Leki w grupie
„leki kortykosteroidowe”

Leki kortykosteroidowe to grupa leków o działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym, które naśladują działanie hormonów kory nadnerczy (kortyzolu). Mechanizm ich działania polega na wiązaniu się z receptorami glikokortykosteroidowymi w komórkach, co prowadzi do modyfikacji ekspresji genów i hamowania syntezy mediatorów zapalnych, takich jak prostaglandyny, leukotrieny i cytokiny.

Kortykosteroidy dzielą się na dwie główne grupy: glikokortykosteroidy (o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym) oraz mineralokortykosteroidy (wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową). W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się glikokortykosteroidy, które różnią się między sobą siłą działania, czasem półtrwania oraz działaniami niepożądanymi.

Do najczęściej stosowanych glikokortykosteroidów należą: prednizon (Encorton), prednizolon (Encortolon), metyloprednizolon (Medrol, Metypred), deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), betametazon (Diprophos), hydrokortyzon (Hydrocortisonum), triamcynolon (Polcortolon), flutykazon (Flixotide), budezonid (Pulmicort, Entocort), mometazon (Nasonex, Elocom) i cyklezonid (Alvesco).

Kortykosteroidy mogą być stosowane w różnych postaciach: doustnie, dożylnie, domięśniowo, dostawowo, wziewnie, miejscowo na skórę lub błony śluzowe, a także w postaci kropli do oczu. Wybór drogi podania zależy od rodzaju i nasilenia schorzenia oraz obszaru docelowego leczenia.

Największe zalety stosowania leków kortykosteroidowych to ich silne i szybkie działanie przeciwzapalne, co czyni je niezastąpionymi w stanach ostrych, takich jak zaostrzenia astmy, POCHP, choroby autoimmunologiczne czy reakcje alergiczne. Kortykosteroidy wziewne pozwoliły na skuteczne kontrolowanie przewlekłych chorób układu oddechowego przy minimalizacji działań ogólnoustrojowych, a miejscowe preparaty kortykosteroidowe stanowią podstawę leczenia wielu chorób dermatologicznych.

Najpoważniejsze niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem kortykosteroidów obejmują działania niepożądane, które nasilają się przy długotrwałej terapii systemowej. Należą do nich: osteoporoza, zespół Cushinga, zaburzenia gospodarki węglowodanowej (w tym cukrzyca), nadciśnienie tętnicze, zwiększone ryzyko infekcji, opóźnienie gojenia ran, zaburzenia psychiczne, jaskra, zaćma, zaburzenia miesiączkowania oraz zahamowanie wzrostu u dzieci. Przy stosowaniu miejscowym mogą wystąpić: atrofia skóry, teleangiektazje, rozstępy czy trądzik posteroidowy.

Ze względu na drogę podania, kortykosteroidy można podzielić na: systemowe (doustne, dożylne, domięśniowe), wziewne (stosowane w chorobach układu oddechowego), miejscowe (dermatologiczne), dostawowe (stosowane w chorobach reumatycznych), donosowe (stosowane w alergicznym nieżycie nosa) oraz okulistyczne. W zależności od czasu działania wyróżniamy kortykosteroidy o krótkim (hydrokortyzon), średnim (prednizon, prednizolon) i długim czasie działania (deksametazon, betametazon).