Działania niepożądane
Wortioksetyna

Działania niepożądane wortioksetyny

Wortioksetyna, substancja czynna zawarta w preparacie Banavin, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi ze strony personelu medycznego. Profil bezpieczeństwa wortioksetyny został dobrze scharakteryzowany w trakcie badań klinicznych oraz po wprowadzeniu leku do obrotu. Najczęstszym działaniem niepożądanym raportowanym podczas stosowania wortioksetyny są nudności.¹

Charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane wortioksetyny są klasyfikowane według częstości występowania zgodnie z powszechnie przyjętą konwencją: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Zestawienie to bazuje zarówno na wynikach badań klinicznych, jak i danych zgromadzonych po wprowadzeniu preparatu Banavin do obrotu.<sup data-drug="Banavin" data-section="Działania niepożądane" title="Poniższe działania niepożądane wymieniono zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (2

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe

Nudności występujące podczas terapii wortioksetyną charakteryzują się zazwyczaj łagodnym lub umiarkowanym nasileniem i pojawiają się głównie w ciągu pierwszych dwóch tygodni leczenia. Jest to działanie niepożądane o charakterze przemijającym, które zazwyczaj nie prowadzi do konieczności przerwania terapii. Warto odnotować, że działania niepożądane ze strony układu pokarmowego, w tym nudności, występują częściej u kobiet niż u mężczyzn.³

Populacje szczególne – pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w wieku ≥65 lat stosujących dawki ≥10 mg wortioksetyny raz na dobę odnotowano częstsze przypadki rezygnacji z udziału w badaniach klinicznych. Stosowanie wortioksetyny w dawce 20 mg raz na dobę u pacjentów geriatrycznych wiązało się z wyższą częstością występowania nudności (42% vs 27% u pacjentów <65 lat) oraz zaparć (15% vs 4% u pacjentów <65 lat).<sup data-drug="Banavin" data-section="Działania niepożądane" title="Po zastosowaniu dawek ≥10 mg wortioksetyny raz na dobę odnotowano u pacjentów w wieku ≥65 lat częstsze przypadki wycofania się z udziału w badaniu. Po zastosowaniu dawek wynoszących 20 mg wortioksetyny raz na dobę, częstość występowania nudności i zaparć była większa u pacjentów w wieku ≥65 lat (odpowiednio 42% i 15%) niż u pacjentów w wieku 4

Zaburzenia seksualne

Zaburzenia seksualne związane z leczeniem (TESD – treatment-emergent sexual dysfunction) były oceniane w badaniach klinicznych za pomocą skali ASEX (Arizona Sexual Experience Scale). Dawki wortioksetyny w zakresie 5-15 mg nie wykazywały istotnych różnic w porównaniu z placebo pod względem występowania zaburzeń seksualnych. Jednakże stosowanie wyższej dawki – 20 mg wortioksetyny – było związane z nasileniem tego typu zaburzeń. Co istotne, po wprowadzeniu leku do obrotu raportowano również przypadki zaburzeń seksualnych po zastosowaniu wortioksetyny w dawkach niższych niż 20 mg.⁵

Ryzyko złamań kości

Badania epidemiologiczne prowadzone głównie u pacjentów po 50. roku życia wykazały zwiększone ryzyko złamań kości u osób otrzymujących leki przeciwdepresyjne należące do pokrewnych klas (SSRI lub TCA). Mechanizm odpowiedzialny za to ryzyko pozostaje nieznany, podobnie jak brak jest jednoznacznych danych, czy takie ryzyko dotyczy również stosowania wortioksetyny.⁶

Stosowanie u dzieci i młodzieży

W badaniach klinicznych, w których wortioksetynę podawano dzieciom w wieku 7-11 lat (304 pacjentów) oraz nastolatkom w wieku 12-17 lat (308 pacjentów) z dużym zaburzeniem depresyjnym (MDD), zaobserwowano profil działań niepożądanych podobny do tego obserwowanego u dorosłych. Istotne różnice dotyczyły częstszych przypadków bólu brzucha oraz większej częstości występowania myśli samobójczych, szczególnie w grupie młodzieży, w porównaniu z osobami dorosłymi.⁷

Badania długoterminowe z zastosowaniem wortioksetyny w dawkach 5-20 mg/dobę przeprowadzone u dzieci i młodzieży (odpowiednio 6-miesięczne badanie obejmujące 662 pacjentów oraz 18-miesięczne badanie z udziałem 94 pacjentów) wykazały, że profil bezpieczeństwa i tolerancji wortioksetyny podczas długotrwałego stosowania był porównywalny z profilem obserwowanym przy krótkotrwałym stosowaniu.⁸

Objawy odstawienne

Objawy odstawienia po nagłym przerwaniu leczenia wortioksetyną były systematycznie oceniane w badaniach klinicznych. Nie wykazano klinicznie istotnych różnic w porównaniu z placebo odnośnie częstości występowania lub charakteru objawów odstawienia. Jednakże po wprowadzeniu leku do obrotu raportowano przypadki objawów odstawienia, takich jak: zawroty głowy, ból głowy, zaburzenia czucia (w tym parestezje, wrażenie porażenia prądem), zaburzenia snu (w tym bezsenność), nudności i/lub wymioty, lęk, drażliwość, pobudzenie, zmęczenie oraz drżenie. Te objawy mogą wystąpić w ciągu pierwszego tygodnia po odstawieniu wortioksetyny.⁹

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie wortioksetyny wiąże się z pewnymi potencjalnymi zagrożeniami, które wymagają szczególnej uwagi klinicznej. Poniżej przedstawiono najważniejsze aspekty dotyczące bezpieczeństwa.

Ryzyko w populacjach szczególnych

U pacjentów w podeszłym wieku (≥65 lat) należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu wyższych dawek wortioksetyny (≥10 mg/dobę), ze względu na zwiększone ryzyko nudności i zaparć. Pacjenci z tej grupy wiekowej częściej rezygnują z terapii z powodu działań niepożądanych, co może wpływać na skuteczność leczenia i współpracę z pacjentem.<sup data-drug="Banavin" data-section="Działania niepożądane" title="Po zastosowaniu dawek ≥10 mg wortioksetyny raz na dobę odnotowano u pacjentów w wieku ≥65 lat częstsze przypadki wycofania się z udziału w badaniu. Po zastosowaniu dawek wynoszących 20 mg wortioksetyny raz na dobę, częstość występowania nudności i zaparć była większa u pacjentów w wieku ≥65 lat (odpowiednio 42% i 15%) niż u pacjentów w wieku 10

W przypadku dzieci i młodzieży kluczowym zagrożeniem jest zwiększona częstość występowania myśli samobójczych, szczególnie w grupie nastolatków. Wymaga to ścisłego monitorowania pacjentów z tej grupy wiekowej podczas rozpoczynania terapii oraz zmian dawkowania.¹¹

Ryzyko przy przerywaniu leczenia

Choć w badaniach klinicznych nie wykazano istotnych objawów odstawiennych po nagłym przerwaniu terapii wortioksetyną, doświadczenia pomarketingowe wskazują na możliwość wystąpienia zespołu odstawienia. Objawy te mogą obejmować: zawroty głowy, ból głowy, parestezje (w tym wrażenie porażenia prądem), zaburzenia snu (bezsenność), nudności, wymioty, lęk, drażliwość, pobudzenie, zmęczenie i drżenie. Symptomy te zazwyczaj pojawiają się w ciągu pierwszego tygodnia po odstawieniu leku. W celu minimalizacji tego ryzyka zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki przy planowym zakończeniu leczenia.¹²

Zaburzenia funkcji seksualnych

Stosowanie wortioksetyny, szczególnie w dawce 20 mg/dobę, może prowadzić do zaburzeń seksualnych (TESD), co może mieć istotny wpływ na jakość życia pacjentów i ich współpracę w zakresie przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Należy uprzedzić pacjentów o możliwości wystąpienia takich zaburzeń oraz rozważyć dostosowanie dawki w przypadku ich pojawienia się. Istotnym aspektem jest fakt, że choć badania kliniczne wykazały to działanie niepożądane głównie przy dawce 20 mg, to obserwacje po wprowadzeniu leku do obrotu wskazują, że zaburzenia seksualne mogą wystąpić również przy niższych dawkach.¹³

Tabela działań niepożądanych

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania wortioksetyny. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, PL-02 222 Warszawa; Tel.: + 48 22 49 21 301; Faks: + 48 22 49 21 309; Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl). Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za lek.¹⁴

Zalecenia dotyczące postępowania

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych podczas terapii wortioksetyną należy rozważyć następujące strategie:

• Nudności i inne objawy żołądkowo-jelitowe – zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu pierwszych dwóch tygodni leczenia; można rozważyć przyjmowanie leku z posiłkiem¹⁵
• Zaburzenia seksualne – przy wystąpieniu istotnych klinicznie zaburzeń należy rozważyć redukcję dawki, szczególnie jeśli pacjent otrzymuje 20 mg wortioksetyny na dobę¹⁶
• Planowe zakończenie leczenia – należy stopniowo redukować dawkę, aby zminimalizować ryzyko objawów odstawiennych¹⁷
• Stosowanie u pacjentów w podeszłym wieku – należy rozważyć rozpoczęcie leczenia od niższych dawek i ostrożne ich zwiększanie, monitorując tolerancję, szczególnie w zakresie nudności i zaparć<sup data-drug="Banavin" data-section="Działania niepożądane" title="Po zastosowaniu dawek ≥10 mg wortioksetyny raz na dobę odnotowano u pacjentów w wieku ≥65 lat częstsze przypadki wycofania się z udziału w badaniu. Po zastosowaniu dawek wynoszących 20 mg wortioksetyny raz na dobę, częstość występowania nudności i zaparć była większa u pacjentów w wieku ≥65 lat (odpowiednio 42% i 15%) niż u pacjentów w wieku 18
• Stosowanie u dzieci i młodzieży – wymaga ścisłego monitorowania, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka wystąpienia myśli samobójczych oraz objawów żołądkowo-jelitowych¹⁹