardziej narażeni na wystąpienie przerzutów do węzłów chłonnych w porównaniu z osobami posiadającymi prywatne ubezpieczenie. 13 Ponadto rasa stanowiła czynnik ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych, przy czym pacjenci rasy czarnej byli bardziej narażeni na wystąpienie przerzutów do węzłów chłonnych w porównaniu z pacjentami rasy białej. 13
Czynniki ryzyka niekorzystnego rokowania
W analizie wieloczynnikowej zidentyfikowano niezależne niekorzystne czynniki ryzyka dla przeżycia wolnego od progresji (PFS) oraz przeżycia całkowitego (OS):
- Dla PFS wszystkich jednostek chorobowych:
- cT2 (HR 2,1, 95% CI 1,3-3,6; p=0,004)
- cN+ status (HR 2,2 (1,1-4,0); p=0,034)
- Dla OS, w końcowym modelu pozostały również:
- Wiek pacjenta powyżej 60 lat (HR 2,4 (1,2-5,1), p=0,01)
- cT2 (HR 4,4 (1,9-11,8), p≤0,001)
- cN+ (HR 3,9 (1,7-8,2); p≤0,001)
Znaczenie marginesów chirurgicznych
Jeśli w marginesie chirurgicznym znajdują się komórki nowotworowe, nazywa się to dodatnim marginesem chirurgicznym. Marginesy chirurgiczne, które nie zawierają komórek nowotworowych, nazywane są ujemnymi marginesami chirurgicznymi i mają lepsze rokowanie niż dodatnie marginesy chirurgiczne. 4
Uwagi końcowe
Należy podkreślić, że statystyki przeżycia odnoszą się tylko do stadium nowotworu w momencie pierwszego rozpoznania i nie uwzględniają wszystkich czynników. 15 Osoby obecnie diagnozowane z nowotworem jamy nosowej lub zatok przynosowych mogą mieć lepsze rokowanie niż pokazują te liczby, dzięki postępom w leczeniu. 15 16
Trwające badania i próby kliniczne stale poszukują nowych i lepszych sposobów leczenia nowotworów jamy nosowej i zatok przynosowych, mających na celu poprawę wskaźników przeżycia i jakości życia osób dotkniętych tą chorobą. 16 Najlepszym źródłem informacji o rokowaniu jest zespół medyczny prowadzący pacjenta, który uwzględni wszystkie wymienione czynniki, aby dostosować leczenie do indywidualnej sytuacji. 16
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.