Interakcje
Ziele dziurawca

Interakcje substancji z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Wyciąg z ziela dziurawca (Hypericum perforatum L.) może wchodzić w liczne interakcje z innymi produktami leczniczymi, co wynika głównie z jego wpływu na aktywność enzymów metabolizujących leki. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis mechanizmów, rodzajów i znaczenia klinicznego tych interakcji.¹

Mechanizm interakcji

Głównym mechanizmem leżącym u podstaw interakcji ziela dziurawca z innymi lekami jest indukcja aktywności enzymów wątrobowych, w szczególności:

• Cytochromu P450, w tym izoenzymów:
  • CYP3A4
  • CYP2C9
  • CYP2C19
  • CYP2B6
  • CYP1A2
• P-glikoproteiny (transportera błonowego)

^{1 2 3}

Za efekt indukujący odpowiadają głównie związki zawarte w zielu dziurawca, takie jak hiperycyna i hiperforyna. Indukcja enzymów metabolizujących leki może prowadzić do obniżenia stężenia w osoczu lub osłabienia działania innych produktów leczniczych stosowanych równocześnie z wyciągami z dziurawca.³

Należy zaznaczyć, że ryzyko istotnych klinicznie interakcji zależy od dawki i czasu stosowania preparatów z zielem dziurawca. W przypadku przyjmowania mniej niż 1 mg hyperforyny dziennie i czasu stosowania nie dłuższego niż 2 tygodnie, nie oczekuje się wystąpienia istotnych klinicznie interakcji.^{4 5}

Przeciwwskazane połączenia lekowe

Ze względu na ryzyko poważnych interakcji, równoczesne stosowanie ziela dziurawca jest przeciwwskazane z następującymi lekami:^{6 7}

• Leki immunosupresyjne:
  • cyklosporyna
  • takrolimus (do stosowania ogólnego)
  • ewerolimus
  • syrolimus
• Leki przeciwwirusowe:
  • inhibitory proteazy HIV (amprenawir, indynawir, fosamprenawirem i inne)
  • nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy
• Leki przeciwnowotworowe:
  • irynotekan
  • imatynib
  • inne cytostatyki metabolizowane przez CYP3A4, CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19
• Leki przeciwzakrzepowe:
  • warfaryna
  • inne pochodne kumaryny
  • fenprokumon

^{6 7 8}

Interakcje wymagające szczególnej ostrożności

Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku jednoczesnego stosowania ziela dziurawca z lekami, które metabolizowane są z udziałem enzymów CYP3A4, CYP2C9, CYP2C19, CYP2B6, CYP1A2 lub glikoproteiny P, ponieważ możliwe jest zmniejszanie ich stężenia w osoczu.^{9 10}

Do leków, które wymagają szczególnej ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu z zielem dziurawca, należą:

• Leki psychiatryczne:
  • amitryptylina
  • benzodiazepiny (alprazolam, diazepam, midazolam)
  • metadon
• Leki sercowo-naczyniowe:
  • digoksyna
  • symwastatyna i inne statyny
  • werapamil
• Inne leki:
  • feksofenadyna
  • finasteryd
  • teofilina

^{9 10 11 12}

Interakcje z hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi

Zmniejszenie stężenia w osoczu doustnych środków antykoncepcyjnych pod wpływem ziela dziurawca może prowadzić do:

• wystąpienia krwawienia międzymiesiączkowego
• osłabienia skuteczności antykoncepcji hormonalnej

^{13 14}

Kobiety stosujące doustne hormonalne środki antykoncepcyjne powinny zastosować dodatkowe środki antykoncepcyjne w trakcie terapii zielem dziurawca.^{15 16}

Interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi

Wyciąg z ziela dziurawca może przyczynić się do nasilenia działań serotoninergicznych, jeżeli jest stosowany w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi, co może prowadzić do zespołu serotoninowego. Dotyczy to szczególnie następujących grup leków:^{17 18}

• inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), np.:
  • sertralina
  • paroksetyna
  • nefazodon
• tryptany
• buspiron

^{17 18 19 20 21}

Objawy zespołu serotoninowego mogą obejmować:²²

• Zaburzenia autonomiczne:
  • pocenie się
  • tachykardia
  • biegunka
  • gorączka
• Zaburzenia psychiczne:
  • pobudzenie
  • dezorientacja
• Zmiany motoryczne:
  • drżenie
  • mioklonie

²²

Interakcje ze znieczuleniem ogólnym i miejscowym

Przed planowaną operacją należy rozważyć możliwość interakcji z produktami leczniczymi stosowanymi do znieczulenia ogólnego i miejscowego. W razie konieczności należy odstawić lek zawierający wyciąg z ziela dziurawca.^{23 24}

Czas trwania indukcji enzymów

Zwiększona aktywność enzymów metabolizujących leki, wywołana przez ziele dziurawca, powraca do normalnego poziomu w ciągu 1 tygodnia po zakończeniu stosowania leku zawierającego wyciąg z ziela dziurawca.^{25 26}

Interakcje z alkoholem

Interakcje ziela dziurawca z alkoholem są istotnym aspektem klinicznym, który wymaga szczególnej uwagi. Preparaty z ziela dziurawca często zawierają etanol jako rozpuszczalnik ekstrakcyjny, co może nasilać potencjalne interakcje.²⁷

Nie zaleca się równoczesnego stosowania preparatów z dziurawca z alkoholem etylowym z kilku powodów:

• Możliwe nasilenie działania depresyjnego alkoholu na ośrodkowy układ nerwowy, co może skutkować zwiększoną sedacją
• Ryzyko nasilenia hepatotoksyczności, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych leków mogących mieć niekorzystny wpływ na wątrobę²⁸
• Potencjalne zmiany w metabolizmie zarówno alkoholu, jak i składników ziela dziurawca, co może prowadzić do nieprzewidywalnych efektów
• Możliwość nasilenia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego

Należy również zwrócić uwagę, że wiele preparatów z ziela dziurawca samo w sobie zawiera znaczące ilości etanolu jako rozpuszczalnika ekstrakcyjnego, na przykład:

• Intractum Hyperici Phytopharm: 52-62% (V/V) etanolu²⁹
• Krople Żołądkowe: 67-72% (V/V) etanolu³⁰
• Succus Hyperici Phytopharm: 25-35% (V/V) etanolu³¹

W przypadku preparatów z wysoką zawartością etanolu należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów:

• z chorobami wątroby
• z uzależnieniem od alkoholu
• z padaczką
• przyjmujących inne leki działające depresyjnie na OUN
• prowadzących pojazdy mechaniczne i obsługujących maszyny

Alkohol może również modyfikować działanie substancji zawartych w zielu dziurawca, co może prowadzić do zmian w ich biodostępności i efektach terapeutycznych.²⁷

Tabela interakcji

Zalecenia praktyczne

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia interakcji lekowych z zielem dziurawca, należy przestrzegać następujących zaleceń:

• U pacjentów przyjmujących inne leki na receptę przed podjęciem leczenia wyciągiem z ziela dziurawca zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą^{32 33}
• Kobiety stosujące doustne hormonalne środki antykoncepcyjne powinny zastosować dodatkowe metody antykoncepcji podczas terapii zielem dziurawca^{15 16}
• Przed planowaną operacją należy poinformować anestezjologa o stosowaniu ziela dziurawca i rozważyć jego odstawienie^{23 24}
• W przypadku konieczności odstawienia ziela dziurawca, należy pamiętać, że zwiększona aktywność enzymów wróci do normy po około 1 tygodniu^{25 26}
• Nie należy łączyć ziela dziurawca z lekami przeciwdepresyjnymi, szczególnie z grupy SSRI, bez uprzedniej konsultacji z lekarzem^{19 21}
• Przy niższej zawartości hiperforyny (mniej niż 1 mg dziennie) i krótszym czasie stosowania (mniej niż 2 tygodnie) ryzyko istotnych klinicznie interakcji jest mniejsze^{4 5}
• Należy unikać jednoczesnego spożywania alkoholu podczas stosowania preparatów z ziela dziurawca³⁴