Leki w grupie
„leki stosowane miejscowo w chorobach układu mięśniowo-szkieletowego”

Leki stosowane miejscowo w chorobach układu mięśniowo-szkieletowego to grupa preparatów przeznaczonych do aplikacji bezpośrednio na skórę nad obszarem objętym dolegliwościami bólowymi, stanami zapalnymi czy urazami. Ich główną zaletą jest miejscowe działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwobrzękowe przy jednoczesnym ograniczeniu działań ogólnoustrojowych.

W tej grupie możemy wyróżnić kilka podgrup: niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) do stosowania miejscowego, leki rozgrzewające, leki chłodzące, preparaty zawierające jady węży i inne substancje pochodzenia naturalnego, oraz leki o działaniu miejscowo znieczulającym.

Miejscowe NLPZ są najczęściej stosowaną podgrupą tych leków. Działają poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn, ograniczając stan zapalny i ból. Do głównych substancji czynnych należą: diklofenak (Voltaren, Diclac, Dicloreum), ketoprofen (Ketonal, Fastum, Ketospray), ibuprofen (Nurofen, Ibuprom), naproksen (Naproxen) i piroksykam (Feldene). Występują w formie żeli, maści, kremów, plastrów i aerozoli.

Leki rozgrzewające zawierają substancje drażniące zakończenia nerwowe, powodujące uczucie ciepła i zwiększające miejscowe ukrwienie. Należą do nich preparaty zawierające kapsaicynę (Capsagamma, Capsicolle), metylosalicylan (Deep Relief), czy kamforę i mentol (Ben Gay, Olfen). Są szczególnie skuteczne w bólach mięśniowych i reumatycznych.

Preparaty chłodzące, zawierające mentol lub kamforę w odpowiednich stężeniach (Artrocol, Carmol), działają poprzez pobudzanie receptorów zimna, co daje efekt przeciwbólowy i zmniejsza obrzęk. Są często stosowane w ostrych urazach sportowych.

Największą zaletą miejscowych preparatów mięśniowo-szkieletowych jest możliwość uzyskania wysokiego stężenia substancji czynnej w miejscu dolegliwości przy minimalnej ekspozycji ogólnoustrojowej. Dzięki temu ryzyko działań niepożądanych typowych dla NLPZ, takich jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe czy nerkowe, jest znacznie mniejsze niż przy stosowaniu form doustnych.

Wśród niebezpieczeństw stosowania tej grupy leków należy wymienić możliwość wystąpienia miejscowych reakcji skórnych (podrażnienia, świąd, wysypka), a także ryzyko uczulenia na składniki preparatu. Ponadto, przy długotrwałym stosowaniu, część substancji czynnej może wchłaniać się do krwiobiegu, powodując działania ogólnoustrojowe. Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu miejscowych NLPZ u pacjentów z chorobą wrzodową, astmą czy niewydolnością nerek.

Warto też wspomnieć o specjalistycznych preparatach jak glikokortykosteroidy do iniekcji dostawowych (np. hydrokortyzon, metyloprednizolon, betametazon) stosowane w leczeniu zapalenia stawów, oraz preparaty kwasu hialuronowego (Synvisc, Hyalgan) wykorzystywane w chorobie zwyrodnieniowej stawów jako substancje uzupełniające płyn stawowy.