zapobieganie zakażeniom pooperacyjnym wywołanym bakteriami beztlenowymi
Wskazanie

Zapobieganie zakażeniom pooperacyjnym wywołanym przez bakterie beztlenowe jest kluczowym elementem opieki okołooperacyjnej. Zakażenia te występują najczęściej po zabiegach w obrębie jamy brzusznej, operacjach ginekologicznych oraz zabiegach w obszarach silnie skontaminowanych bakteriami beztlenowymi, takimi jak jelito grube. Typowymi patogenami beztlenowymi powodującymi zakażenia pooperacyjne są Bacteroides fragilis, Clostridium spp., Peptostreptococcus i Fusobacterium.

W profilaktyce tych zakażeń stosuje się przede wszystkim antybiotyki aktywne wobec bakterii beztlenowych. Wśród najczęściej stosowanych leków w Polsce znajdują się: metronidazol (Metronidazol, Metronidazol Polpharma, Metronidazol Jelfa), klindamycyna (Clindamycin, Dalacin C, Klimicin), amoksycylina z kwasem klawulanowym (Augmentin, Amoksiklav, Taromentin), a w przypadku cięższych infekcji również karbapenemy jak imipenem z cylastatyną (Tienam) czy meropenem (Meronem).

Profilaktyka antybiotykowa powinna być wdrożona około 30-60 minut przed nacięciem skóry, aby zapewnić odpowiednie stężenie leku w tkankach podczas zabiegu. W przypadku długotrwałych operacji może być konieczne powtórzenie dawki antybiotyku. Istotne jest, aby profilaktyka była krótkotrwała – zazwyczaj wystarcza podanie jednej dawki przedoperacyjnej, a kontynuacja leczenia przez 24-48 godzin po zabiegu jest zalecana tylko w wybranych przypadkach wysokiego ryzyka.

Największymi trudnościami w zapobieganiu zakażeniom beztlenowym są: rosnąca oporność bakterii na antybiotyki (szczególnie Bacteroides fragilis na metronidazol), trudności w identyfikacji pacjentów wysokiego ryzyka oraz balansowanie między skuteczną profilaktyką a ryzkiem wystąpienia działań niepożądanych antybiotyków, w tym infekcji Clostridioides difficile. Wyzwaniem jest również odpowiedni dobór antybiotyku do rodzaju zabiegu oraz indywidualnego profilu ryzyka pacjenta, uwzględniający lokalną epidemiologię i wzorce oporności bakterii.

Poza farmakoterapią, ważnymi elementami profilaktyki zakażeń beztlenowych są odpowiednie przygotowanie pacjenta do zabiegu (w tym mechaniczne oczyszczenie jelita w przypadku operacji jelita grubego), przestrzeganie zasad aseptyki i antyseptyki podczas operacji oraz właściwa technika operacyjna minimalizująca ryzyko zanieczyszczenia pola operacyjnego.