zaburzenia motoryczne w zespołach pozapiramidowych dystonicznych wywołanych przez neuroleptyki
Wskazanie

Zaburzenia motoryczne w zespołach pozapiramidowych dystonicznych wywołanych przez neuroleptyki to grupa objawów neurologicznych występujących jako niepożądane działanie leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyków). Objawiają się one przede wszystkim mimowolnymi skurczami mięśni, prowadzącymi do nienaturalnych, powtarzalnych ruchów lub przyjmowania nieprawidłowych pozycji ciała. Najczęściej dotyczą mięśni twarzy, szyi, tułowia i kończyn.

Dystonie polekowe mogą wystąpić zarówno w początkowym okresie leczenia neuroleptykami (dystonie ostre), jak i po dłuższym stosowaniu tych leków (dystonie późne). Ostre dystonie pojawiają się zwykle w ciągu pierwszych kilku dni leczenia, natomiast dystonie późne rozwijają się po miesiącach lub latach terapii i mogą być nieodwracalne. Szczególnie narażeni są pacjenci młodzi, płci męskiej (w przypadku dystonii ostrych) oraz osoby starsze, płci żeńskiej (w przypadku dystonii późnych).

W leczeniu ostrych dystonii wywołanych przez neuroleptyki stosuje się przede wszystkim leki antycholinergiczne, takie jak Pridinol (Pridinol), Biperiden (Akineton), Triheksyfenidyl (Parkopan). Skuteczne są również benzodiazepiny, np. Diazepam (Relanium), Klonazepam (Clonazepamum TZF, Paxam) oraz leki przeciwhistaminowe, jak Hydroxyzyna (Atarax, Hydroxyzinum VP). W przypadku dystonii późnych leczenie jest znacznie trudniejsze i opiera się głównie na odstawieniu lub redukcji dawki leku wywołującego objawy.

Największą trudnością w leczeniu pacjentów z dystoniami wywołanymi przez neuroleptyki jest balansowanie między kontrolą objawów psychotycznych a minimalizacją działań niepożądanych. Szczególnie problematyczne są dystonie późne, które często są oporne na leczenie i mogą utrzymywać się mimo odstawienia leku przyczynowego. Ponadto, u pacjentów wymagających długotrwałego leczenia przeciwpsychotycznego, konieczne jest regularne monitorowanie pod kątem wczesnych objawów dystonii, aby zapobiec rozwojowi nieodwracalnych zaburzeń ruchowych.

W profilaktyce dystonii polekowych zaleca się stosowanie nowszych, atypowych leków przeciwpsychotycznych (np. Olanzapina – Zolafren, Olzapin; Kwetiapina – Ketrel, Kwetaplex; Risperidon – Rispolept, Lept), które wiążą się z mniejszym ryzykiem wywoływania objawów pozapiramidowych. Ważne jest również stosowanie najniższych skutecznych dawek neuroleptyków oraz unikanie politerapii lekami przeciwpsychotycznymi.