Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Wirus polio

Wirus polio – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Szczepionki zawierające inaktywowany wirus polio (IPV) wymagają szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na ich skład i potencjalne działania niepożądane. Poniżej przedstawione są kluczowe informacje dotyczące specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności przy stosowaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus polio typu 1 (Mahoney), typu 2 (MEF1) i typu 3 (Saukett).^{1 2}

Stosowanie szczepionek z wirusem polio

Szczepionki zawierające inaktywowany wirus polio, takie jak Adacel Polio czy Tetraxim, nie powinny być stosowane w szczepieniu podstawowym, a jedynie jako dawki przypominające. W przypadku szczepionki Adacel Polio, przy planowaniu odstępu pomiędzy dawką przypominającą a wcześniejszymi dawkami szczepionek przeciw błonicy i/lub tężcowi, należy kierować się oficjalnymi zaleceniami. Badania kliniczne u dorosłych wykazały brak klinicznie istotnych różnic w częstości działań niepożądanych przy podaniu Adacelu Polio już po 4 tygodniach od poprzedniej dawki szczepionki przeciw tężcowi i błonicy w porównaniu do podania po co najmniej 5 latach.³

Środki ostrożności przed szczepieniem

Przed podaniem szczepionki zawierającej wirus polio konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu lekarskiego, ze szczególnym uwzględnieniem poprzednich szczepień i ewentualnych reakcji niepożądanych. W przypadku szczepionki Tetraxim należy zachować szczególną ostrożność u osób z nadwrażliwością na glutaraldehyd, neomycynę, streptomycynę i polimyksynę B, gdyż szczepionka może zawierać śladowe ilości tych substancji.^{4 5}

Podobnie szczepionka Adacel Polio może zawierać śladowe ilości formaldehydu, glutaraldehydu, streptomycyny, neomycyny, polimyksyny B i albuminy surowicy bydlęcej, które są stosowane w procesie wytwarzania, co również może być istotne przy ocenie nadwrażliwości pacjenta.⁶

Przeciwwskazania i ostrzeżenia szczególne

Szczepienie z użyciem preparatów zawierających inaktywowany wirus polio należy przełożyć w przypadku:⁷

• Gorączki lub ostrej choroby
• Postępującej lub niestabilnej choroby neurologicznej
• Niekontrolowanej padaczki
• Postępującej encefalopatii (do czasu określenia odpowiedniego leczenia i ustabilizowania choroby)

^{8 9}

Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku wcześniejszego wystąpienia poważnych lub ciężkich działań niepożądanych w ciągu 48 godzin po poprzednim podaniu szczepionki zawierającej podobne składniki – decyzja o podaniu szczepionki powinna być dokładnie rozważona.¹⁰

Zespół Guillaina-Barrégo i zapalenie nerwu barkowego

Jeśli po uprzednim podaniu szczepionki zawierającej toksoid tężcowy wystąpił zespół Guillaina-Barrégo w ciągu 6 tygodni lub zapalenie nerwu barkowego, decyzję o podaniu jakiejkolwiek szczepionki zawierającej toksoid tężcowy, w tym szczepionek z wirusem polio (Adacel Polio, Tetraxim), należy podjąć po dokładnym rozważeniu potencjalnych korzyści i możliwego ryzyka. Szczepienie jest zwykle uzasadnione u niemowląt, które nie otrzymały pełnego cyklu szczepienia pierwotnego (czyli mniej niż trzech dawek).^{11 12}

Pacjenci z zaburzeniami odporności

Immunogenność szczepionek zawierających inaktywowany wirus polio może być zmniejszona u pacjentów poddawanych leczeniu immunosupresyjnemu lub z niedoborami odporności. W takich przypadkach zaleca się przełożenie szczepienia do czasu zakończenia leczenia lub wyzdrowienia, jeśli jest to możliwe. Niemniej jednak, szczepienie osób z przewlekłym niedoborem odporności, takim jak zakażenie wirusem HIV czy AIDS, jest zalecane, nawet jeśli odpowiedź immunologiczna może być ograniczona.^{13 14}

Bardzo niedojrzali wcześniacy

W przypadku podawania szczepionek zawierających inaktywowany wirus polio bardzo niedojrzałym wcześniakom (urodzonym ≤ 28. tygodnia ciąży), szczególnie tym z niedojrzałością układu oddechowego w wywiadzie, należy uwzględnić ryzyko wystąpienia bezdechu oraz konieczność monitorowania czynności oddechowych przez 48 do 72 godzin po podaniu szczepionki. Ze względu na znaczne korzyści wynikające ze szczepienia tej grupy niemowląt, nie należy rezygnować ze szczepienia ani go opóźniać.¹⁵

Ostrzeżenia dotyczące podawania

Szczepionek zawierających inaktywowany wirus polio nie należy podawać dożylnie ani śródskórnie. Podczas wstrzykiwania domięśniowego u pacjentów otrzymujących leki przeciwzakrzepowe lub z zaburzeniami krzepnięcia należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko krwawienia. W takich przypadkach, zgodnie z oficjalnymi zaleceniami, można rozważyć podanie szczepionki Adacel Polio głęboko podskórnie, pomimo ryzyka nasilonych reakcji miejscowych.^{16 17}

Ryzyko omdleń

Po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus polio, podobnie jak po każdym wstrzyknięciu, może wystąpić omdlenie (zasłabnięcie) jako psychogenna reakcja na ukłucie igłą. Może ono pojawić się nawet przed podaniem szczepionki. Należy wdrożyć odpowiednie procedury zapobiegające zranieniu w wyniku upadku oraz dotyczące postępowania w przypadku omdleń.^{18 19}

Reakcje anafilaktyczne

Podobnie jak w przypadku wszystkich szczepionek podawanych we wstrzyknięciach, także przy podawaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus polio należy zapewnić odpowiednie środki do natychmiastowego leczenia i nadzór w razie wystąpienia rzadkich reakcji anafilaktycznych.^{20 21}

Reakcje poszczepienne związane z antygenem krztuśca

W przypadku wystąpienia poniższych objawów po podaniu szczepionki zawierającej inaktywowany wirus polio wraz z komponentą krztuścową, decyzja o podaniu kolejnych dawek szczepionki zawierającej antygeny krztuśca powinna być podjęta z dużą ostrożnością:²²

• Gorączka ≥40°C w ciągu 48 godzin niespowodowana inną zidentyfikowaną przyczyną
• Zapaść lub stan podobny do wstrząsu (epizod hipotoniczno-hiporeaktywny) w ciągu 48 godzin po szczepieniu
• Długotrwały, nieutulony płacz trwający 3 godziny lub dłużej, występujący w ciągu 48 godzin po szczepieniu
• Drgawki z gorączką lub bez gorączki, występujące w ciągu 3 dni po szczepieniu

²³

Identyfikowalność produktu

W celu poprawienia identyfikowalności biologicznych produktów leczniczych zawierających inaktywowany wirus polio, należy czytelnie zapisać nazwę i numer serii podawanego produktu.^{24 25}

Dodatkowe informacje

Należy pamiętać, że tak jak w przypadku każdej szczepionki, szczepionki zawierające inaktywowany wirus polio mogą nie chronić wszystkich zaszczepionych osób. Ponadto, podobnie jak w przypadku wszystkich adsorbowanych szczepionek, może dojść do powstania trwałego guzka w miejscu wstrzyknięcia, szczególnie jeśli szczepionka była podawana do warstwy powierzchniowej tkanki podskórnej.²⁶

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Szczepionka Adacel Polio zawiera 1,01 miligrama alkoholu (etanolu) w każdej dawce 0,5 ml. Ta mała ilość alkoholu nie powoduje zauważalnego wpływu.²⁷

Specjalna grupa pacjentów: drgawki z gorączką

Występowanie w przeszłości drgawek z gorączką niezwiązanych z poprzednim wstrzyknięciem szczepionki nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia. Jednak w takich przypadkach szczególnie ważne jest kontrolowanie temperatury w ciągu 48 godzin po szczepieniu oraz regularne stosowanie leczenia przeciwgorączkowego przez 48 godzin. Występowanie w przeszłości drgawek z gorączką niezwiązanych z poprzednim podaniem szczepionki powinno zostać ocenione przez lekarza specjalistę przed podjęciem decyzji o szczepieniu.²⁸