Przedawkowanie
Ziele dziurawca

Przedawkowanie ziela dziurawca

Ziele dziurawca (Hypericum perforatum L.) jest powszechnie stosowanym surowcem zielarskim w wielu produktach leczniczych. Preparaty zawierające wyciągi z dziurawca różnią się składem, stężeniem substancji czynnych oraz postacią farmaceutyczną, co ma istotne znaczenie w przypadku potencjalnego przedawkowania. Związki biologicznie czynne dziurawca, takie jak hiperycyny, flawonoidy czy hyperforyna, mogą w nadmiernych ilościach prowadzić do wystąpienia specyficznych objawów niepożądanych, których nasilenie zależy od przyjętej dawki oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹²

Objawy neurologiczne

W przypadku znacznego przedawkowania ziela dziurawca mogą wystąpić poważne zaburzenia neurologiczne. Udokumentowane przypadki kliniczne wskazują, że po spożyciu do 4,5 g wyciągu suchego z ziela dziurawca na dobę przez okres 2 tygodni, a następnie dodatkowo 15 g suchego wyciągu bezpośrednio przed hospitalizacją, obserwowano drgawki oraz objawy splątania/dezorientacji. Te objawy świadczą o poważnym wpływie nadmiernych dawek substancji czynnych dziurawca na ośrodkowy układ nerwowy.³⁴

Reakcje fotouczulające

Jednym z najbardziej charakterystycznych efektów przedawkowania ziela dziurawca są reakcje fotouczulające, związane z zawartością hiperycyn. Po nadmiernym spożyciu preparatów zawierających wyciągi z dziurawca może wystąpić zwiększona wrażliwość skóry na światło, objawiająca się jako reakcje fototoksyczne. Pacjenci po przedawkowaniu powinni unikać ekspozycji na światło słoneczne oraz inne źródła promieni UV przez okres 1-2 tygodni.⁵⁶

Szczególnie narażone są osoby o jasnej karnacji, u których reakcje fototoksyczne mogą być bardziej nasilone. Przedawkowanie preparatów zawierających ziele dziurawca może powodować reakcje w postaci wysypki, świądu oraz rumienia.⁷⁸

Problemy związane z zawartością etanolu

Wiele preparatów zawierających wyciągi z ziela dziurawca jest sporządzanych przy użyciu etanolu jako rozpuszczalnika ekstrakcyjnego. W przypadku przedawkowania takich preparatów mogą wystąpić objawy niepożądane związane z zawartością alkoholu. Szczególnie niebezpieczne jest przedawkowanie u pacjentów z uszkodzeniem wątroby, alkoholizmem, padaczką, uszkodzeniami mózgu oraz chorobami psychicznymi, ze względu na szkodliwy wpływ etanolu na wymienione jednostki chorobowe.⁹¹⁰¹¹

Na przykład, w przypadku Gastrobonisolu, który zawiera do 1,23 g alkoholu w jednej dawce (2,5 ml), przedawkowanie może skutkować nudnościami i podrażnieniem przewodu pokarmowego.¹²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania ziela dziurawca należy zastosować odpowiednie postępowanie terapeutyczne. W pierwszej kolejności należy zapewnić leczenie podtrzymujące oraz monitorować stan pacjenta.¹³

Najważniejsze elementy postępowania po przedawkowaniu preparatów zawierających ziele dziurawca:

• Ochrona pacjenta przed ekspozycją na światło słoneczne i inne źródła promieni UV przez okres 1-2 tygodni¹⁴¹⁵
• W przypadku wystąpienia objawów neurologicznych (drgawki, splątanie) – zastosowanie odpowiedniego leczenie objawowego¹⁶
• Przy podrażnieniu przewodu pokarmowego – odpowiednie leczenie objawowe¹⁷
• W razie wystąpienia reakcji fototoksycznych – odpowiednia ochrona skóry i leczenie objawowe¹⁸

Przypadki kliniczne

W literaturze medycznej opisywane są pojedyncze przypadki przedawkowania preparatów zawierających ziele dziurawca. Dla niektórych przetworów, jak na przykład intraktu ze świeżego ziela dziurawca, nie zgłaszano przypadków przedawkowania.¹⁹

Natomiast w przypadku suchych wyciągów z ziela dziurawca, odnotowano poważne objawy po przyjęciu do 4,5 g wyciągu suchego na dobę przez 2 tygodnie i dodatkowo 15 g suchego wyciągu bezpośrednio przed hospitalizacją. U pacjentów występowały wówczas drgawki i objawy splątania.²⁰²¹

Tabela objawów przedawkowania

Różnice w przedawkowaniu różnych postaci farmaceutycznych

Warto podkreślić, że różne postacie farmaceutyczne preparatów zawierających ziele dziurawca mogą wykazywać odmienne efekty w przypadku przedawkowania. W przypadku preparatów płynnych, zawierających znaczne ilości etanolu (np. Krople Żołądkowe, Intractum Hyperici Phytopharm, Succus Hyperici Phytopharm), objawy przedawkowania mogą być związane zarówno z samym działaniem substancji czynnych dziurawca, jak i z obecnością etanolu.²²²³

Natomiast w przypadku stałych postaci leku, takich jak tabletki powlekane (np. Depremin 612 mg, HYPERIS) czy kapsułki twarde (np. Nervomix Forte), główne objawy przedawkowania są związane z działaniem substancji czynnych dziurawca, bez dodatkowego wpływu etanolu.²⁴²⁵

Wnioski i zalecenia kliniczne

Przedawkowanie preparatów zawierających ziele dziurawca może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak objawy neurologiczne (drgawki, splątanie) oraz reakcje fototoksyczne. W większości przypadków leczenie ma charakter objawowy i podtrzymujący. Niezmiernie ważne jest, aby pacjent, który przedawkował preparat zawierający ziele dziurawca, był chroniony przed ekspozycją na promieniowanie UV przez okres 1-2 tygodni, w celu zapobieżenia nasilonym reakcjom fototoksycznym.²⁶²⁷

W praktyce klinicznej należy zachować szczególną ostrożność przy przepisywaniu preparatów zawierających ziele dziurawca pacjentom, którzy mogą być narażeni na zwiększone ryzyko przedawkowania, jak również osobom z zaburzeniami neurologicznymi, chorobami wątroby czy alkoholizmem. W każdym przypadku podejrzenia przedawkowania zaleca się konsultację lekarską i wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego.²⁸²⁹